[229] Seyyathāpi ānanda mahā rukkho atha puriso
āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya so taṁ rukkhaṁ mūle chindeyya mūle
chetvā palikhaneyya palikhanitvā mūlāni uddhareyya antamaso
usīranāḷimattānipi. So taṁ rukkhaṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya
khaṇḍākhaṇḍikaṁ chetvā 1 phāleyya phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya
sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya vātātape visosetvā
agginā ḍaheyya agginā ḍahetvā masiṁ kareyya masiṁ karitvā
mahāvāte vā ophuneyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya evañhi
so ānanda mahā rukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato
anabhāvaṅgato āyatiṁ anuppādadhammo evameva kho ānanda
upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati
taṇhānirodhā upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho
bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkha-
domanassupāyāsā nirujjhanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
nirodho hotīti. Dasamaṁ.
Dukkhavaggo chaṭṭho.
1 Ma. Yu. chinditvā.
Tassa uddānaṁ
parivīmaṁsanupādānaṁ dve ca saññojanāni ca
mahārukkhena dve vuttā taruṇena ca sattamaṁ
nāmarūpañca viññāṇaṁ nidānena ca te dasāti.
-----------
Mahāvaggo sattamo

[230] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā ... Assutavā
bhikkhave puthujjano imasmiṁ cātummahābhūtikasmiṁ kāyasmiṁ nibbindeyyapi
virajjeyyapi vimucceyyapi taṁ kissa hetu dissati hi 1 bhikkhave
imassa cātummahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi
nikkhepanampi tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi
virajjeyyapi vimucceyyapi. Yañca kho etaṁ bhikkhave vuccati cittaṁ
itipi mano itipi viññāṇaṁ itipi tatrāssutavā puthujjano nālaṁ
nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ taṁ kissa hetu dīgharattaṁ hetaṁ
bhikkhave assutavato puthujjanassa ajjhositaṁ mamāyitaṁ parāmaṭṭhaṁ etaṁ
mama esohamasmi eso me attāti tasmā tatrāssutavā puthujjano
nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.

[231] Varaṁ bhikkhave assutavā puthujjano imaṁ cātummahābhūtikaṁ
kāyaṁ attato upagaccheyya na tveva cittaṁ taṁ kissa hetu
dissatāyaṁ bhikkhave cātummahābhūtiko kāyo ekampi vassaṁ tiṭṭhamāno
dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi
vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni
tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṁsampi vassāni tiṭṭhamāno
1 Ma. Yu. hisaddo natthi.
Cattāḷīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno
vassasatampi tiṭṭhamāno bhiyyopi tiṭṭhamāno. Yañca kho etaṁ
bhikkhave vuccati cittaṁ itipi mano itipi viññāṇaṁ itipi taṁ
rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṁ nirujjhati.

[232] Seyyathāpi bhikkhave makkaṭo araññe ca brahāvane 1
caramāno sākhaṁ gaṇhāti taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇhāti taṁ
muñcitvā aññaṁ gaṇhāti taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇhāti
evameva kho bhikkhave yamidaṁ vuccati cittaṁ itipi mano itipi
viññāṇaṁ itipi taṁ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati
aññaṁ nirujjhati.

[233] Tatra bhikkhave sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaññeva
sādhukaṁ yoniso manasikaroti iti imasmiṁ sati idaṁ hoti
imassuppādā idaṁ uppajjati imasmiṁ asati idaṁ na hoti
imassa nirodhā idaṁ nirujjhati yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ .pe. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
samudayo hoti. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho .pe. Evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hotīti.

[234] Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi
nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati
1 Ma. Yu. pavane.
Saṅkhāresupi nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati
virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā
jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti. Paṭhamaṁ.

[235] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Assutavā
bhikkhave puthujjano imasmiṁ cātummahābhūtikasmiṁ kāyasmiṁ nibbindeyyapi
virajjeyyapi vimucceyyapi taṁ kissa hetu dissati hi bhikkhave
imassa cātummahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi
nikkhepanampi tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi
virajjeyyapi vimucceyyapi. Yañca kho etaṁ bhikkhave vuccati cittaṁ
itipi mano itipi viññāṇaṁ itipi tatrāssutavā puthujjano nālaṁ
nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ taṁ kissa hetu dīgharattaṁ
hetaṁ bhikkhave assutavato puthujjanassa ajjhositaṁ mamāyitaṁ parāmaṭṭhaṁ
etaṁ mama esohamasmi eso me attāti tasmā tatrāssutavā
puthujjano nālaṁ nibbindituṁ nālaṁ virajjituṁ nālaṁ vimuccituṁ.

[236] Varaṁpi bhikkhave assutavā puthujjano imaṁ cātummahābhūtikaṁ
kāyaṁ attato upagaccheyya na tveva cittaṁ taṁ kissa hetu
dissatāyaṁ bhikkhave cātummahābhūtiko kāyo ekampi vassaṁ tiṭṭhamāno
dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi
vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni
Tiṭṭhamāno vīsaṁpi vassāni tiṭṭhamāno tiṁsaṁpi vassāni tiṭṭhamāno
cattāḷīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsaṁpi vassāni tiṭṭhamāno
vassasataṁpi tiṭṭhamāno bhiyyopi tiṭṭhamāno. Yañca kho etaṁ
bhikkhave vuccati cittaṁ itipi mano itipi viññāṇaṁ itipi taṁ
rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṁ nirujjhati.

[237] Tatra bhikkhave sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva
sādhukaṁ yoniso manasikaroti iti imasmiṁ sati idaṁ hoti imassuppādā
idaṁ uppajjati imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa nirodhā
idaṁ nirujjhati. Sukhavedaniyaṁ bhikkhave phassaṁ paṭicca uppajjati
sukhā vedanā tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ
vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā
nirujjhati sā vūpasamati. Dukkhavedaniyaṁ bhikkhave phassaṁ paṭicca uppajjati
dukkhā vedanā tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ
vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā
nirujjhati sā vūpasamati. Adukkhamasukhavedaniyaṁ bhikkhave phassaṁ paṭicca
uppajjati adukkhamasukhā vedanā tasseva adukkhamasukhavedaniyassa
phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca
uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati sā vūpasamati.

[238] Seyyathāpi bhikkhave dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ saṅghaṭasamodhānā
usmā jāyati tejo abhinibbattati tesaṁyeva dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ
Nānākatavinibbhogā 1 yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasamati
evameva kho bhikkhave sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā
vedanā tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ
sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati
sā vūpasamati dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā
tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ
dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati
sā vūpasamati adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati
adukkhamasukhā vedanā tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā
yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā
adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati sā vūpasamati.