[413] Seyyathāpi bhūmija puriso aggitthiko aggigavesī
aggipariyesanaṁ caramāno allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ uttarāraṇiṁ ādāya
abhimattheyya āsañcepi karitvā allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ uttarāraṇiṁ
ādāya abhimattheyya 1 abhabbo aggissa adhigamāya anāsañcepi
karitvā ... Āsañca anāsañcepi karitvā ... Nevāsaṁnānāsañcepi
karitvā allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ uttarāraṇiṁ ādāya abhimattheyya
abhabbo aggissa adhigamāya taṁ kissa hetu ayoniso bhūmija
aggissa adhigamāya evameva kho bhūmija ye hi keci samaṇā
vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino .pe. Micchāsamādhino te
āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti abhabbā phalassa adhigamāya
anāsañcepi karitvā ... Āsañca anāsañcepi karitvā ...
Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti abhabbā phalassa
adhigamāya taṁ kissa hetu ayoniso bhūmija phalassa adhigamāya.

[414] Ye ca 2 kho keci bhūmija samaṇā vā brāhmaṇā vā
sammādiṭṭhino sammāsaṅkappā sammāvācā sammākammantā sammāājīvā
sammāvāyāmā sammāsatī sammāsamādhino te āsañcepi karitvā
1 Ma. abhimantheyya. 2 Ma. Yu. ye hi keci.
Brahmacariyaṁ caranti bhabbā phalassa adhigamāya anāsañcepi karitvā
brahmacariyaṁ caranti bhabbā phalassa adhigamāya āsañca
anāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti bhabbā phalassa adhigamāya
nevāsaṁnānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti bhabbā phalassa
adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso bhūmija phalassa adhigamāya.

[415] Seyyathāpi bhūmija puriso telatthiko telagavesī telapariyesanaṁ
caramāno tilapiṭṭhaṁ doṇiyā ākīritvā udakena paripphosakaṁ
paripphosakaṁ pīḷeyya āsañcepi karitvā tilapiṭṭhaṁ doṇiyā
ākīritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ pīḷeyya bhabbo telassa
adhigamāya anāsañcepi karitvā ... Āsañca anāsañcepi karitvā ...
Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā tilapiṭṭhaṁ doṇiyā ākīritvā udakena
paripphosakaṁ paripphosakaṁ pīḷeyya bhabbo telassa adhigamāya taṁ
kissa hetu yoniso bhūmija telassa adhigamāya evameva kho
bhūmija ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā sammādiṭṭhino
.pe. Sammāsamādhino te āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ
caranti bhabbā phalassa adhigamāya anāsañcepi karitvā ... Āsañca
anāsañcepi karitvā ... Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ
caranti bhabbā phalassa adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso bhūmija
phalassa adhigamāya.

[416] Seyyathāpi bhūmija puriso khīratthiko khīragavesī khīrapariyesanaṁ
Caramāno gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñjeyya āsañcepi karitvā
gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñjeyya bhabbo khīrassa adhigamāya
anāsañcepi karitvā ... Āsañca anāsañcepi karitvā ...
Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñjeyya bhabbo
khīrassa adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso bhūmija khīrassa adhigamāya
evameva kho bhūmija ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā
sammādiṭṭhino .pe. Sammāsamādhino te āsañcepi karitvā ...
Āsañca anāsañcepi karitvā ... Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā
brahmacariyaṁ caranti bhabbā phalassa adhigamāya taṁ kissa hetu
yoniso bhūmija phalassa adhigamāya.

[417] Seyyathāpi bhūmija puriso navanītatthiko navanītagavesī
navanītapariyesanaṁ caramāno dadhiṁ kalase āsiñcitvā matthena āviñjeyya
āsañcepi karitvā dadhiṁ kalase āsiñcitvā matthena āviñjeyya
bhabbo navanītassa adhigamāya anāsañcepi karitvā ... Āsañca
anāsañcepi karitvā ... Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā dadhiṁ kalase
āsiñcitvā matthena āviñjeyya bhabbo navanītassa adhigamāya
taṁ kissa hetu yoniso bhūmija navanītassa adhigamāya evameva
kho bhūmija ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā sammādiṭṭhino
.pe. Sammāsamādhino te āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti
bhabbā phalassa adhigamāya anāsañcepi karitvā ... Āsañca anāsañcepi
Karitvā ... Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti
bhabbā phalassa adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso bhūmija phalassa
adhigamāya.

[418] Seyyathāpi bhūmija puriso aggitthiko aggigavesī
aggipariyesanaṁ caramāno sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ uttarāraṇiṁ ādāya
abhimattheyya bhabbo aggissa adhigamāya āsañcepi karitvā ...
Anāsañcepi karitvā ... Āsañca anāsañcepi karitvā ...
Nevāsaṁnānāsañcepi karitvā sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ uttarāraṇiṁ ādāya
abhimattheyya bhabbo aggissa adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso
bhūmija aggissa adhigamāya evameva kho bhūmija ye hi keci samaṇā
vā brāhmaṇā vā sammādiṭṭhino sammāsaṅkappā .pe.
Sammāsamādhino te āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti bhabbā
phalassa adhigamāya anāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti bhabbā
phalassa adhigamāya āsañca anāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti
bhabbā phalassa adhigamāya nevāsaṁnānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ
caranti bhabbā phalassa adhigamāya taṁ kissa hetu yoniso bhūmija
phalassa adhigamāya.

[419] Sace kho [1]- bhūmija jayasenassa rājakumārassa imā catasso
upamā paṭibhāseyyuṁ anacchariyaṁ te jayaseno rājakumāro pasīdeyya
pasanno ca te pasannākāraṁ kareyyāti. Kuto pana maṁ bhante
1 Po. Ma. etthantare tanti atthi.
Jayasenassa rājakumārassa imā catasso upamā paṭibhāsissanti
anacchariyā pubbe assutapubbā seyyathāpi bhagavantanti.
Idamavoca bhagavā attamano āyasmā bhūmijo bhagavato bhāsitaṁ
abhinandīti.
Bhūmijasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
---------
Anuruddhasuttaṁ

[420] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho pañcakaṅgo thapati
aññataraṁ purisaṁ āmantesi ehi tvaṁ ambho purisa yenāyasmā
anuruddho tenupasaṅkama upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato
anuruddhassa pāde sirasā vandāhi [1]- pañcakaṅgo bhante thapati
āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandatīti evañca vadehi
adhivāsetu kira bhante āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa
svātanāya attacatuttho bhattaṁ yena ca kira bhante āyasmā
anuruddho pagevataraṁ āgaccheyya pañcakaṅgo bhante 2 thapati bahukicco
bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenāti. Evaṁ bhanteti kho so puriso
pañcakaṅgassa thapatissa paṭissutvā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca
pañcakaṅgo bhante thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā
vandati evañca vadeti adhivāsetu kira bhante āyasmā anuruddho
pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṁ yena ca
kira bhante āyasmā anuruddho pagevataraṁ āgaccheyya pañcakaṅgo
bhante thapati bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenāti. Adhivāsesi
1 Yu. etthantare evañca vadehīti dissati. 2 Yu. bhanteti natthi.
Kho āyasmā anuruddho tuṇhībhāvena.

[421] Atha kho āyasmā anuruddho tassā rattiyā accayena
pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena pañcakaṅgassa
thapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi. Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ paṇītena
khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho
pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ
aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamanataṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca
idha maṁ 1 bhante therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṁsu appamāṇaṁ
gahapati cetovimuttiṁ bhāvehīti ekacce therā evamāhaṁsu mahaggataṁ
gahapati cetovimuttiṁ bhāvehīti yā cāyaṁ bhante appamāṇā
cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā nānatthā ceva
nānābyañjanā ca udāhu ekatthā byañjanameva nānanti. Tenahi
gahapati taññevettha paṭibhātu apaṇṇakante ito bhavissatīti.
Mayhaṁ kho bhante evaṁ hoti yā cāyaṁ appamāṇā cetovimutti
yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā ekatthā
byañjanameva nānanti.

[422] Yā cāyaṁ gahapati appamāṇā cetovimutti yā ca
mahaggatā cetovimutti ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Ca tadimināpetaṁ gahapati pariyāyena veditabbaṁ yathā panime 1 dhammā
nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Katamā ca gahapati appamāṇā
cetovimutti. Idha gahapati bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ
disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti
uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena
pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena
cetasā ... Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā
viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho
tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena
pharitvā viharati ayaṁ vuccati gahapati appamāṇā cetovimutti.