[393] Seyyathāpissu aggivessana dve hatthidammā vā
assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā. Dve hatthidammā
vā assadammā vā godammā vā adantāva avinītā. Taṁ kiṁ
maññasi aggivessana ye te dve hatthidammā vā assadammā
vā godammā vā sudantā suvinītā api nu te dantā dantakāraṇaṁ
gaccheyyuṁ dantāva dantabhūmiṁ sampāpuṇeyyunti. Evaṁ bhante.
Ye panete dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā
adantā avinītā api nu te adantāva dantakāraṇaṁ gaccheyyuṁ
adantāva dantabhūmiṁ sampāpuṇeyyuṁ seyyathāpi te dve hatthidammā
vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītāti. No hetaṁ
bhante. Evameva kho aggivessana yaṁ taṁ nekkhammena ñātabbaṁ
nekkhammena daṭṭhabbaṁ nekkhammena pattabbaṁ nekkhammena sacchikātabbaṁ
taṁ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme
Paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno
kāmapariyesanāya ussukko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā
karissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

[394] Seyyathāpi aggivessana gāmassa vā nigamassa vā
avidūre mahāpabbato. Tamenaṁ dve sahāyakā tamhā gāmā vā
nigamā vā nikkhamitvā hatthavilaṅghakena yena so pabbato tenupasaṅkameyyuṁ
upasaṅkamitvā eko sahāyako heṭṭhāpabbatapāde tiṭṭheyya eko
sahāyako uparipabbataṁ āroheyya. Tamenaṁ heṭṭhāpabbatapāde
ṭhito sahāyako uparipabbate ṭhitaṁ sahāyakaṁ evaṁ vadeyya
yaṁ samma kiṁ tvaṁ passasi uparipabbate ṭhitoti. So
evaṁ vadeyya passāmi kho ahaṁ samma uparipabbate ṭhito
ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ
pokkharaṇirāmaṇeyyakanti. So evaṁ vadeyya aṭṭhānaṁ kho etaṁ samma
anavakāso yaṁ tvaṁ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṁ
vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇirāmaṇeyyakanti.
Tamenaṁ uparipabbate ṭhito sahāyo heṭṭhimapabbatapādaṁ orohitvā
taṁ sahāyakaṁ bāhāya gahetvā uparipabbataṁ āropetvā muhuttaṁ
assāsetvā evaṁ vadeyya yaṁ samma kiṁ tvaṁ passasi uparipabbate
ṭhitoti. So evaṁ vadeyya passāmi kho ahaṁ samma uparipabbate
ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ
Pokkharaṇirāmaṇeyyakanti. So evaṁ vadeyya idāneva kho te samma
bhāsitaṁ mayaṁ evaṁ ājānāma aṭṭhānaṁ kho etaṁ samma anavakāso
yaṁ tvaṁ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṁ
vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇirāmaṇeyyakanti. Idāneva
ca pana te bhāsitaṁ mayaṁ evaṁ ājānāma passāmi kho ahaṁ
samma uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ
bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇirāmaṇeyyakanti. So evaṁ vadeyya
tathā hi panāhaṁ samma iminā mahatā pabbatena āvuṭo 1 diṭṭheyyaṁ
nāddasanti. Evameva kho ato mahantatarena kho aggivessana
avijjākkhandhena jayaseno rājakumāro āvuṭo nivuṭo ovuṭo
pariyonaddho. So vata yantaṁ nekkhammena ñātabbaṁ nekkhammena
daṭṭhabbaṁ nekkhammena pattabbaṁ nekkhammena sacchikātabbaṁ taṁ vata
jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto
kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya
ussukko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti. Sace kho taṁ aggivessana jayasenassa
rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāseyyuṁ anacchariyante
jayaseno rājakumāro pasīdeyya pasanno ca te pasannākāraṁ
kareyyāti. Kuto pana maṁ bhante jayasenassa rājakumārassa
imā dve upamā paṭibhāsissanti anacchariyā pubbe assutapubbā
1 Yu. āvaṭo.
Seyyathāpi bhagavantanti.

[395] Seyyathāpi aggivessana rājā khattiyo muddhāvasitto
nāgavanikaṁ āmantesi ehi tvaṁ samma nāgavanika rañño nāgaṁ
abhirūhitvā nāgavanaṁ pavisitvā āraññanāgaṁ atipassitvā rañño
nāgassa gīvāyaṁ upanibandhāhīti. Evaṁ devāti kho aggivessana
nāgavaniko rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā rañño
nāgaṁ abhirūhitvā nāgavanaṁ pavisitvā āraññanāgaṁ atipassitvā
rañño nāgassa gīvāyaṁ upanibandhati. Tamenaṁ rañño nāgo
abbhokāsaṁ nīharati. Ettāvatā kho aggivessana āraññako
nāgo abbhokāsagato hoti. Ettha 1 gedhā hi aggivessana
āraññakā nāgā yadidaṁ nāgavanaṁ. Tamenaṁ nāgavaniko rañño
khattiyassa muddhāvasittassa ārocesi abbhokāsagato kho te 2
deva āraññako nāgoti. Tamenaṁ rājā khattiyo muddhāvasitto
hatthidamakaṁ āmantesi ehi tvaṁ samma hatthidamaka āraññakaṁ nāgaṁ
damayāhi āraññakānañceva sīlānaṁ abhinimmadanāya āraññakānañceva
sarasaṅkappānaṁ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṁ
abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu
sīlesu samādapanāyāti. Evaṁ devāti kho aggivessana
hatthidamako rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā mahantaṁ
thambhaṁ paṭhaviyaṁ nikkhanitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṁ upanibandhati
1 Sī. Yu. etagedhā. 2 Ma. Yu. teti na dissati.
Āraññakānañceva sīlānaṁ abhinimmadanāya āraññakānañceva
sarasaṅkappānaṁ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṁ
abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu
samādapanāya. Tamenaṁ hatthidamako yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā
pemaniyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi
vācāhi samudācarati. Yato kho aggivessana āraññako nāgo
hatthidamakassa yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemaniyā hadayaṅgamā
porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi vācāhi samudācariyamāno
sussusati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapeti. Tamenaṁ
hatthidamako uttariṁ tiṇaghāsodakaṁ anuppavecchati. Yato kho
aggivessana [1]- āraññako nāgo hatthidamakassa tiṇaghāsodakaṁ paṭiggaṇhāti.
Tatra hatthidamakassa evaṁ hoti jīvissati khodāni [2]-
āraññako nāgoti. Tamenaṁ hatthidamako uttariṁ kāraṇaṁ kāreti
ādissa 3 bho nikkhipa bhoti. Yato kho aggivessana rañño
nāgo hatthidamakassa ādānanikkhepe vacanakaro hoti ovādapaṭikaroti.
Tamenaṁ hatthidamako uttariṁ kāraṇaṁ kāreti abhikkama bho
paṭikkama bhoti. Yato kho aggivessana rañño nāgo
hatthidamakassa abhikkamapaṭikkame vacanakaro hoti ovādapaṭikaroti.
Tamenaṁ hatthidamako uttariṁ kāraṇaṁ kāreti uṭṭhaha bho nipajja 4
bhoti. Yato kho aggivessana rañño nāgo hatthidamakassa
1 Yu. rañño. 2 Sī. Yu. rañño. 3 Po. Ma. ādiya. 4 Ma. Yu. nisīda.
Uṭṭhānanipajjāya 1 vacanakaro hoti ovādapaṭikaroti. Tamenaṁ
hatthidamako uttariṁ āneñjaṁ nāma kāraṇaṁ kāreti mahantassa phalakaṁ
soṇḍāya upanibandhati tomarahattho ca puriso uparigīvāya nisinno
hoti samantato ca tomarahatthā purisā parivāretvā ṭhitā honti
hatthidamako ca dīghaṁ tomarayaṭṭhiṁ gahetvā purato ṭhito hoti.
So āneñjakāraṇaṁ kāriyamāno neva purime pāde copeti na
pacchime pāde copeti na purimaṁ kāyaṁ copeti na pacchimaṁ
kāyaṁ copeti na sīsaṁ copeti na kaṇṇe copeti na dante
copeti na naṅguṭṭhaṁ copeti na soṇḍaṁ copeti. So hoti
rañño nāgo khamo sattippahārānaṁ asippahārānaṁ usuppahārānaṁ
parasattuppahārānaṁ bheripaṇḍavasaṅkhadiṇḍimaninnādasaddānaṁ 2
sabbavaṅkadosanihataninnitakasāvo rājāraho rājabhoggo rañño aṅgantve
saṅkhaṁ gacchati.

[396] Evameva kho aggivessana idha tathāgato loke uppajjati
arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro
purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā so imaṁ
lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ
sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ deseti
ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti. Taṁ dhammaṁ suṇāti
1 Ma. Yu. uṭṭhānanisajjāya. 2 Yu. bheripaṇavasaṅkhatinavaninnādasaddānaṁ.
Gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule pacchājāto 1
so taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena
samannāgato iti paṭisañcikkhati sambādho gharāvāso rajāpatho
abbhokāso pabbajjā nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā
ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ
yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyanti. So aparena samayena appaṁ
vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā
ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ
ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ
pabbaji 2 . Ettāvatā kho aggivessana ariyasāvako abbhokāsagato
hoti. Ettha gedhā hi aggivessana devamanussā yadidaṁ
pañcakāmaguṇā. Tamenaṁ tathāgato uttariṁ vineti ehi tvaṁ
bhikkhu sīlavā hohi pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharāhi ācāragocarasampanno
aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhassu
sikkhāpadesūti. Yato kho aggivessana ariyasāvako sīlavā hoti
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu
vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Tamenaṁ tathāgato
uttariṁ vineti ehi tvaṁ bhikkhu indriyesu guttadvāro hohi cakkhunā
rūpaṁ disvāna mā nimittaggāhī .pe. So ime pañca nīvaraṇe
1 Ma. paccājāto. 2 Po. Ma. Yu. pabbajati.
Pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe kāye kāyānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Vedanāsu .pe. Citte ... Dhammesu dhammānupassī viharati
ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

[397] Seyyathāpi aggivessana hatthidamako mahantaṁ thambhaṁ paṭhaviyaṁ
nikkhanitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṁ upanibandhati āraññakānañceva
sīlānaṁ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṁ 1 abhinimmadanāya
āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṁ abhinimmadanāya gāmante
abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāya evameva
kho aggivessana ariyasāvakassa ime cattāro satipaṭṭhānā
cetaso upanibandhā nāma honti gehasitānañceva sīlānaṁ abhinimmadanāya
gehasitānañceva sarasaṅkappānaṁ abhinimmadanāya gehasitānañceva
darathakilamathapariḷāhānaṁ abhinimmadanāya ñāyassa adhigamāya
nibbānassa sacchikiriyāya.

[398] Tamenaṁ tathāgato uttariṁ vineti ehi tvaṁ bhikkhu kāye
kāyānupassī viharāhi mā ca kāyūpasañhitaṁ vitakkaṁ vitakkesi.
Vedanāsu ... Citte ... Dhammesu dhammānupassī viharāhi mā ca
dhammūpasañhitaṁ vitakkaṁ vitakkesīti. So vitakkavicārānaṁ vūpasamā
ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ
samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ ... Catutthaṁ
1 Yu. saṅkappānaṁ.
Jhānaṁ upasampajja viharati.

[399] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
.pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.

[400] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ
cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate .pe. Yathākammūpage
satte pajānāti.

[401] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ
khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
pajānāti. Ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
āsavasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti.
Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati
bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati vimuttasmiṁ
vimuttamiti ñāṇaṁ hoti khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ
karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[402] So bhikkhu khamo sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya
ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ
uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tippānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ
asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsikajātiko hoti.
Sabbarāgadosamohanihata ninnitakasāvo āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo
añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa.