[493] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa maṇiratanaṁ
pātubhavati. So hoti maṇi veḷuriyo subho jotimā 1 aṭṭhaṁso
1 Po. Ma. Yu. jātimā.
Suparikammakato. Tassa kho pana bhikkhave maṇiratanassa ābhā
samantā yojanaṁ phuṭā hoti. Bhūtapubbaṁ bhikkhave rājā cakkavatti
tameva maṇiratanaṁ vīmaṁsamāno caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā maṇiṁ
dhajaggaṁ āropetvā rattandhakāratimisāya pāyāsi. Ye kho pana
bhikkhave samantā gāmā ahesuṁ. Te tenobhāsena kammante
payojesuṁ divāti maññamānā. Rañño bhikkhave cakkavattissa
evarūpaṁ maṇiratanaṁ pātubhavati.

[494] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa itthīratanaṁ
pātubhavati. Sā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya
samannāgatā nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā
nātikāḷikā nāccodātā atikkantā mānusaṁ vaṇṇaṁ appattā
dibbaṁ vaṇṇaṁ. Tassa kho pana bhikkhave itthīratanassa evarūpo
kāyasamphasso hoti seyyathāpi nāma tulapicuno vā kappāsapicuno
vā. Tassa kho pana bhikkhave itthīratanassa sīte uṇhāni gattāni
honti uṇhe sītāni gattāni honti. Tassa kho pana bhikkhave
itthīratanassa kāyato candanagandho vāyati mukhato uppalagandho
vāyati. Taṁ kho pana bhikkhave itthīratanaṁ cakkavattissa pubbuṭṭhāyinī
hoti pacchānipātinī kiṁkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī. Taṁ
kho pana bhikkhave itthīratanaṁ rājānaṁ cakkavattiṁ manasāpi no aticarati
kuto pana kāyena. Rañño bhikkhave cakkavattissa evarūpaṁ
Itthīratanaṁ pātubhavati.

[495] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa gahapatiratanaṁ
pātubhavati. Tassa kammavipākajaṁ dibbaṁ cakkhu pātubhavati yena
nidhiṁ passati sassāmikampi assāmikampi. So rājānaṁ cakkavattiṁ
upasaṅkamitvā evamāha appossukko tvaṁ deva hohi ahante
dhanena dhanakaraṇīyaṁ karissāmīti. Bhūtapubbaṁ bhikkhave cakkavatti 1 tameva
gahapatiratanaṁ vīmaṁsamāno nāvaṁ abhirūhitvā majjhe gaṅgāya nadiyā
sotaṁ ogāhitvā gahapatiratanaṁ etadavoca attho me gahapati
hiraññasuvaṇṇenāti. Tenahi mahārāja ekaṁ tīraṁ nāvā upetūti.
Idheva me gahapati attho hiraññasuvaṇṇenāti. Atha kho taṁ
bhikkhave gahapatiratanaṁ ubhohi hatthehi udake omasitvā pūraṁ
hiraññasuvaṇṇassa kumbhiṁ uddharitvā rājānaṁ cakkavattiṁ etadavoca
alamettāvatā mahārāja katamettāvatā mahārāja pūjitamettāvatā
mahārājāti. Rājā cakkavatti evamāha alamettāvatā gahapati
katamettāvatā gahapati pūjitamettāvatā gahapatīti. Rañño bhikkhave
cakkavattissa evarūpaṁ gahapatiratanaṁ pātubhavati.

[496] Puna caparaṁ bhikkhave rañño cakkavattissa parināyakaratanaṁ
pātubhavati. Paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo rājānaṁ cakkavattiṁ
upaṭṭhapetabbaṁ upaṭṭhāpetuṁ apayāpetabbaṁ 2 apayāpetuṁ ṭhapetabbaṁ
ṭhapetuṁ. So rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāha appossukko
1 Po. Ma. Yu. rājā cakkavatti. 2 Po. Ma. upayāpetabbaṁ upayāpetuṁ.
Tvaṁ deva hohi ahamanusāsissāmīti. Rañño bhikkhave cakkavattissa
evarūpaṁ parināyakaratanaṁ pātubhavati. Rājā bhikkhave cakkavatti
imehi 1 ratanehi samannāgato hoti. Katamāhi catūhi iddhīhi.

[497] Idha bhikkhave rājā cakkavatti abhirūpo hoti dassanīyo
pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato ativiya aññehi
manussehi. Rājā bhikkhave cakkavatti imāya paṭhamāya iddhiyā
samannāgato hoti.

[498] Puna caparaṁ bhikkhave rājā cakkavatti dīghāyuko hoti
ciraṭṭhitiko ativiya aññehi manussehi. Rājā bhikkhave cakkavatti
imāya dutiyāya iddhiyā samannāgato hoti.

[499] Puna caparaṁ bhikkhave rājā cakkavatti appābādho
hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya
nāccuṇhāya ativiya aññehi manussehi. Rājā bhikkhave cakkavatti
imāya tatiyāya iddhiyā samannāgato hoti.

[500] Puna caparaṁ bhikkhave rājā cakkavatti brāhmaṇagahapatikānaṁ
piyo hoti manāpo. Seyyathāpi bhikkhave pitā puttānaṁ piyo hoti
manāpo evameva kho bhikkhave rājā cakkavatti brāhmaṇagahapatikānaṁ
piyo hoti manāpo. Rañño 2 bhikkhave cakkavattissa brāhmaṇagahapatikā
piyā honti manāpā. Seyyathāpi bhikkhave pitu puttā
piyā honti manāpā evameva kho bhikkhave rañño cakkavattissa
1 Po. Ma. Yu. imehi sattahi. 2 Ma. Yu. raññopi.
Brāhmaṇagahapatikā piyā honti manāpā. Bhūtapubbaṁ bhikkhave rājā
cakkavatti caturaṅginiyā senāya uyyānabhūmiṁ niyyāsi. Atha kho
bhikkhave brāhmaṇagahapatikā rājānaṁ cakkavattiṁ upasaṅkamitvā evamāhaṁsu
ataramāno deva yāhi yathā taṁ mayaṁ cirataraṁ passeyyāmāti.
Rājāpi bhikkhave cakkavatti sārathiṁ āmantesi ataramāno sārathi
pesehi yathāhaṁ brāhmaṇagahapatike cirataraṁ passeyyanti. Rājā
bhikkhave cakkavatti imāya catutthāya iddhiyā samannāgato hoti.
Rājā bhikkhave cakkavatti imāhi catūhi iddhīhi samannāgato hoti.
Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave api nu kho rājā cakkavatti imehi
sattahi ratanehi samannāgato imāhi catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ
sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvediyethāti. Ekamekenapi bhante ratanena
samannāgato rājā cakkavatti tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvediyetha
ko pana vādo sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhīti.

[501] Atha kho bhagavā parittaṁ pāṇimattaṁ pāsāṇaṁ gahetvā
bhikkhū āmantesi taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamo nu kho mahantataro
yo cāyaṁ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito himavā 1
pabbatarājāti. Appamattako ayaṁ bhante bhagavatā paritto
pāṇimatto pāsāṇo gahito himavantaṁ pabbatarājānaṁ upanidhāya
saṅkhampi na upeti kalabhāgampi na upeti upanidhampi na upetīti.
Evameva kho bhikkhave ayaṁ rājā cakkavatti sattahi ratanehi
1 Ma. yo himavā.
Samannāgato catūhi ca iddhīhi tatonidānaṁ sukhaṁ somanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Taṁ dibbassa sukhassa upanidhāya saṅkhampi na upeti
kalabhāgampi na upeti upanidhampi na upeti.

[502] Sa kho so bhikkhave paṇḍito sace kadāci karahaci dīghassa
addhuno accayena manussattaṁ āgacchati yāni tāni uccākulāni
khattiyamahāsālakulaṁ vā brāhmaṇamahāsālakulaṁ vā gahapatimahāsālakulaṁ
vā tathārūpe kule pacchā jāyati addhe mahaddhane mahābhoge
pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca
hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya
samannāgato lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa
seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṁ carati
vācāya sucaritaṁ carati manasā sucaritaṁ carati. So kāyena sucaritaṁ
caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa
bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.