[83] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako iti paṭisañcikkhati ye ca
diṭṭhadhammikā kāmā ye ca samparāyikā kāmā yā ca diṭṭhadhammikā
kāmasaññā yā ca samparāyikā kāmasaññā yaṅkiñci 1 rūpaṁ sabbaṁ
rūpaṁ cattāri mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpanti.
Tassa evaṁ paṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati
sampasāde sati etarahi vā āneñjaṁ samāpajjati paññāya vā
adhimuccati. Kāyassa bhedā parammaraṇā ṭhānametaṁ vijjati yantaṁ
saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa āneñjūpagaṁ. Ayaṁ bhikkhave dutiyā
āneñjasappāyā paṭipadā akkhāyati.

[84] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako iti paṭisañcikkhati ye ca
diṭṭhadhammikā kāmā ye ca samparāyikā kāmā yā ca diṭṭhadhammikā
1 Yu. yaṅkiñci rūpaṁ cattāri ca mahābhūtānīti dissati.
Kāmasaññā yā ca samparāyikā kāmasaññā ye ca diṭṭhadhammikā
rūpā ye ca samparāyikā rūpā yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā
yā ca samparāyikā rūpasaññā ubhayametaṁ aniccaṁ yadaniccaṁ taṁ
nālaṁ abhinandituṁ nālaṁ abhivadituṁ nālaṁ ajjhositunti. Tassa evaṁ
paṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ pasīdati sampasāde
sati etarahi vā āneñjaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati.
Kāyassa bhedā parammaraṇā ṭhānametaṁ vijjati yantaṁ saṁvattanikaṁ
viññāṇaṁ assa āneñjūpagaṁ. Ayaṁ bhikkhave tatiyā āneñjasappāyā
paṭipadā akkhāyati.

[85] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako iti paṭisañcikkhati ye ca
diṭṭhadhammikā kāmā ye ca samparāyikā kāmā yā ca diṭṭhadhammikā
kāmasaññā yā ca samparāyikā kāmasaññā ye ca diṭṭhadhammikā
rūpā ye ca samparāyikā rūpā yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā
yā ca samparāyikā rūpasaññā yā ca āneñjasaññā sabbā
saññā yatthetā aparisesā nirujjhanti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ
ākiñcaññāyatananti. Tassa evaṁ paṭipannassa tabbahulavihārino
āyatane cittaṁ pasīdati sampasāde sati etarahi vā
ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati. Kāyassa
bhedā parammaraṇā ṭhānametaṁ vijjati yantaṁ saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ
assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ. Ayaṁ bhikkhave paṭhamā ākiñcaññāyatanasappāyā
Paṭipadā akkhāyati.

[86] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako araññagato vā
rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati suññamidaṁ
attena vā attaniyena vāti. Tassa evaṁ paṭipannassa tabbahulavihārino
āyatane cittaṁ pasīdati sampasāde sati etarahi vā
ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati paññāya vā adhimuccati. Kāyassa
bhedā parammaraṇā ṭhānametaṁ vijjati yantaṁ saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ
assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ. Ayaṁ bhikkhave dutiyā ākiñcaññāyatanasappāyā
paṭipadā akkhāyati.

[87] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako iti paṭisañcikkhati nāhaṁ
kvacini 1 na 2 kassaci kiñcanatasmiṁ na ca mama kvacini kismiñci kiñcanaṁ
natthīti. Tassa evaṁ paṭipannassa tabbahulavihārino āyatane cittaṁ
pasīdati sampasāde sati etarahi vā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajjati
paññāya vā adhimuccati. Kāyassa bhedā parammaraṇā ṭhānametaṁ
vijjati yantaṁ saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa ākiñcaññāyatanūpagaṁ.
Ayaṁ bhikkhave tatiyā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā akkhāyati.

[88] Puna caparaṁ bhikkhave ariyasāvako iti paṭisañcikkhati ye ca
diṭṭhadhammikā kāmā ye ca samparāyikā kāmā yā ca diṭṭhadhammikā
kāmasaññā yā ca samparāyikā kāmasaññā ye ca diṭṭhadhammikā
rūpā ye ca samparāyikā rūpā yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā
1 Ma. Yu. kvacani. 2 Po. Ma. Yu. nasaddo natthi.
Yā ca samparāyikā rūpasaññā yā ca āneñjasaññā yā ca
ākiñcaññāyatanasaññā sabbā saññā yatthetā aparisesā
nirujjhanti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ nevasaññānāsaññāyatananti.
Tassa evaṁ paṭipannassa tabbahulavihārino āyatane
cittaṁ pasīdati sampasāde sati etarahi vā nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samāpajjati paññāya vā adhimuccati. Kāyassa bhedā
parammaraṇā ṭhānametaṁ vijjati yantaṁ saṁvattanikaṁ viññāṇaṁ assa
nevasaññānāsaññāyatanūpagaṁ. Ayaṁ bhikkhave nevasaññānāsaññāyatanasappāyā
paṭipadā akkhāyatīti.

[89] Evaṁ vutte āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca idha
bhante bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti no cassa no ca me siyā [1]-
na me bhavissati yadatthi yambhūtaṁ taṁ pajahāmīti [2]- upekkhaṁ paṭilabhati
parinibbāyeyya 3 nu kho so bhante bhikkhu na vā parinibbāyeyyāti.
Apetthekacco ānanda bhikkhu parinibbāyeyya apetthekacco bhikkhu
na parinibbāyeyyāti. Ko nu kho bhante hetu ko paccayo
yenāpetthekacco bhikkhu parinibbāyeyya apetthekacco bhikkhu na
parinibbāyeyyāti.

[90] Idhānanda bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti no cassa no ca
me siyā na me bhavissati yadatthi yambhūtaṁ taṁ pajahāmīti upekkhaṁ
paṭilabhati so taṁ upekkhaṁ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati
1 Ma. Yu. na bhavissati. sabbattha evaṁ ñātabbaṁ. 2 Ma. Yu. etthantare
evaṁsaddo atthi. sabbattha evaṁ ñātabbaṁ. 3 Yu. parinibbāyeyya nu kho ... na vā
parinibbāyeyyāti natthi.
Tassa taṁ upekkhaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato
tannissitaṁ hoti viññāṇaṁ tadupādānaṁ saupādāno ānanda
bhikkhu na parinibbāyatīti. Kahaṁ pana so bhante bhikkhu upādiyamāno
upādiyatīti. Nevasaññānāsaññāyatanaṁ ānandāti. Upādānaseṭṭhaṁ
kira so bhante bhikkhu upādiyamāno upādiyatīti. Upādānaseṭṭhaṁ
so ānanda bhikkhu upādiyamāno upādiyati upādānaseṭṭhaṁ
hetaṁ ānanda yadidaṁ nevasaññānāsaññāyatanaṁ.

[91] Idhānanda bhikkhu evaṁ paṭipanno hoti no cassa no ca
me siyā na me bhavissati yadatthi yambhūtaṁ taṁ pajahāmīti upekkhaṁ
paṭilabhati so taṁ upekkhaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya
tiṭṭhati tassa taṁ upekkhaṁ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya
tiṭṭhato na tannissitaṁ hoti viññāṇaṁ tadanupādānaṁ anupādāno
ānanda bhikkhu parinibbāyatīti. Acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante
nissāya nissāya kira no bhante bhagavatā oghanittharaṇā akkhātā
katamo pana bhante ariyo vimokkhoti.

[92] Idhānanda ariyasāvako iti paṭisañcikkhati ye ca
diṭṭhadhammikā kāmā ye ca samparāyikā kāmā yā ca diṭṭhadhammikā
kāmasaññā yā ca samparāyikā kāmasaññā ye ca diṭṭhadhammikā
rūpā ye ca samparāyikā rūpā yā ca diṭṭhadhammikā rūpasaññā
yā ca samparāyikā rūpasaññā yā ca āneñjasaññā yā ca
Ākiñcaññāyatanasaññā yā ca nevasaññānāsaññāyatanasaññā
esa sakkāyo yāvatā sakkāyo etaṁ amataṁ yadidaṁ anupādā
cittassa vimokkho. Iti kho ānanda desitā mayā āneñjasappāyā
paṭipadā desitā ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā
desitā nevasaññānāsaññāyatanasappāyā paṭipadā desitā nissāya
nissāya oghanittharaṇā [1]- ariyo vimokkho. Yaṁ kho ānanda
satthārā karaṇīyaṁ sāvakānaṁ hitesinā anukampakena anukampaṁ upādāya
kataṁ vo taṁ mayā etāni ānanda rukkhamūlāni etāni suññāgārāni.
Jhāyathānanda mā pamādattha mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha
ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanīti.
Idamavoca bhagavā attamano āyasmā ānando bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Āneñjasappāyasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
---------
1 Ma. Yu. etthantare desitoti dissati.
Gaṇakamoggallānasuttaṁ