[123] Kittāvatā pana bhante khandhānaṁ khandhādhivacanaṁ hotīti.
Yaṅkiñci bhikkhu rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā
vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā ayaṁ rūpakkhandho yākāci vedanā ... Yākāci saññā ... Yekeci
saṅkhārā ... Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ
vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ
dūre santike vā ayaṁ viññāṇakkhandho ettāvatā kho bhikkhu
khandhānaṁ khandhādhivacanaṁ hotīti.

[124] Ko nu kho bhante hetu ko paccayo rūpakkhandhassa
paññāpanāya ko hetu ko paccayo vedanākkhandhassa paññāpanāya
1 Ma. Yu. sā iti na dissati. 2 Yu. siyāti natthi.
Ko hetu ko paccayo saññākkhandhassa paññāpanāya
ko hetu ko paccayo saṅkhārakkhandhassa paññāpanāya ko hetu
ko paccayo viññāṇakkhandhassa paññāpanāyāti. Cattāro kho
bhikkhu mahābhūtā hetu cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa
paññāpanāya phasso hetu phasso paccayo vedanākkhandhassa
paññāpanāya phasso hetu phasso paccayo saññākkhandhassa
paññāpanāya phasso hetu phasso paccayo saṅkhārakkhandhassa
paññāpanāya nāmarūpaṁ kho bhikkhu hetu nāmarūpaṁ paccayo
viññāṇakkhandhassa paññāpanāyāti.

[125] Kathaṁ pana bhante sakkāyadiṭṭhi hotīti. Idha bhikkhu
assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido
ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido
sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā
attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ vedanaṁ attato
samanupassati vedanāvantaṁ vā attānaṁ attani vā vedanaṁ vedanāya vā
attānaṁ saññaṁ attato samanupassati saññāvantaṁ vā attānaṁ
attani vā saññaṁ saññāya vā attānaṁ saṅkhāre attato
samanupassati saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu
vā attānaṁ viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā
attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ evaṁ
Kho bhikkhu sakkāyadiṭṭhi hotīti.

[126] Kathaṁ pana bhante sakkāyadiṭṭhi na hotīti. Idha bhikkhu
sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme
suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme
suvinīto na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ vā attānaṁ na
attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ na vedanaṁ attato
samanupassati na vedanāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā vedanaṁ
na vedanāya vā attānaṁ na saññaṁ attato samanupassati na
saññāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā saññaṁ na saññāya vā
attānaṁ na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṁ vā
attānaṁ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṁ na
viññāṇaṁ attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na
attani vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ evaṁ kho
bhikkhu sakkāyadiṭṭhi na hotīti.

[127] Ko nu kho bhante rūpe assādo ko ādīnavo kiṁ
nissaraṇaṁ ko vedanāya assādo ko ādīnavo kiṁ nissaraṇaṁ
ko saññāya assādo ko ādīnavo kiṁ nissaraṇaṁ ko saṅkhāresu
assādo ko ādīnavo kiṁ nissaraṇaṁ ko viññāṇe assādo
ko ādīnavo kiṁ nissaraṇanti. Yaṁ kho bhikkhu rūpaṁ paṭicca
uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ rūpe assādo yaṁ rūpaṁ aniccaṁ
Dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ ayaṁ rūpe ādīnavo yo rūpe chandarāgavinayo
chandarāgappahānaṁ idaṁ rūpe nissaraṇaṁ yañca 1 bhikkhu vedanaṁ
paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ vedanāya assādo yā
vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ayaṁ vedanāya ādīnavo
yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ idaṁ vedanāya
nissaraṇaṁ yañca bhikkhu saññaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ
ayaṁ saññāya assādo yā saññā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā
ayaṁ saññāya ādīnavo yo saññāya chandarāgavinayo
chandarāgappahānaṁ idaṁ saññāya nissaraṇaṁ yañca bhikkhu saṅkhāre
paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ ayaṁ saṅkhāresu assādo ye
saṅkhārā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā ayaṁ saṅkhāresu ādīnavo
yo saṅkhāresu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ idaṁ saṅkhāresu
nissaraṇaṁ yañca bhikkhu viññāṇaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ
ayaṁ viññāṇe assādo yaṁ viññāṇaṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
ayaṁ viññāṇe ādīnavo yo viññāṇe chandarāgavinayo
chandarāgappahānaṁ idaṁ viññāṇe nissaraṇanti.

[128] Kathaṁ pana bhante jānato kathaṁ passato imasmiñca
saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā
na hontīti. Yaṅkiñci bhikkhu rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ
1 Ma. Yu. yaṁ kho.
Vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati
yākāci vedanā ... Yākāci saññā ... Yekeci saṅkhārā ... Yaṅkiñci
viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā
oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati evaṁ kho bhikkhu jānato
evaṁ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca
sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontīti.

[129] Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṁ cetaso parivitakko
udapādi iti kira bho rūpaṁ anattā vedanā anattā saññā
anattā saṅkhārā anattā viññāṇaṁ anattā anattakatāni
kammāni kamattānaṁ 1 phusissantīti. Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno
cetasā ceto parivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi ṭhānaṁ kho
panetaṁ bhikkhave vijjati yaṁ idhekacco moghapuriso aviddhā avijjāgato
taṇhādhipateyyena cetasā satthu sāsanaṁ abhidhāvitabbaṁ 2 maññeyya
iti kira bho rūpaṁ anattā vedanā anattā saññā anattā
saṅkhārā anattā viññāṇaṁ anattā anattakatāni kammāni
kamattānaṁ phusissantīti paṭipucchāmi 3 vinītā kho me tumhe
1 Po. katamattānaṁ. 2 Ma. Yu. atidhāvitabbaṁ. Po. adhidhāvitabbaṁ.
3 Sī. paṭicca. Ma. paṭivinītā.
Bhikkhave tatra tatra dhammesu taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ
vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yampanāniccaṁ dukkhaṁ vā
taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yampanāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso
me attāti. No hetaṁ bhante. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave
vedanā .pe. Saññā ... Saṅkhārā ... Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ
vāti. Aniccaṁ bhante. Yampanāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti.
Dukkhaṁ bhante. Yampanāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No
hetaṁ bhante. Tasmātiha bhikkhave yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā
hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Yākāci vedanā ... Yākāci saññā ... Yekeci saṅkhārā ...
Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā
oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā
sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ
yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā
ariyasāvako rūpasmiṁpi nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi
nibbindati saṅkhāresupi nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ
Virajjati virāgā vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti
khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti 1 . Imasmiñca 2 pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne
saṭṭhimattānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsūti.
Mahāpuṇṇamasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
---------
1 Sī. abhinanduṁ iti dissati. 2 Po. Yu. imasmiṁ kho pana.
Cūḷapuṇṇamasuttaṁ

[130] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
pubbārāme migāramātu pāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā
tadahuposathe paṇṇarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto
abbhokāse nisinno hoti.

[131] Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ 1 bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā
bhikkhū āmantesi jāneyya nu kho bhikkhave asappuriso asappurisaṁ
asappuriso ayambhavanti. No hetaṁ bhante. Sādhu bhikkhave
aṭṭhānametaṁ bhikkhave anavakāso yaṁ asappuriso asappurisaṁ jāneyya
asappuriso ayambhavanti jāneyya pana bhikkhave asappuriso sappurisaṁ
sappuriso ayambhavanti. No hetaṁ bhante. Sādhu bhikkhave
etampi 2 bhikkhave aṭṭhānaṁ anavakāso yaṁ asappuriso sappurisaṁ jāneyya
sappuriso ayambhavanti.

[132] Asappuriso bhikkhave asaddhammasamannāgato hoti
asappurisabhattī hoti asappurisacintī hoti asappurisamantī hoti
asappurisavāco hoti asappurisakammanto hoti asappurisadiṭṭhī hoti
asappurisadānaṁ deti.