[172] Uddiṭṭhā kho āyasmanto tiṁsa nissaggiyā pācittiyā
dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā dutiyampi
pucchāmi kaccittha parisuddhā tatiyampi pucchāmi kaccittha parisuddhā
parisuddhetthāyasmanto tasmā tuṇhī evametaṁ dhārayāmīti.
Nissaggiyakaṇḍaṁ niṭṭhitaṁ.
-------
Pācittiyakaṇḍaṁ
ime kho panāyasmanto dvenavuti pācittiyā dhammā uddesaṁ āgacchanti.
Musāvādavaggassa paṭhamasikkhāpadaṁ
[173] Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena hatthako
sakyaputto vādakkhitto hoti. So titthiyehi saddhiṁ sallapanto
avajānitvā paṭijānāti paṭijānitvā avajānāti aññenaññaṁ
paṭicarati sampajānamusā bhāsati saṅketaṁ katvā visaṁvādeti. Titthiyā
ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma hatthako sakyaputto
amhehi saddhiṁ sallapanto avajānitvā paṭijānissati paṭijānitvā
avajānissati aññenaññaṁ paṭicarissati sampajānamusā bhāsissati
saṅketaṁ katvā visaṁvādessatīti. Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ titthiyānaṁ
ujjhāyantānaṁ khīyantānaṁ vipācentānaṁ. Athakho te bhikkhū yena
hatthako sakyaputto tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā hatthakaṁ sakyaputtaṁ
etadavocuṁ saccaṁ kira tvaṁ āvuso hatthaka titthiyehi saddhiṁ
sallapanto avajānitvā paṭijānāsi paṭijānitvā avajānāsi
aññenaññaṁ paṭicarasi sampajānamusā bhāsasi saṅketaṁ katvā visaṁvādesīti.
Ete kho āvuso titthiyā nāma yena kenaci jetabbā na 1 tesaṁ
1 Ma. neva.
Jayo dātabboti. Ye te bhikkhū appicchā .pe. Te ujjhāyanti
khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma hatthako sakyaputto titthiyehi
saddhiṁ sallapanto avajānitvā paṭijānissati paṭijānitvā avajānissati
aññenaññaṁ paṭicarissati sampajānamusā bhāsissati saṅketaṁ katvā
visaṁvādessatīti. Athakho te bhikkhū [1]- bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.
Athakho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ
sannipātāpetvā hatthakaṁ sakyaputtaṁ paṭipucchi saccaṁ kira tvaṁ
hatthaka titthiyehi saddhiṁ sallapanto avajānitvā paṭijānāsi
paṭijānitvā avajānāsi aññenaññaṁ paṭicarasi sampajānamusā bhāsasi
saṅketaṁ katvā visaṁvādesīti. Saccaṁ bhagavāti. Vigarahi buddho
bhagavā kathaṁ hi nāma tvaṁ moghapurisa titthiyehi saddhiṁ sallapanto
avajānitvā paṭijānissasi paṭijānitvā avajānissasi aññenaññaṁ
paṭicarissasi sampajānamusā bhāsissasi saṅketaṁ katvā visaṁvādessasi
netaṁ moghapurisa appasannānaṁ vā pasādāya pasannānaṁ vā bhiyyobhāvāya
.pe. Evañca pana bhikkhave imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha
sampajānamusāvāde pācittiyanti.
[174] Sampajānamusāvādo nāma visaṁvādanapurekkhārassa vācā
gīrā byapatho vacībhedo vācasikā viññatti aṭṭha anariyavohārā
adiṭṭhaṁ diṭṭhaṁ meti assutaṁ sutaṁ meti amutaṁ mutaṁ meti
aviññātaṁ viññātaṁ meti diṭṭhaṁ adiṭṭhaṁ meti sutaṁ assutaṁ
1 Ma. Yu. hatthakaṁ sakyaputtaṁ anekapariyāyena vigarahitvā. evamīdisesu sikkhāpadesu.
Meti mutaṁ amutaṁ meti viññātaṁ aviññātaṁ meti.
[175] Adiṭṭhaṁ nāma na cakkhunā diṭṭhaṁ. Assutaṁ nāma na
sotena sutaṁ. Amutaṁ nāma na ghānena ghāyitaṁ na jivhāya
sāyitaṁ na kāyena phuṭṭhaṁ. Aviññātaṁ nāma na manasā viññātaṁ.
Diṭṭhaṁ nāma cakkhunā diṭṭhaṁ. Sutaṁ nāma sotena sutaṁ. Mutaṁ
nāma ghānena ghāyitaṁ jivhāya sāyitaṁ kāyena phuṭṭhaṁ. Viññātaṁ
nāma manasā viññātaṁ.
[176] Tīhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhaṁ meti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti
bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā
bhaṇitanti. Catūhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhaṁ meti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ. Pañcahākārehi adiṭṭhaṁ
diṭṭhaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa
hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti
bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya
khantiṁ. Chahākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa
āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti
bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā
Bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ.
Sattahākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa
hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti
vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya bhāvaṁ. Tīhākārehi
assutaṁ sutaṁ meti .pe. Amutaṁ mutaṁ meti .pe. Aviññātaṁ
viññātaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pācittiyassa
pubbevassa hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā
bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti. Catūhākārehi
.pe. Pañcahākārehi .pe. Chahākārehi .pe. Sattahākārehi
aviññātaṁ viññātaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti bhaṇantassa
hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā bhaṇitanti
vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya bhāvaṁ.
[177] Tīhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhañca me sutañcāti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa .pe. Tīhākārehi
adiṭṭhaṁ diṭṭhañca me mutañcāti .pe. Tīhākārehi adiṭṭhaṁ
diṭṭhañca me viññātañcāti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Tīhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhañca me sutañca
mutañcāti .pe. Tīhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhañca me sutañca
Viññātañcāti .pe. Tīhākārehi adiṭṭhaṁ diṭṭhañca me sutañca
mutañca viññātañcāti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Tīhākārehi assutaṁ sutañca me mutañcāti .pe.
Tīhākārehi assutaṁ sutañca me viññātañcāti .pe. Tīhākārehi
assutaṁ sutañca me diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi assutaṁ
sutañca me mutañca viññātañcāti .pe. Tīhākārehi assutaṁ
sutañca me mutañca diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi assutaṁ
sutañca me mutañca viññātañca diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi
amutaṁ mutañca me viññātañcāti .pe. Tīhākārehi amutaṁ
mutañca me diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi amutaṁ mutañca
me sutañcāti .pe. Tīhākārehi amutaṁ mutañca me viññātañca
diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi amutaṁ mutañca me viññātañca
sutañcāti .pe. Tīhākārehi amutaṁ mutañca me viññātañca
diṭṭhañca sutañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca
me diṭṭhañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca
me sutañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca
me mutañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca me
diṭṭhañca sutañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca
me diṭṭhañca mutañcāti .pe. Tīhākārehi aviññātaṁ viññātañca
me diṭṭhañca sutañca mutañcāti sampajānamusā bhaṇantassa
Āpatti pācittiyassa .pe.
[178] Tīhākārehi diṭṭhaṁ adiṭṭhaṁ meti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti
bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā
bhaṇitanti. Catūhākārehi .pe. Pañcahākārehi .pe.
Chahākārehi .pe. Sattahākārehi diṭṭhaṁ adiṭṭhaṁ meti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ
vinidhāya bhāvaṁ. Tīhākārehi sutaṁ assutaṁ meti .pe. Mutaṁ amutaṁ
meti .pe. Viññātaṁ aviññātaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa
āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā bhaṇissanti
bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti musā mayā
bhaṇitanti. Catūhākārehi .pe. Pañcahākārehi .pe. Chahākārehi
.pe. Sattahākārehi viññātaṁ aviññātaṁ meti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ
vinidhāya bhāvaṁ.
[179] Tīhākārehi diṭṭhaṁ sutaṁ meti .pe. Tīhākārehi
Diṭṭhaṁ mutaṁ meti .pe. Tīhākārehi diṭṭhaṁ viññātaṁ meti
sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pācittiyassa .pe. Tīhākārehi
diṭṭhaṁ sutañca me mutañcāti .pe. Tīhākārehi diṭṭhaṁ sutañca
me viññātañcāti .pe. Tīhākārehi diṭṭhaṁ sutañca me
mutañca viññātañcāti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Tīhākārehi sutaṁ mutaṁ meti .pe. Sutaṁ viññātaṁ
meti .pe. Sutaṁ diṭṭhaṁ meti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Tīhākārehi sutaṁ mutañca me viññātañcāti
.pe. Sutaṁ mutañca me diṭṭhañcāti .pe. Sutaṁ mutañca
me viññātañca diṭṭhañcāti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Tīhākārehi mutaṁ viññātaṁ meti .pe.
Mutaṁ diṭṭhaṁ meti .pe. Mutaṁ sutaṁ meti .pe. Tīhākārehi
mutaṁ viññātañca me diṭṭhañcāti .pe. Mutaṁ viññātañca
me sutañcāti .pe. Mutaṁ viññātañca me diṭṭhañca sutañcāti
.pe. Tīhākārehi viññātaṁ diṭṭhaṁ meti .pe. Viññātaṁ
sutaṁ meti .pe. Viññātaṁ mutaṁ meti .pe. Tīhākārehi
viññātaṁ diṭṭhañca me sutañcāti .pe. Viññātaṁ diṭṭhañca
me mutañcāti .pe. Viññātaṁ diṭṭhañca me sutañca mutañcāti
sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pācittiyassa .pe.
[180] Tīhākārehi diṭṭhe vematiko diṭṭhaṁ nokappeti diṭṭhaṁ
Nassarati diṭṭhaṁ pamuṭṭho 1 hoti diṭṭhañca me sutañcāti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa .pe. Diṭṭhañca me sutañca
mutañca viññātañcāti sampajānamusā bhaṇantassa āpatti
pācittiyassa .pe. Sute vematiko sutaṁ nokappeti sutaṁ nassarati
sutaṁ pamuṭṭho hoti .pe. Mute vematiko mutaṁ nokappeti
mutaṁ nassarati mutaṁ pamuṭṭho hoti .pe. Tīhākārehi viññāte
vematiko viññātaṁ nokappeti viññātaṁ nassarati viññātaṁ pamuṭṭho
hoti viññātañca me diṭṭhañcāti .pe. Viññātañca me
sutañcāti .pe. Viññātañca me mutañcāti .pe. Viññātañca
me diṭṭhañca sutañcāti .pe. Viññātañca me diṭṭhañca
mutañcāti .pe. Viññātañca me diṭṭhañca sutañca mutañcāti
sampajānamusā bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti
musā bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa
hoti musā mayā bhaṇitanti. Catūhākārehi .pe. Pañcahākārehi
.pe. Chahākārehi .pe. Sattahākārehi viññāte
vematiko viññāte nokappeti viññātaṁ nassarati viññātaṁ pamuṭṭho
hoti viññātañca me diṭṭhañca sutañca mutañcāti sampajānamusā
bhaṇantassa āpatti pācittiyassa pubbevassa hoti musā
bhaṇissanti bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmīti bhaṇitassa hoti
1 Ma. Yu. sammuṭṭho. evamuparipi.
Musā mayā bhaṇitanti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ
vinidhāya bhāvaṁ.
[181] Anāpatti davāya 1 bhaṇati ravāya 2 bhaṇati (davāya 3 bhaṇati
nāma sahasā bhaṇati. Ravāya 4 bhaṇati nāma aññaṁ bhaṇissāmīti
aññaṁ bhaṇati .) ummattakassa ādikammikassāti.
Paṭhamasikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ.
-------
1-3 Ma. davā. 2-4 Ma. ravā.
Dutiyasikkhāpadaṁ