[239] Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako phassepi
nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati saṅkhāresupi
nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā
vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā
jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti. Dutiyaṁ.

[240] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Cattārome
bhikkhave āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā
1 Sī. nānābhavāvinikkhepā. Yu. nānābhāvā vinikkhepā.
Anuggahāya. Katame cattāro. Kavaḷīkāro āhāro oḷāriko vā
sukhumo vā phasso dutiyo manosañcetanā tatiyā viññāṇaṁ
catutthaṁ. Ime kho bhikkhave cattāro āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ
ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.

[241] Kathañca bhikkhave kavaḷīkāro āhāro daṭṭhabbo.
Seyyathāpi bhikkhave dve jāyapatikā 1 parittaṁ sambalaṁ ādāya kantāramaggaṁ
paṭipajjeyyuṁ tesamassa ekaputtako piyo manāpo. Atha kho
tesaṁ bhikkhave dvinnaṁ jāyapatikānaṁ kantāragatānaṁ yā parittā
sambalamattā sā parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya siyā panesa 2
kantārāvaseso anitthiṇṇo 3 . Atha kho tesaṁ bhikkhave dvinnaṁ
jāyapatikānaṁ evamassa amhākaṁ kho yā parittā sambalamattā
sā parikkhīṇā pariyādinnā atthi cāyaṁ kantārāvaseso anitthiṇṇo
yannūna mayaṁ imaṁ ekaputtakaṁ piyaṁ manāpaṁ vadhitvā vallūrañca soṇḍikañca
karitvā puttamaṁsāni khādantā eva dvepi 4 taṁ kantārāvasesaṁ
nitthareyyāma no ce sabbeva 5 tayo vinassamhāti. Atha kho te
bhikkhave dve jāyapatikā etaṁ ekaputtakaṁ piyaṁ manāpaṁ vadhitvā
vallūrañca soṇḍikañca karitvā puttamaṁsāni khādantā eva taṁ
kantārāvasesaṁ nitthareyyuṁ te puttamaṁsāni ceva khādeyyuṁ ure ca
patipiṁseyyuṁ 6 kahaṁ ekaputtaka kahaṁ ekaputtakāti. Taṁ kiṁ maññatha
bhikkhave api nu te davāya vā āhāraṁ āhareyyuṁ madāya vā
1 Ma. Yu. jāyampatikā. evamuparipi. 2 Ma. Yu. ca nesaṁ. 3 Ma. anatiṇṇo.
evamuparipi. 4 Ma. Yu. evaṁ taṁ. evamuparipi. 5 Ma. Yu. mā sabbeva.
6 Ma. paṭipiseyyuṁ.
Āhāraṁ āhareyyuṁ maṇḍanāya vā āhāraṁ āhareyyuṁ vibhūsanāya vā
āhāraṁ āhareyyunti. No hetaṁ bhante. Nanu te bhikkhave
yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya āhāraṁ āhareyyunti. Evaṁ
bhante. Evameva khvāhaṁ bhikkhave kavaḷīkāro āhāro daṭṭhabboti
vadāmi. Kavaḷīkāre bhikkhave āhāre pariññāte pañcakāmaguṇiko
rāgo pariññāto hoti pañcakāmaguṇike rāge pariññāte
natthi taṁ saññojanaṁ yena saññojanena saññutto ariyasāvako
puna imaṁ lokaṁ āgaccheyya.

[242] Kathañca bhikkhave phassāhāro daṭṭhabbo. Seyyathāpi
bhikkhave gāvī niccammā kuḍḍañce 1 nissāya tiṭṭheyya ye kuḍḍanissitā
pāṇā te naṁ khādeyyuṁ rukkhañce nissāya tiṭṭheyya ye
rukkhanissitā pāṇā te naṁ khādeyyuṁ udakañce nissāya
tiṭṭheyya ye udakanissitā pāṇā te naṁ khādeyyuṁ ākāsañce
nissāya tiṭṭheyya ye ākāsanissitā pāṇā te naṁ khādeyyuṁ
yaññadeva hi sā bhikkhave gāvī niccammā nissāya tiṭṭheyya ye
taṁ nissitā taṁ nissitā pāṇā te naṁ khādeyyuṁ evameva khvāhaṁ
bhikkhave phassāhāro daṭṭhabboti vadāmi. Phasse bhikkhave āhāre
pariññāte tisso vedanā pariññātā honti tīsu vedanāsu
pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi.

[243] Kathañca bhikkhave manosañcetanāhāro daṭṭhabbo.
1 Ma. kuṭṭaṁ ce.
Seyyathāpi bhikkhave aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṁ
vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo
sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu
gahetvā taṁ aṅgārakāsuṁ upakaḍḍheyyuṁ. Atha kho bhikkhave
tassa purisassa ārakāvassa cetanā ārakāva patthanā ārakā
paṇidhi taṁ kissa hetu viditañhi 1 bhikkhave tassa purisassa hoti
imañcāhaṁ aṅgārakāsuṁ papatissāmi tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchāmi
maraṇamattaṁ vā dukkhanti evameva khvāhaṁ bhikkhave manosañcetanāhāro
daṭṭhabboti vadāmi. Manosañcetanāya bhikkhave āhāre
pariññāte tisso taṇhā pariññātā honti tīsu taṇhāsu
pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi.

[244] Kathañca bhikkhave viññāṇāhāro daṭṭhabbo. Seyyathāpi
bhikkhave coraṁ āgucāriṁ gahetvā rañño dassesuṁ 2 ayante deva
coro āgucārī imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehīti tamenaṁ
rājā evaṁ vadeyya gacchatha bho imaṁ purisaṁ pubbaṇhasamayaṁ
sattisatena hanathāti tamenaṁ pubbaṇhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ
atha rājā majjhantikasamayaṁ evaṁ vadeyya ambho kathaṁ so purisoti
tatheva deva jīvatīti tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya gacchatha bho taṁ
purisaṁ majjhantikasamayaṁ sattisatena hanathāti tamenaṁ majjhantikasamayaṁ
sattisatena haneyyuṁ atha rājā sāyaṇhasamayaṁ evaṁ vadeyya ambho
1 Ma. Yu. evaṁ hi. 2 Ma. Yu. dasseyyuṁ.
Kathaṁ so purisoti tatheva deva jīvatīti tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya
gacchatha bho taṁ purisaṁ sāyaṇhasamayaṁ sattisatena hanathāti tamenaṁ
sāyaṇhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave api
nu kho so puriso divasaṁ tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṁ
dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedayethāti ekissāpi bhikkhave sattiyā
haññamāno tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedayetha ko pana
vādo tīhi sattisatehi haññamānoti evameva khvāhaṁ bhikkhave
viññāṇāhāro daṭṭhabboti vadāmi. Viññāṇe bhikkhave āhāre
pariññāte nāmarūpaṁ pariññātaṁ hoti nāmarūpe pariññāte
ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmīti. Tatiyaṁ.

[245] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Cattārome
bhikkhave āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā
anuggahāya. Katame cattāro. Kavaḷīkāro āhāro oḷāriko
vā sukhumo vā phasso dutiyo manosañcetanā tatiyā viññāṇaṁ
catutthaṁ. Ime kho bhikkhave cattāro āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ
ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.

[246] Kavaḷīkāre ce bhikkhave āhāre atthi rāgo atthi
nandi atthi taṇhā patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ yattha
patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ atthi tattha nāmarūpassa avakkanti
yattha atthi nāmarūpassa avakkanti atthi tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi
Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuḍḍhi atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti atthi tattha āyatiṁ
jātijarāmaraṇaṁ yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ. Sasokaṁ taṁ bhikkhave
sarajaṁ saupāyāsanti vadāmi. Phasse ce bhikkhave āhāre ...
Manosañcetanāya ce bhikkhave āhāre ... Viññāṇe ce bhikkhave
āhāre atthi rāgo atthi nandi atthi taṇhā patiṭṭhitaṁ tattha
viññāṇaṁ virūḷhaṁ yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ atthi tattha
nāmarūpassa avakkanti yattha atthi nāmarūpassa avakkanti atthi
tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi yattha atthi saṅkhārānaṁ vuḍḍhi atthi
tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ yattha atthi āyatiṁ
jātijarāmaraṇaṁ. Sasokaṁ taṁ bhikkhave sarajaṁ saupāyāsanti vadāmi.

[247] Seyyathāpi bhikkhave rajako vā cittakārako vā sati
rajanāya vā lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā
sumaṭṭe 1 vā phalake vā bhittiyā vā dussapaṭe vā itthīrūpaṁ vā
purisarūpaṁ vā abhinimmineyya sabbaṅgapaccaṅgaṁ evameva kho bhikkhave
kavaḷīkāre ce āhāre atthi rāgo atthi nandi atthi taṇhā
patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ
atthi tattha nāmarūpassa avakkanti yattha atthi nāmarūpassa avakkanti
atthi tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi yattha atthi saṅkhārānaṁ vuḍḍhi atthi
1 Ma. Yu. suparimaṭṭhe vā.
Tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ yattha atthi āyatiṁ
jātijarāmaraṇaṁ. Sasokaṁ taṁ bhikkhave sarajaṁ saupāyāsanti vadāmi.
Phasse ce bhikkhave āhāre ... Manosañcetanāya ce bhikkhave
āhāre ... Viññāṇe ce bhikkhave āhāre atthi rāgo atthi nandi
atthi taṇhā patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ
virūḷhaṁ atthi tattha nāmarūpassa avakkanti yattha atthi nāmarūpassa
avakkanti atthi tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi yattha atthi saṅkhārānaṁ
vuḍḍhi atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti yattha atthi āyatiṁ
punabbhavābhinibbatti atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ yattha atthi
āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ. Sasokaṁ taṁ bhikkhave sarajaṁ saupāyāsanti vadāmi.

[248] Kavaḷīkāre ce bhikkhave āhāre natthi rāgo natthi
nandi natthi taṇhā appatiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ yattha
appatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ natthi tattha nāmarūpassa avakkanti
yattha natthi nāmarūpassa avakkanti natthi tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi
yattha natthi saṅkhārānaṁ vuḍḍhi natthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
yattha natthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti natthi tattha āyatiṁ
jātijarāmaraṇaṁ yattha natthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ. Asokaṁ taṁ bhikkhave
arajaṁ anupāyāsanti vadāmi. Phasse ce bhikkhave āhāre ...
Manosañcetanāya ce bhikkhave āhāre ... Viññāṇe ce bhikkhave
Āhāre natthi rāgo natthi nandi natthi taṇhā appatiṭṭhitaṁ
tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ yattha appatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ
natthi tattha nāmarūpassa avakkanti yattha natthi nāmarūpassa avakkanti
natthi tattha saṅkhārānaṁ vuḍḍhi yattha natthi saṅkhārānaṁ vuḍḍhi natthi
tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti yattha natthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
natthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ yattha natthi āyatiṁ
jātijarāmaraṇaṁ. Asokaṁ taṁ bhikkhave arajaṁ anupāyāsanti vadāmi.