[483] Seyyathāpi bhikkhave akkhadhutto paṭhameneva kaliggahena
puttampi jīyetha dārampi jīyetha sabbaṁ sāpateyyampi jīyetha uttarimpi
1 sabbapotthakesu dubbalakhādikāti dissati. 2 Ma. venakulaṁ. Yu. veṇakulaṁ.
Addhubandhaṁ 1 nigaccheyya. Appamattako so bhikkhave kaliggaho yaṁ
so akkhadhutto paṭhameneva kaliggahena puttampi jīyetha dārampi
jīyetha sabbaṁ sāpateyyampi jīyetha uttarimpi addhubandhaṁ nigaccheyya.
Atha kho ayameva tato mahantataro kaliggaho yaṁ so bālo kāyena
duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjati. Ayaṁ bhikkhave kevalā paripūrā bālabhūmīti.

[484] Tīṇīmāni bhikkhave paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni
paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni. Katamāni tīṇi. Idha bhikkhave
paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca.
No cetaṁ bhikkhave paṇḍito sucintitacintī ca abhavissa subhāsitabhāsī ca
sukatakammakārī ca. Kena naṁ paṇḍitā jāneyyuṁ paṇḍito ayaṁ
bhavaṁ sappurisoti. Yasmā ca kho bhikkhave paṇḍito sucintitacintī
ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca tasmā taṁ paṇḍitā
jānanti paṇḍito ayaṁ bhavaṁ sappurisoti. Sa kho so bhikkhave
paṇḍito tividhaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.

[485] Sace bhikkhave paṇḍito sabhāyaṁ vā nisinno hoti
rathiyāya vā nisinno hoti siṅghāṭake vā nisinno hoti tatra
jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti. Sace bhikkhave paṇḍito
1 Yu. anubandhanti dissati.
Pāṇātipātā paṭivirato hoti adinnādānā paṭivirato hoti
kāmesumicchācārā paṭivirato hoti musāvādā paṭivirato hoti
surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti tatra bhikkhave paṇḍitassa
evaṁ hoti yaṁ kho jano tajjaṁ tassāruppaṁ kathaṁ manteti saṁvijjante
te dhammā mayi ahañca tesu dhammesu sandissāmīti. Idaṁ bhikkhave
paṇḍito paṭhamaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.

[486] Puna caparaṁ bhikkhave paṇḍito passati rājāno coraṁ
āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente kasāhipi tāḷente
vettehipi tāḷente addhadaṇḍakehipi tāḷente hatthampi chindante
pādampi chindante hatthapādampi chindante kaṇṇampi chindante
nāsampi chindante kaṇṇanāsampi chindante bilaṅgathālikampi karonte
saṅkhamuṇḍikampi karonte rāhumukhampi karonte jotimālikampi karonte
hatthapajjotikampi karonte erakavattikampi karonte cīrakavāsikampi
karonte eṇeyyakampi karonte baḷisamaṁsikampi karonte kahāpaṇakampi
karonte khārāpatacchikampi karonte palīghaparivattikampi karonte
palālapīṭhakampi karonte tattenapi telena osiñcante sunakhehipi
khādāpente jīvantampi sūle uttāsente asināpi sīsaṁ chindante.
Tatra bhikkhave paṇḍitassa evaṁ hoti yathārūpānaṁ kho pāpakānaṁ
kammānaṁ hetu rājāno coraṁ āgucāriṁ gahetvā vividhā kammakāraṇā
kārenti kasāhipi tāḷenti addhadaṇḍakehipi tāḷenti hatthampi
Chindanti pādampi chindanti hatthapādampi chindanti kaṇṇampi chindanti
nāsampi chindanti kaṇṇanāsampi chindanti bilaṅgathālikampi karonti
saṅkhamuṇḍikampi karonti rāhumukhampi karonti jotimālikampi karonti
hatthapajjotikampi karonti erakavattikampi karonti cīrakavāsikampi
karonti eṇeyyakampi karonti baḷisamaṁsikampi karonti khārāpatacchikampi
karonti palīghaparivattikampi karonti palālapīṭhakampi karonti
tattenapi telena osiñcanti sunakhehipi khādāpenti jīvantampi
sūle uttāsenti asināpi sīsaṁ chindanti. Na te dhammā mayi
saṁvijjanti ahañca na tesu dhammesu sandissāmīti. Idampi
bhikkhave paṇḍito dutiyaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.

[487] Puna caparaṁ bhikkhave paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā
mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni
kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni
tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.
Seyyathāpi bhikkhave mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyaṇhasamayaṁ paṭhaviyā
olambanti ajjholambanti abhippalambanti evameva kho bhikkhave
paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ
yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni
vācāya sucaritāni manasā sucaritāni tānissa tamhi samaye olambanti
ajjholambanti abhippalambanti. Tatra bhikkhave paṇḍitassa evaṁ
Hoti akataṁ vata me pāpaṁ akataṁ luddaṁ akataṁ kibbisaṁ kataṁ kalyāṇaṁ
kataṁ kusalaṁ kataṁ bhīruttāṇaṁ yāvatā hoti akatapāpānaṁ akataluddānaṁ
akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ gati taṁ
gatiṁ pecca gacchāmīti. So na socati na kilamati na paridevati
na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati. Idampi bhikkhave
paṇḍito tatiyaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.

[488] Sa kho so bhikkhave paṇḍito kāyena sucaritaṁ caritvā
vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Yaṁ kho taṁ bhikkhave
sammā vadamāno vadeyya ekantaṁ iṭṭhaṁ ekantaṁ kantaṁ ekantaṁ
manāpanti saggameva taṁ sammā vadamāno vadeyya ekantaṁ iṭṭhaṁ
ekantaṁ kantaṁ ekantaṁ manāpanti. Yāvañcidaṁ bhikkhave upamāpi
na sukarā yāva sukhā saggāti.

[489] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
sakkā pana bhante upamā kātunti. Sakkā bhikkhūti bhagavā avoca
seyyathāpi bhikkhave rājā cakkavatti sattahi ratanehi samannāgato
catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Katamehi
sattahi.

[490] Idha bhikkhave rañño khattiyassa muddhāvasittassa tadahuposathe
paṇṇarase sīsanhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa
Dibbaṁ cakkaratanaṁ pātubhavati sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ.
Disvāna 1 rañño khattiyassa muddhāvasittassa etadahosi sutaṁ
kho pana metaṁ yassa rañño muddhāvasittassa tadahuposathe
paṇṇarase sīsanhātassa uposathikassa uparipāsādavaragatassa dibbaṁ
cakkaratanaṁ pātubhavati sahassāraṁ sanemikaṁ sanābhikaṁ sabbākāraparipūraṁ
so hoti rājā cakkavatti assaṁ nu kho ahaṁ rājā cakkavattīti.
Atha kho bhikkhave rājā khattiyo muddhāvasitto uṭṭhāyāsanā vāmena
hatthena bhiṅgāraṁ gahetvā dakkhiṇena hatthena cakkaratanaṁ abbhukīrati
pavattatu bhavaṁ cakkaratanaṁ abhivijinātu bhavaṁ cakkaratananti. Atha kho
taṁ bhikkhave cakkaratanaṁ puratthimaṁ disaṁ pavattati anvadeva rājā
cakkavatti saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ kho pana bhikkhave
padese cakkaratanaṁ patiṭṭhāti tatra rājā cakkavatti vāsaṁ upeti
saddhiṁ caturaṅginiyā senāya. Ye kho pana bhikkhave puratthimāya
disāya paṭirājāno te rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu
ehi kho mahārāja svāgataṁ mahārāja sakante mahārāja
anusāsa mahārājāti. Rājā cakkavatti evamāha pāṇo na
hantabbo adinnaṁ nādātabbaṁ kāmesumicchā na caritabbā musā
na bhāsitabbā majjaṁ na pātabbaṁ yathābhūtañca bhuñjathāti. Ye
kho pana bhikkhave puratthimāya disāya paṭirājāno te rañño
cakkavattissa anuyuttā 2 ahesuṁ. Atha kho taṁ bhikkhave cakkaratanaṁ
1 Ma. taṁ disvāna. 2 Ma. anuyantā bhavanti. Yu. anuyattā bhavanti.
Puratthimaṁ samuddaṁ ajjhogahetvā paccuttaritvā dakkhiṇaṁ disaṁ pavattati
.pe. Dakkhiṇaṁ disaṁ samuddaṁ ajjhogahetvā paccuttaritvā pacchimaṁ
disaṁ pavattati .pe. Pacchimaṁ disaṁ samuddaṁ ajjhogahetvā
paccuttaritvā uttaraṁ disaṁ pavattati anvadeva rājā cakkavatti saddhiṁ
caturaṅginiyā senāya. Yasmiṁ kho pana bhikkhave padese cakkaratanaṁ
patiṭṭhāti tatra rājā cakkavatti vāsaṁ upeti saddhiṁ caturaṅginiyā
senāya. Ye kho pana bhikkhave uttarāya disāya paṭirājāno te
rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu ehi kho mahārāja
svāgataṁ mahārāja sakante mahārāja anusāsa mahārājāti. Rājā
cakkavatti evamāha pāṇo na hantabbo adinnaṁ nādātabbaṁ
kāmesu micchā na caritabbā musā na bhāsitabbā majjaṁ na pātabbaṁ
yathābhūtañca bhuñjathāti. Ye kho pana bhikkhave uttarāya disāya
paṭirājāno te rañño cakkavattissa anuyuttā ahesuṁ. Atha kho
taṁ bhikkhave cakkaratanaṁ samuddapariyantaṁ paṭhavī abhivijinitvā tamenaṁ
rājadhāniṁ paccāgantvā rañño cakkavattissa antepuradvāre
akkhāhataṁ maññe tiṭṭhati rañño cakkavattissa antepuradvāraṁ
upasobhayamānaṁ. Rañño bhikkhave cakkavattissa evarūpaṁ cakkaratanaṁ
pātubhavati.

[491] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa hatthiratanaṁ
pātubhavati. Sabbaseto sattappatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo
Uposatho nāma nāgarājā. Disvāna rañño cakkavattissa cittaṁ
pasīdati bhaddakaṁ vata bho hatthiyānaṁ sace damathaṁ upeyyāti.
Atha kho taṁ bhikkhave hatthiratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo hatthājānīyo
dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upeti. Bhūtapubbaṁ bhikkhave
rājā cakkavatti tameva hatthiratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ
abhirūhitvā samuddapariyantaṁ paṭhaviṁ anupariyāyitvā tameva rājadhāniṁ
paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño bhikkhave cakkavattissa
evarūpaṁ hatthiratanaṁ pātubhavati.

[492] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa assaratanaṁ
pātubhavati. Sabbaseto kākasīso muñjakeso iddhimā vehāsaṅgamo
valāhako nāma assarājā. Taṁ disvāna rañño cakkavattissa cittaṁ
pasīdati bhaddakaṁ vata bho assayānaṁ sace damathaṁ upeyyāti. Atha
kho taṁ bhikkhave assaratanaṁ seyyathāpi nāma bhaddo assājānīyo
dīgharattaṁ suparidanto evameva damathaṁ upeti. Bhūtapubbaṁ bhikkhave
rājā cakkavatti tameva assaratanaṁ vīmaṁsamāno pubbaṇhasamayaṁ
abhirūhitvā samuddapariyantaṁ paṭhaviṁ anupariyāyitvā tameva rājadhāniṁ
paccāgantvā pātarāsamakāsi. Rañño bhikkhave cakkavattissa
evarūpaṁ assaratanaṁ pātubhavati.