[89] Katamañca bhikkhave jarāmaraṇaṁ. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ
tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā
āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccati jarā. Yā tesaṁ
tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo
antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa
nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo 1 idaṁ vuccati maraṇaṁ. Iti ayañca
jarā idañca maraṇaṁ idaṁ vuccati bhikkhave jarāmaraṇaṁ. Jātisamudayā
jarāmaraṇasamudayo jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ayameva ariyo
aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi
sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo
sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Katamā ca bhikkhave
jāti .pe. Katamo ca bhikkhave bhavo ... Katamañca bhikkhave upādānaṁ ...
Katamā ca bhikkhave taṇhā ... Katamā ca bhikkhave vedanā ... Katamo ca
1 Ma. Yu. idaṁ pāṭhadvayaṁ natthi. evamuparipi.
Bhikkhave phasso ... Katamañca bhikkhave saḷāyatanaṁ ... Katamañca bhikkhave
nāmarūpaṁ ... Katamañca bhikkhave viññāṇaṁ ... Katame ca bhikkhave saṅkhārā
tayome bhikkhave saṅkhārā kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro
ime vuccanti bhikkhave saṅkhārā. Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo
avijjānirodhā saṅkhāranirodho ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo
saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.

[90] Yato kho bhikkhave ariyasāvako evaṁ paccayaṁ pajānāti
evaṁ paccayasamudayaṁ pajānāti evaṁ paccayanirodhaṁ pajānāti evaṁ
paccayanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti. Ayaṁ vuccati bhikkhave ariyasāvako
diṭṭhisampanno itipi dassanasampanno itipi āgato imaṁ
saddhammaṁ itipi passati imaṁ saddhammaṁ itipi sekkhena ñāṇena
samannāgato itipi sekkhāya vijjāya samannāgato itipi dhammasotaṁ
samāpanno itipi ariyo nibbedhikapañño itipi amatadvāraṁ
āhacca tiṭṭhati itipīti. Sattamaṁ.

[91] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho .pe. Idha bhikkhave
bhikkhu jarāmaraṇaṁ pajānāti jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti jarāmaraṇanirodhaṁ
pajānāti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti. Jātiṁ pajānāti
.pe. Bhavaṁ pajānāti ... Upādānaṁ pajānāti ... Taṇhaṁ pajānāti ...
Vedanaṁ pajānāti ... Phassaṁ pajānāti ... Saḷāyatanaṁ pajānāti ... Nāmarūpaṁ
pajānāti ... Viññāṇaṁ pajānāti ... Saṅkhāre pajānāti saṅkhārasamudayaṁ
Pajānāti saṅkhāranirodhaṁ pajānāti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ
pajānāti.

[92] Katamañca bhikkhave jarāmaraṇaṁ. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ
tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ pālittacatā
āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccati jarā. Yā tesaṁ
tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo
antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa
nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo idaṁ vuccati maraṇaṁ. Iti ayañca
jarā idañca maraṇaṁ idaṁ vuccati bhikkhave jarāmaraṇaṁ.
Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi. Katamañca bhikkhave jāti .pe.
Katamo ca bhikkhave bhavo ... Katamañca bhikkhave upādānaṁ ... Katamā ca
bhikkhave taṇhā ... Vedanā ... Phasso ... Saḷāyatanaṁ ... Nāmarūpaṁ ...
Viññāṇaṁ ... Katame ca bhikkhave saṅkhārā tayome bhikkhave saṅkhārā
kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro ime vuccanti bhikkhave
saṅkhārā. Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo avijjānirodhā saṅkhāranirodho
ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā
seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.

[93] Yato kho bhikkhave bhikkhu evaṁ jarāmaraṇaṁ pajānāti evaṁ
Jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti evaṁ jarāmaraṇanirodhaṁ pajānāti evaṁ
jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti .pe. Evaṁ jātiṁ pajānāti .pe.
Bhavaṁ ... Upādānaṁ ... Taṇhaṁ ... Vedanaṁ ... Phassaṁ ... Saḷāyatanaṁ ...
Nāmarūpaṁ ... Viññāṇaṁ ... Evaṁ saṅkhāre pajānāti evaṁ saṅkhārasamudayaṁ
pajānāti evaṁ saṅkhāranirodhaṁ pajānāti evaṁ saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ
pajānāti. Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu diṭṭhisampanno itipi
dassanasampanno itipi āgato imaṁ saddhammaṁ itipi passati imaṁ
saddhammaṁ itipi sekkhena ñāṇena samannāgato itipi sekkhāya
vijjāya samannāgato itipi dhammasotaṁ samāpanno itipi ariyo
nibbedhikapañño itipi amatadvāraṁ āhacca tiṭṭhati itipīti. Aṭṭhamaṁ.

[94] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho .pe. Ye hi keci bhikkhave
samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ na parijānanti jarāmaraṇasamudayaṁ
na parijānanti jarāmaraṇanirodhaṁ na parijānanti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ na parijānanti. Jātiṁ na parijānanti .pe. Bhavaṁ ... Upādānaṁ ...
Taṇhaṁ ... Vedanaṁ ... Phassaṁ ... Saḷāyatanaṁ ... Nāmarūpaṁ ...
Viññāṇaṁ ... Saṅkhāre na parijānanti saṅkhārasamudayaṁ na parijānanti
saṅkhāranirodhaṁ na parijānanti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ na
parijānanti. Na mete bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu
vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā na ca
panete āyasmanto sāmaññatthaṁ vā brāhmaññatthaṁ vā diṭṭheva
Dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.

[95] Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ
parijānanti jarāmaraṇasamudayaṁ parijānanti jarāmaraṇanirodhaṁ parijānanti
jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ parijānanti. Jātiṁ parijānanti .pe.
Bhavaṁ ... Upādānaṁ ... Taṇhaṁ ... Vedanaṁ ... Phassaṁ ... Saḷāyatanaṁ ...
Nāmarūpaṁ ... Viññāṇaṁ ... Saṅkhāre parijānanti saṅkhārasamudayaṁ parijānanti
saṅkhāranirodhaṁ parijānanti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ parijānanti.
Te khome bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva
samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā te ca panāyasmanto
sāmaññatthañca brāhmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharantīti. Navamaṁ.

[96] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho .pe. Ye hi keci
bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ nappajānanti
jarāmaraṇasamudayaṁ nappajānanti jarāmaraṇanirodhaṁ nappajānanti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ nappajānanti te vata jarāmaraṇaṁ samatikkamma
ṭhassantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Jātiṁ nappajānanti .pe. Bhavaṁ ...
Upādānaṁ ... Taṇhaṁ ... Vedanaṁ ... Phassaṁ ... Saḷāyatanaṁ ...
Nāmarūpaṁ ... Viññāṇaṁ ... Saṅkhāre nappajānanti saṅkhārasamudayaṁ nappajānanti
saṅkhāranirodhaṁ nappajānanti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ nappajānanti
te vata saṅkhāre samatikkamma ṭhassantīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

[97] Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
jarāmaraṇaṁ pajānanti jarāmaraṇasamudayaṁ pajānanti jarāmaraṇanirodhaṁ
pajānanti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti te vata jarāmaraṇaṁ
samatikkamma ṭhassantīti ṭhānametaṁ vijjati. Jātiṁ pajānanti .pe. Bhavaṁ ...
Upādānaṁ ... Taṇhaṁ ... Vedanaṁ ... Phassaṁ ... Saḷāyatanaṁ ...
Nāmarūpaṁ ... Viññāṇaṁ ... Saṅkhāre pajānanti saṅkhārasamudayaṁ pajānanti
saṅkhāranirodhaṁ pajānanti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti te
vata saṅkhāre samatikkamma ṭhassantīti ṭhānametaṁ *- vijjatīti. Dasamaṁ.
Dasabalavaggo tatiyo.
Tassa uddānaṁ
dve dasabalā upanisā ca aññatitthiyabhūmijo 1
upavāṇo paccayo bhikkhu dve ca samaṇabrāhmaṇāti.
----------
1 Yu. aññatitthiyā bhūmijaṁ.
* mīkārkkhag ṭhāmetaṁ peḌna ṭhānametaṁ
Kaḷārakhattiyavaggo catuttho

[98] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā
āyasmantaṁ sārīputtaṁ āmantesi vuttamidaṁ sārīputta pārāyane
ajitapañhe
ye ca saṅkhātadhammāse ye ca sekkhā puthū idha
tesamme nipako iriyaṁ puṭṭho ca 1 brūhi mārisāti
imassa nu kho sārīputta saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena
attho daṭṭhabboti.