[387] Evametaṁ mahārāja evametaṁ mahārāja asappuriso
kho mahārāja uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṁ sukheti piṇeti
na mātāpitaro sukheti piṇeti na puttadāraṁ sukheti piṇeti na
Dāsakammakaraporise sukheti piṇeti na mittāmacce sukheti piṇeti
na samaṇesu brāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti sovaggikaṁ
sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ. Tassa te bhoge evaṁ sammā aparibhuñjamāne
rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā
ḍahati udakaṁ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṁsa
te 1 mahārāja bhogā sammā aparibhuñjamānā parikkhayaṁ gacchanti
no paribhogaṁ. Seyyathāpi mahārāja amanussaṭṭhāne pokkharaṇī
acchodakā sītodakā sātodakā 2 setakā supatitthā ramaṇīyā
tañjano 3 neva hareyya na piveyya na nhāyeyya 4 na yathāpaccayaṁ vā
kareyya evañhi taṁ mahārāja udakaṁ sammā aparibhuñjamānaṁ parikkhayaṁ 5
gaccheyya no paribhogaṁ evameva kho mahārāja asappuriso uḷāre
bhoge labhitvā nevattānaṁ sukheti piṇeti .pe. Evaṁsa te mahārāja
bhogā sammā aparibhuñjamānā parikkhayaṁ gacchanti no paribhogaṁ.

[388] Sappuriso ca kho mahārāja uḷāre bhoge labhitvā
attānaṁ sukheti piṇeti mātāpitaro sukheti piṇeti puttadāraṁ
sukheti piṇeti dāsakammakaraporise sukheti piṇeti mittāmacce
sukheti piṇeti samaṇesu brāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti
1 Yu. evaṁ sante. 2 Sī. acchodikā sītodikā sātodikā. 3 Sī. rājānotipi
mahājanotipi pāṭho. 4 Sī. Yu. nahāyeyya. 5 Sī. parisosaṁ.
Sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ. Tassa te bhoge evaṁ sammā
paribhuñjamāne neva rājāno haranti na corā haranti na aggi
ḍahati na udakaṁ vahati na appiyā dāyādā haranti. Evaṁsa te
mahārāja bhogā sammā paribhuñjamānā paribhogaṁ gacchanti no
parikkhayaṁ. Seyyathāpi mahārāja gāmassa vā nigamassa vā avidūre
pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setakā supatitthā
ramaṇīyā tañjano hareyyapi piveyyapi nhāyeyyapi yathāpaccayaṁpi
kareyya evañhi taṁ mahārāja udakaṁ sammā paribhuñjamānaṁ paribhogaṁ
gaccheyya no parikkhayaṁ evameva kho mahārāja sappuriso uḷāre
bhoge labhitvā attānaṁ sujeti piṇeti .pe. Evaṁsa te bhogā
sammā paribhuñjamānā paribhogaṁ gacchanti no parikkhayanti.

[389] Idamavoca .pe.
Amanussaṭṭhāne udakaṁ vasitaṁ
tadapeyyamānaṁ puriso sameti
evaṁ dhanaṁ kāpuriso labhitvā
nevattanā paribhuñjati 1 no dadāti
dhīro ca viññū adhigamma bhoge
so paribhuñjati 1 kiccakaro ca hoti
so ñātisaṅghaṁ nisabho bharitvā
anindito saggamupeti ṭhānanti.
1-2 Ma. Yu. bhuñjati.
Dasamaṁ dutiyāputtakasuttaṁ

[390] Atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadikosalaṁ bhagavā etadavoca handa
kuto nu tvaṁ mahārāja āgacchasi divādivassāti. Idha bhante
sāvatthiyaṁ seṭṭhī gahapati kālakato tamahaṁ aputtakaṁ sāpateyyaṁ
rājantepuraṁ atiharitvā āgacchāmi sataṁ bhante satasahassāni
hiraññasseva ko pana vādo rūpiyassa tassa kho pana bhante
seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi kaṇājakaṁ bhuñjati
bilaṅgadutiyaṁ evarūpo vatthabhogo ahosi sāṇaṁ dhāreti tipakkhavasanaṁ
evarūpo yānabhogo ahosi jajjararathakena yāti paṇṇacchattakena
dhāriyamānenāti.

[391] Evametaṁ mahārāja evametaṁ mahārāja bhūtapubbaṁ so
mahārāja seṭṭhī gahapati tagarasikhiṁ nāma paccekasambuddhaṁ piṇḍapātena
paṭipādesi detha samaṇassa piṇḍanti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi
datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi varametaṁ piṇḍapātaṁ
dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyunti bhātu ca pana ekaṁ puttakaṁ
sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi. Yaṁ kho so mahārāja
seṭṭhī gahapati tagarasikhiṁ paccekasambuddhaṁ piṇḍapātena paṭipādesi
tassa kammassa vipākena sattakkhattuṁ sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajji
Tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā sattakkhattuṁ
seṭṭhittaṁ kāresi. Yaṁ kho so mahārāja seṭṭhī gahapati datvā
pacchā vippaṭisārī ahosi varametaṁ piṇḍapātaṁ dāsā vā kammakarā
vā bhuñjeyyunti tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya
cittaṁ namati nāssuḷārāya vatthabhogāya cittaṁ namati nāssuḷārāya
yānabhogāya cittaṁ namati nāssuḷārānaṁ pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ
bhogāya cittaṁ namati. Yaṁ kho so mahārāja seṭṭhī gahapati bhātu ca
pana ekaṁ puttakaṁ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi tassa
kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni
bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha tasseva vassasatāni bahūni 1
kammassa vipākāvasesena idaṁ 2 sattamaṁ aputtakaṁ sāpateyyaṁ rājakosaṁ
pavesenti. Tassa kho pana mahārāja seṭṭhissa gahapatissa purāṇañca
puññaṁ parikkhīṇaṁ navañca puññaṁ anupacitaṁ. Ajja pana mahārāja
seṭṭhī gahapati mahāroruve niraye paccatīti. Evaṁ bhante seṭṭhī
gahapati mahāroruvaṁ nirayaṁ upapannoti. Evaṁ mahārāja seṭṭhī
gahapati mahāroruvaṁ nirayaṁ 3 upapannoti.

[392] Idamavoca .pe.
Dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ pariggahaṁ vāpi yadatthi kiñci
dāsā kammakarā pessā ye cassa anujīvino
1 Po. Ma. Yu. vassasatāni bahūni na dissanti. 2 sī idha. 3 Yu. mahāroruve
niraye.
Sabbannādāya gantabbaṁ sabbaṁ nikkhīpagāminaṁ
yañca karoti kāyena vācāya uda cetasā
taṁ hi tassa sakaṁ hoti tañca ādāya gacchati
tañcassa anugaṁ hoti chāyāva anupāyinī
tasmā kareyya kalyāṇaṁ nicayaṁ samparāyikaṁ
puññāni paralokasmiṁ patiṭṭhā honti pāṇinanti.
Dutiyo vaggo.
Tassuddānaṁ
jaṭilā pañcarājāno doṇapākakurena ca
saṅgāmena dve vuttāni dhītarā 1 dve appamādena ca
aputtakena dve vuttā vaggo tena pavuccatīti.
-------
1 Ma. mallikā.
Tatiyavaggo tatiyo
-----
paṭhamaṁ puggalasuttaṁ

[393] Sāvatthiyaṁ ... Atha kho rājā pasenadikosalo yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadikosalaṁ bhagavā etadavoca
cattārome mahārāja puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame
cattāro tamo tamaparāyano tamo jotiparāyano joti tamaparāyano
joti jotiparāyano.

[394] Kathañca mahārāja puggalo tamo tamaparāyano hoti.
Idha mahārāja ekacco puggalo nīce kule pacchājāto hoti
caṇḍālakule vā veṇakule vā nesādakule vā rathakārakule vā
pukkusakule vā daḷidde appannapānabhojane kasiravuttike yattha
kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddassiko
okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato
vā na lābhī annassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa
seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ
carati manasā duccaritaṁ carati. So kāyena duccaritaṁ caritvā
vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Seyyathāpi
Mahārāja puriso andhakārā vā andhakāraṁ gaccheyya tamā vā
tamaṁ gaccheyya lohitamalā vā lohitamalaṁ gaccheyya tathūpamāhaṁ
mahārāja imaṁ puggalaṁ vadāmi. Evaṁ kho mahārāja puggalo
tamo tamaparāyano hoti.

[395] Kathañca mahārāja puggalo tamo jotiparāyano hoti.
Idha mahārāja ekacco puggalo nīce kule pacchājāto hoti
caṇḍālakule vā veṇakule vā nesādakule vā rathakārakule vā
pukkusakule vā daḷidde appannapānabhojane kasiravuttike yattha
kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca [1]- hoti dubbaṇṇo duddassiko
okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato
vā na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa
seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṁ carati vācāya
sucaritaṁ carati manasā sucaritaṁ carati. So kāyena sucaritaṁ caritvā
vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Seyyathāpi mahārāja
puriso paṭhaviyā vā pallaṅkaṁ āroheyya pallaṅkā vā assapiṭṭhiṁ
āroheyya assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṁ āroheyya hatthikkhandhā
vā pāsādaṁ āroheyya tathūpamāhaṁ mahārāja imaṁ puggalaṁ vadāmi.
Evaṁ kho mahārāja puggalo tamo jotiparāyano hoti.

[396] Kathañca mahārāja puggalo joti tamaparāyano hoti.
1 etthantare khosaddo dissati.
Idha mahārāja ekacco puggalo ucce kule pacchājāto hoti
khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule
vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe
pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo
pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato lābhī annassa
pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
So kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati
manasā duccaritaṁ carati. So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya
duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Seyyathāpi mahārāja puriso
pāsādā vā hatthikkhandhaṁ oroheyya hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṁ
oroheyya assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṁ oroheyya pallaṅkā vā
paṭhaviṁ oroheyya paṭhaviyā vā andhakāraṁ paviseyya 1 tathūpamāhaṁ
mahārāja imaṁ puggalaṁ vadāmi. Evaṁ kho mahārāja puggalo joti
tamaparāyano hoti.