[473] Evaṁ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca
sakkā pana bhante upamā kātunti. Sakkā bhikkhūti bhagavā avoca
seyyathāpi bhikkhave coraṁ āgucāriṁ gahetvā rañño dasseyyuṁ ayaṁ
te deva coro āgucārī imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehīti.
Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya gacchatha bho imaṁ purisaṁ pubbaṇhasamayaṁ
sattisatena hanathāti. Tamenaṁ pubbaṇhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ.
Atha rājā majjhantikasamayaṁ evaṁ vadeyya ambho kathaṁ so purisoti.
Tatheva deva jīvatīti. Tamenaṁ rājā evaṁ vadeyya gacchatha bho
taṁ purisaṁ majjhantikasamayaṁ sattisatena hanathāti. Tamenaṁ majjhantikasamayaṁ
sattisatena haneyyuṁ. Atha rājā sāyaṇhasamayaṁ evaṁ vadeyya
ambho kathaṁ so purisoti. Tatheva deva jīvatīti. Tamenaṁ rājā
evaṁ vadeyya gacchatha bho taṁ purisaṁ sāyaṇhasamayaṁ sattisatena
hanathāti. Tamenaṁ sāyaṇhasamayaṁ sattisatena haneyyuṁ. Taṁ kiṁ
Maññatha bhikkhave api nu so puriso tīhi sattisatehi haññamāno
tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvediyethāti. Ekissāpi bhante
sattiyā haññamāno so puriso tatonidānaṁ dukkhaṁ domanassaṁ
paṭisaṁvediyetha ko pana vādo tīhi sattisatehīti.

[474] Atha kho bhagavā parittaṁ pāṇimattaṁ pāsāṇaṁ gahetvā
bhikkhū āmantesi taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamo nu kho mahantataro
yo cāyaṁ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito [1]-
himavā pabbatarājāti. Appamattako ayaṁ bhante bhagavatā paritto
pāṇimatto pāsāṇo gahito himavantaṁ pabbatarājānaṁ upanidhāya
saṅkhampi na upeti kalabhāgampi na upeti upanidhampi na upetīti.
Evameva 2 bhikkhave yaṁ 3 puriso tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṁ
dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Taṁ nirayassa 4 dukkhaṁ upanidhāya saṅkhampi
na upeti kalabhāgampi na upeti upanidhampi na upeti.

[475] Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kāraṇaṁ
kārenti. Tattaṁ ayokhīlaṁ hatthe gamenti tattaṁ ayokhīlaṁ dutiye
hatthe gamenti tattaṁ ayokhīlaṁ pāde gamenti tattaṁ ayokhīlaṁ
dutiye pāde gamenti tattaṁ ayokhīlaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.
So tattha dukkhā tippā kaṭukā vedanā vedeti na ca tāva
kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti. Tamenaṁ bhikkhave
1 Ma. yo ca himavā pabbatarājāti. 2 Ma. Yu. evameva khoti dissati.
3 Ma. Yu. yaṁ so purisoti dissati 4 Yu. taṁ nerayikassa upanidhāya. Ma. taṁ nirayakassa
dukkhassa upanidhāya.
Nirayapālā saṁvedhetvā 1 kuṭhārīhi tacchanti. So tattha dukkhā
tippā .pe. Byantīhoti. Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā uddhaṁpādaṁ
adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchanti. So tattha dukkhā tippā
.pe. Byantīhoti. Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā rathe yojetvā
ādittāya paṭhaviyā sampajjalitāya sañjotibhūtāya sārentipi
paccāsārentipi. So tattha dukkhā tippā .pe. Byantīhoti.
Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ
sañjotibhūtaṁ āropentipi oropentipi. So tattha dukkhā tippā
kaṭukā vedanā vedeti na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ
pāpakammaṁ byantīhoti. Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā uddhaṁpādaṁ adhosiraṁ
gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya
sañjotibhūtāya. So tattha pheṇuddehakaṁ paccati. So tattha
pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati sakimpi adho gacchati
sakimpi tiriyaṁ gacchati. So tattha dukkhā tippā kaṭukā vedanā
vedeti na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
Tamenaṁ bhikkhave nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. So
kho pana bhikkhave mahānirayo catukkaṇṇo catudvāro vibhatto
bhāgaso mito ayopākārapariyanto ayasā paṭikkujjito tassa
ayomayā bhūmi jalitā tejasā yuttā samantā yojanasataṁ pharitvā
1 Po. Ma. Yu. saṁvesetvāti dissati.
Tiṭṭhati sabbadā. Anekapariyāyenapi kho ahaṁ bhikkhave nirayakathaṁ
katheyyaṁ. Yāvañcidaṁ bhikkhave na sukaraṁ akkhānena pāpuṇituṁ yāva
dukkhā nirayā.

[476] Santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā.
Te allānipi 1 tiṇāni dantullehakaṁ khādanti. Katame ca bhikkhave
tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā assā 2 goṇā gadrabhā ajā
migā ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā.
Sa kho so bhikkhave bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni
karitvā kāyassa bhedā parammaraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati
ye te sattā tiṇabhakkhā.

[477] Santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā. Te
dūratova gūthagandhaṁ ghāyitvā dhāvanti ettha bhuñjissāma ettha
bhuñjissāmāti. Seyyathāpi nāma brāhmaṇā āhutigandhena dhāvanti
ettha bhuñjissāma ettha bhuñjissāmāti evameva kho santi
bhikkhave tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā. Te dūratova gūthagandhaṁ
ghāyitvā dhāvanti ettha bhuñjissāma ettha bhuñjissāmāti.
Katame ca bhikkhave tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā kukkuṭā sūkarā
soṇā siṅgālā ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā
gūthabhakkhā. Sa kho so bhikkhave bālo idha pubbe rasādo idha
pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā parammaraṇā tesaṁ sattānaṁ
1 Yu. te allānipi tiṇāni sukkhāni. Ma. te allānipi tiṇāni sukkhānipi
tiṇāni. 2 Ma. hatthī assā ....
Sahabyataṁ upapajjati ye te sattā gūthabhakkhā.

[478] Santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā andhakāre jāyanti
andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti. Katame ca bhikkhave tiracchānagatā
pāṇā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti
kīṭā [1]- paṭaṅgā gaṇḍuppādā ye vā panaññepi keci tiracchānagatā
pāṇā andhakāre jāyanti andhakāre jīyanti andhakāre mīyanti.
Sa kho so bhikkhave bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni
kammāni karitvā kāyassa bhedā parammaraṇā tesaṁ sattānaṁ
sahabyataṁ upapajjati ye te sattā andhakāre jāyanti andhakāre
jīyanti andhakāre mīyanti.

[479] Santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā udakasmiṁ jāyanti
udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti. Katame ca bhikkhave tiracchānagatā
pāṇā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti
macchā kacchapā suṁsumārā ye vā panaññepi keci tiracchānagatā
pāṇā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti udakasmiṁ mīyanti.
Sa kho so bhikkhave bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni
kammāni karitvā kāyassa bhedā parammaraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ
upapajjati ye te sattā udakasmiṁ jāyanti udakasmiṁ jīyanti
udakasmiṁ mīyanti.

[480] Santi bhikkhave tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti
1 Ma. Yu. puḷavā.
Asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti. Katame ca bhikkhave tiracchānagatā
pāṇā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti.
Ye te bhikkhave sattā pūtimacche vā jāyanti pūtimacche vā
jīyanti pūtimacche vā mīyanti pūtikuṇape vā ... Pūtikummāse
vā ... Candanikāya vā ... Oḷigalle vā jāyanti .pe. Ye
vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā asucismiṁ jāyanti
asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti. Sa kho so bhikkhave bālo
idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa
bhedā parammaraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te
sattā asucismiṁ jāyanti asucismiṁ jīyanti asucismiṁ mīyanti.
Anekapariyāyenapi kho ahaṁ bhikkhave tiracchānayonikathaṁ katheyyaṁ.
Yāvañcidaṁ bhikkhave na sukaraṁ akkhānena pāpuṇituṁ yāva dukkhā
tiracchānayoni.

[481] Seyyathāpi bhikkhave puriso ekacchiggaḷaṁ yugaṁ mahāsamudde
pakkhipeyya. Tamenaṁ puratthimo vāto pacchimena saṁhareyya pacchimo
vāto puratthimena saṁhareyya uttaro vāto dakkhiṇena saṁhareyya
dakkhiṇo vāto uttarena saṁhareyya. Tatrāssa kāṇo kacchapo
so vassasatassa 1 accayena sakiṁ ummujjeyya. Taṁ kiṁ maññatha
bhikkhave api nu so kāṇo kacchapo amusmiṁ ekacchiggaḷe yuge
gīvaṁ paveseyyāti. No hetaṁ bhante yadi nūna bhante kadāci
1 Ma. āmeṇḍitaṁ.
Karahaci dīghassa addhuno accayenāti. Khippataraṁ kho so bhikkhave
kāṇo kacchapo amusmiṁ ekacchiggaḷe yuge gīvaṁ paveseyya. Ato
dullabhatarāhaṁ bhikkhave manussattaṁ vadāmi sakiṁ vinipātagatena bālena
taṁ kissa hetu na hettha bhikkhave atthi dhammacariyā samacariyā
kusalakiriyā puññakiriyā aññamaññakhādikā ettha bhikkhave vattati
dubbalamārikā 1 .

[482] Sa kho so bhikkhave bālo sace kadāci karahaci dīghassa
addhuno accayena manussattaṁ āgacchati yāni tāni nīcakulāni
caṇḍālakulaṁ vā nesādakulaṁ vā venukulaṁ 2 vā rathakārakulaṁ vā
pukkusakulaṁ vā tathārūpe kule pacchā jāyati daḷidde appannapānabhojane
kasiravuttike yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So
ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo
vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā na lābhī annassa pānassa
vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
So kāyena duccaritaṁ carati vācāya duccaritaṁ carati manasā duccaritaṁ
carati. So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā
manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.