[113] Atthi kho brāhmaṇa tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā yasmiṁ
no te 2 dhammā saṁvijjanti taṁ mayaṁ etarahi sakkaroma garukaroma
mānema pūjema sakkatvā garukatvā upanissāya viharāma katame dasa
idha brāhmaṇa bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati
ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya
sikkhati sikkhāpadesu. Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo
ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā
sātthā 3 sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti
1 Ma. Yu. imassa pana bho. 2 Ma. Yu. ime. 3 Ma. Yu. sātthaṁ sabyañjanaṁ.
Tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhatā 1 vacasā paricitā
manasānupekkhitā diṭṭhiyā supaṭividdhā. Santuṭṭho hoti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. Catunnaṁ jhānānaṁ
ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī
akasiralābhī anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti ekopi hutvā
bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ
tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno 2 gacchati seyyathāpi
ākāse paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ karoti seyyathāpi udake
udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi paṭhaviyaṁ ākāsepi pallaṅkena
kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye evaṁmahiddhike
evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati 3 parimajjati yāva brahmalokāpi
kāyena vasaṁ vatteti. Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya
ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre
santike ca. Parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca
pajānāti. Sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti vītarāgaṁ
vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti pajānāti. Sadosaṁ vā cittaṁ
sadosaṁ cittanti pajānāti vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti
pajānāti. Samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti vītamohaṁ
vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti. Saṅkhittaṁ vā cittaṁ
saṅkhittaṁ cittanti pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti
1 Ma. dhātā. 2 katthaci āsajjamānotipi pāṭho dissati. 3 katthaci parāmasatītipi
pāṭho dissati.
Pajānāti. Mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajānāti
amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti. Sauttaraṁ
vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti anuttaraṁ vā cittaṁ
anuttaraṁ cittanti pajānāti. Samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ
cittanti pajānāti asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittanti
pajānāti. Vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti
avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānāti. Anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi
jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi
saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe
amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ
tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto idhūpapannoti.
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
.pe. Yathākammūpage satte pajānāti. Āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
Cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharati. Ime kho brāhmaṇa tena bhagavatā
jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā
akkhātā yasmiṁ no ime dhammā saṁvijjanti taṁ mayaṁ etarahi
sakkaroma garukaroma mānema pūjema sakkatvā garukatvā upanissāya
viharāmāti.

[114] Evaṁ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto
upanandaṁ senāpatiṁ āmantesi taṁ kiṁ maññasi evaṁ senāpati
yadime bhonto sakkātabbaṁ sakkaronti garukātabbaṁ garukaronti
mānetabbaṁ mānenti pūjetabbaṁ pūjenti tagghime bhonto sakkātabbaṁ
sakkaronti garukātabbaṁ garukaronti mānetabbaṁ mānenti pūjetabbaṁ
pūjenti imañca hi te bhonto na sakkareyyuṁ na garukareyyuṁ na
māneyyuṁ na pūjeyyuṁ atha kiñcarahi te bhonto sakkareyyuṁ garukareyyuṁ
māneyyuṁ pūjeyyuṁ sakkatvā garukatvā [1]- upanissāya vihareyyunti.

[115] Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto
āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca kahaṁ pana [2]- ānando etarahi
viharatīti. Veḷuvane khvāhaṁ brāhmaṇa etarahi viharāmīti. Kacci
pana bho ānanda veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca
vijanavātaṁ manussarāhaseyyakaṁ paṭisallānasāruppanti. Taggha
brāhmaṇa veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca
1 Ma. etthantare mānetvā pūjetvāti dissati. 2 Ma. Yu. etthantare bhavanti
dissati.
Vijanavātaṁ manussarāhaseyyakaṁ paṭisallānasāruppaṁ yathātaṁ tumhādisehi
rakkhikehi 1 gopakehīti.

[116] Taggha bho ānanda veḷuvanaṁ ramaṇīyañceva appasaddañca
appanigghosañca vijanavātaṁ manussarāhaseyyakaṁ paṭisallānasāruppaṁ
yathātaṁ bhavantehi jhāyīhi jhānasīlehi 2 jhāyino ceva bhavanto
jhānasīlino ca ekamidāhaṁ bho ānanda samayaṁ so bhavaṁ gotamo
vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ atha khvāhaṁ bho
ānanda yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā yena so bhavaṁ gotamo
tenupasaṅkamiṁ tatra ca pana so bhavaṁ gotamo anekapariyāyena
jhānakathaṁ kathesi jhāyī ceva so bhavaṁ gotamo ahosi jhānasīlo 3 ca
sabbañca pana so bhavaṁ gotamo jhānaṁ vaṇṇesīti.

[117] Na kho brāhmaṇa so bhagavā sabbaṁ jhānaṁ vaṇṇesi
nāpi so bhagavā sabbaṁ jhānaṁ na vaṇṇesi na 4 kathaṁrūpañca brāhmaṇa
so bhagavā jhānaṁ na vaṇṇesi. Idha brāhmaṇa ekacco
kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca
kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti so kāmarāgaṁyeva
antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
Byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena uppannassa ca
byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti so byāpādaṁyeva
antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
1 Ma. rakkhakehi. Yu. rakkhehi. 2 jhānasīlīhi. 3 jhānasīlī.
4 Po. Ma. Yu. nasadado natthi.
Thīnamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thīnamiddhaparetena uppannassa ca
thīnamiddhassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti so thīnamiddhaṁyeva
antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena
uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti
so uddhaccakukkuccaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati
apajjhāyati. Vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena
uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti
so vicikicchaṁyeva antaraṁ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati
apajjhāyati. Na evarūpaṁ kho brāhmaṇa so bhagavā jhānaṁ
vaṇṇesi. Kathaṁrūpañca brāhmaṇa so bhagavā jhānaṁ vaṇṇesi.
Idha brāhmaṇa bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ ... Tatiyaṁ jhānaṁ ...
Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Evarūpaṁ kho brāhmaṇa so
bhagavā jhānaṁ vaṇṇesīti.

[118] Gārayhaṁ kira bho ānanda so bhavaṁ gotamo jhānaṁ garahi
pāsaṁsaṁ pasaṁsi handa cadāni mayaṁ bho ānanda gacchāma bahukiccā
mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ brāhmaṇa kālaṁ maññasīti. Atha
Kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmato ānandassa
bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[119] Atha kho gopakamoggallāno brāhmaṇo acirapakkante
vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
yaṁ no mayaṁ bhavantaṁ ānandaṁ apucchimhā taṁ no bhavaṁ ānando
na byākāsīti. Nanu 1 te brāhmaṇa avocumhā natthi kho
brāhmaṇa ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ
samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṁ
sammāsambuddho so hi brāhmaṇa bhagavā anuppannassa maggassa
uppādetā asañjātassa maggassa sañjānetā anakkhātassa maggassa
akkhātā maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana
etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti.
Gopakamoggallānasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
---------
1 Yu. apinu.
Mahāpuṇṇamasuttaṁ

[120] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
pubbārāme migāramātu pāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā
tadahuposathe paṇṇarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto
abbhokāse nisinno hoti. Atha kho aññataro bhikkhu
uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjalimpaṇāmetvā
bhagavantaṁ etadavoca puccheyyāhaṁ bhante bhagavantaṁ kiñcideva desaṁ
sace me bhagavā okāsaṁ karoti pañhassa veyyākaraṇāyāti.
Tenahi tvaṁ bhikkhu sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasīti.

[121] Atha kho so bhikkhu sake āsane nisīditvā bhagavantaṁ
etadavoca ime nu kho bhante pañcupādānakkhandhā seyyathīdaṁ
rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho
saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandhoti. Ime kho bhikkhu
pañcupādānakkhandhā seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho
saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandhoti.
Sādhu bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ pucchi ime pana bhante
pañcupādānakkhandhā kiṁmūlakāti. Ime kho bhikkhu pañcupādānakkhandhā
chandamūlakāti. Taññeva nu kho bhante upādānaṁ te pañcupādānakkhandhā
Udāhu aññatra pañcupādānakkhandhehi upādānanti. Na
kho bhikkhu taññeva upādānaṁ te pañcupādānakkhandhā nāpi
aññatra pañcupādānakkhandhehi upādānaṁ yo kho bhikkhu
pañcupādānakkhandhesu chandarāgo taṁ tattha upādānanti.

[122] Siyā pana bhante sā 1 pañcupādānakkhandhesu
chandarāgavemattatāti. Siyā bhikkhūti bhagavā avoca idha bhikkhu ekaccassa
evaṁ hoti evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānaṁ evaṁvedano siyaṁ anāgatamaddhānaṁ
evaṁsañño siyaṁ anāgatamaddhānaṁ evaṁsaṅkhāro siyaṁ anāgatamaddhānaṁ
evaṁ viññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānanti evaṁ kho bhikkhu
siyā 2 pañcupādānakkhandhesu chandarāgavemattatāti.