[723] Pañca kho ime māṇava kāmaguṇā katame pañca
cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
rajanīyā sotaviññeyyā saddā ... Ghānaviññeyyā
gandhā ... Jivhāviññeyyā rasā ... Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā
iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā ime
kho māṇava pañca kāmaguṇā. Imehi kho māṇava pañcahi
kāmaguṇehi brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko gadhito 1
mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati
so vata uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ
ñassati vā dakkhiti vā sacchi vā karissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

[724] Taṁ kiṁ maññasi māṇava yaṁ vā tiṇakaṭṭhupādānaṁ
paṭicca aggiṁ jāleyya yaṁ vā nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṁ aggiṁ
jāleyya katamo nu kho assa aggi accimā ceva 4 vaṇṇimā
ca pabhassaro cāti. Sace taṁ bho gotama ṭhānaṁ nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṁ
aggiṁ jalituṁ 3 svāssa aggi accimā ceva 2 vaṇṇimā
ca pabhassaro cāti. Aṭṭhānaṁ kho etaṁ māṇava anavakāso
yaṁ nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādānaṁ aggiṁ jāleyya aññatra iddhimatā
seyyathāpi māṇava tiṇakaṭṭhupādānaṁ paṭicca aggi jalati tathūpamāhaṁ
māṇava imaṁ pītiṁ vadāmi yāyaṁ pīti pañca kāmaguṇe paṭicca.
Seyyathāpi māṇava nissaṭṭhatiṇakaṭṭhupādāno 5 aggi jalati tathūpamāhaṁ
1 Yu. gathito. 2-4 Yu. evasaddo natthi. 3 Yu. jālituṁ. 5 Yu. ...pādānaṁ paṭicca.
Māṇava imaṁ pītiṁ vadāmi yāyaṁ pīti aññatreva kāmehi aññatra
akusalehi dhammehi katamā ca māṇava pīti aññatreva kāmehi
aññatra akusalehi dhammehi idha māṇava bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
ayampi kho māṇava pīti aññatreva kāmehi aññatra akusalehi
dhammehi. Puna caparaṁ māṇava [1]- vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati ayampi kho māṇava pīti aññatreva
kāmehi aññatra akusalehi dhammehi.

[725] Ye te māṇava brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya kamettha brāhmaṇā dhammaṁ
mahapphalataraṁ paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyāti.
Yeme bho gotama brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa
kiriyāya kusalassa ārādhanāya cāgamettha brāhmaṇā dhammaṁ mahapphalataraṁ
paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyāti.

[726] Taṁ kiṁ maññasi māṇava idha aññatarassa brāhmaṇassa
mahāyañño paccupaṭṭhito assa. Atha dve brāhmaṇā āgaccheyyuṁ
itthannāmassa brāhmaṇassa mahāyaññaṁ anubhavissāmāti. Tatra 2
ekassa brāhmaṇassa evamassa aho vatāhameva labheyyaṁ bhattagge
aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍaṁ na aññe 3 brāhmaṇā labheyyuṁ
bhattagge aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍanti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ
1 Yu. etthantare bhikkhūti dissati. 2 Yu. tattheva tassa. 3 Yu. na añño
brāhmaṇo labheyya.
Māṇava vijjati yaṁ añño brāhmaṇo labheyya bhattagge
aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍaṁ na so brāhmaṇo labheyya
bhattagge aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍaṁ. Aññe 1 brāhmaṇā
labhanti bhattagge aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍaṁ nāhaṁ labhāmi
bhattagge aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍanti iti so kupito 2
anattamano imassa pana māṇava brāhmaṇā kiṁ vipākaṁ paññapentīti.
Na khvettha bho gotama brāhmaṇā evaṁ dānaṁ denti
iminā 3 ca vo kupito anattamanoti atha khvettha brāhmaṇā
anukampajātikaṁyeva dānaṁ dentīti. Evaṁ sante kho māṇava
brāhmaṇānaṁ idaṁ chaṭṭhaṁ puññakiriyāvatthuṁ 4 hoti yadidaṁ anukampajātikanti 5 .
Evaṁ sante bho gotama brāhmaṇānaṁ idaṁ chaṭṭhaṁ
puññakiriyāvatthuṁ 6 hoti yadidaṁ anukampajātikanti 7 .

[727] Ye te māṇava brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya ete 8 kattha bahulaṁ samanupassasīti.
Yeme bho gotama brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya imāhaṁ pañca dhamme
pabbajitesu bahulaṁ samanupassāmi appaṁ gahaṭṭhesu gahaṭṭho hi bho
gotama mahattho mahākicco mahādhikaraṇo mahāsamārambho na
satataṁ samitaṁ saccavādī hoti pabbajito kho pana bho gotama
appattho appakicco appādhikaraṇo appasamārambho satataṁ samitaṁ
1 Yu. añño brāhmaṇo labhati. 2 Yu. kupito hoti. 3 Yu. iminā paro
kupito hotu. 4-6 Yu. .. vatthu. 5-7 Yu. anukampājātikanti 8 Yu. ime tavaṁ pañca... *-
* jeiṅārarathmgarā
Saccavādī hoti gahaṭṭho hi bho gotama mahattho mahākicco
mahādhikaraṇo mahāsamārambho na satataṁ samitaṁ tapassī hoti ...
Brahmacārī hoti ... Sajjhāyabahulo hoti ... Cāgabahulo hoti
pabbajito kho pana bho gotama appattho appakicco appādhikaraṇo
appasamārambho satataṁ samitaṁ tapassī hoti ... Brahmacārī
hoti ... Sajjhāyabahulo hoti ... Cāgabahulo hoti. Yeme bho
gotama brāhmaṇā 1 pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya
kusalassa ārādhanāya imāhaṁ pañca dhamme pabbajitesu bahulaṁ
samanupassāmi appaṁ gahaṭṭhesūti.

[728] Ye te māṇava brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya cittassāhaṁ ete parikkhāre
vadāmi yadidaṁ cittaṁ averaṁ abyāpajjhaṁ tassa bhāvanāya. Idha
māṇava bhikkhu saccavādī hoti so saccavādimhīti labhati atthavedaṁ
labhati dhammavedaṁ labhati dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ yantaṁ kusalūpasañhitaṁ
pāmujjaṁ cittassāhaṁ etaṁ parikkhāraṁ vadāmi yadidaṁ cittaṁ averaṁ
abyāpajjhaṁ tassa bhāvanāya. Idha māṇava bhikkhu tapassī hoti ...
Brahmacārī hoti ... Sajjhāyabahulo hoti ... Cāgabahulo hoti so
cāgabahulomhīti labhati atthavedaṁ labhati dhammavedaṁ labhati dhammūpasañhitaṁ
pāmujjaṁ yantaṁ kusalūpasañhitaṁ pāmujjaṁ cittassāhaṁ etaṁ
parikkhāraṁ vadāmi yadidaṁ cittaṁ averaṁ abyāpajjhaṁ tassa bhāvanāya.
1 Yu. samaṇabrāhmaṇā.
Ye te māṇava brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa
kiriyāya kusalassa ārādhanāya cittassāhaṁ ete parikkhāre vadāmi
yadidaṁ cittaṁ averaṁ abyāpajjhaṁ tassa bhāvanāyāti. Evaṁ vutte
subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṁ etadavoca sutaṁ metaṁ bho
gotama samaṇo gotamo brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ pajānātīti 1 .

[729] Taṁ kiṁ maññasi māṇava āsanne ito naḷakāragāmo
nayito dūre naḷakāragāmoti. Evaṁ bho gotama 2 āsanne ito
naḷakāragāmo nayito dūre naḷakāragāmoti. Taṁ kiṁ maññasi māṇava
idha 3 khvassa puriso naḷakāragāme jātavaḍḍho tamenaṁ naḷakāragāmato
tāvadeva apasakkaṁ 4 naḷakāragāmassa maggaṁ puccheyya siyā nu kho
māṇava tassa purisassa naḷakāragāme jātavaḍḍhassa naḷakāragāmassa
maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vāti. No hidaṁ
bho gotama taṁ kissa hetu assa 5 hi bho gotama purisassa 6
naḷakāragāme jātavaḍḍhassa sabbāneva naḷakāragāmassa maggāni
suviditānīti. Siyā na 7 kho māṇava tassa purisassa naḷakāragāme
jātavaḍḍhassa naḷakāragāmassa maggaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā
vitthāyitattaṁ vā na tveva tathāgatassa brahmalokaṁ vā brahmalokagāminiṁ
vā paṭipadaṁ puṭṭhassa dandhāyitattaṁ vā vitthāyitattaṁ vā
brahmānañcāhaṁ māṇava pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca
paṭipadaṁ yathāpaṭipanno ca brahmalokaṁ upapanno tañca
1 Yu. jānātīti. 2 Yu. gotamāti natthi. 3 Yu. idhassa. 4 Yu. avasaṭaṁ.
5 Yu. amu. 6 Yu. puriso naḷakāragāme jātavaddho tassa. 7 Yu. nu.
Pajānāmīti. Sutaṁ metaṁ bho gotama samaṇo gotamo brahmānaṁ
sahabyatāya maggaṁ desetīti sādhu me bhavaṁ gotamo brahmānaṁ
sahabyatāya maggaṁ desetūti. Tenahi māṇava suṇāhi sādhukaṁ
manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhoti kho subho māṇavo
todeyyaputto bhagavato paccassosi.

[730] Bhagavā etadavoca katamo ca māṇava brahmānaṁ
sahabyatāya maggo idha māṇava bhikkhu mettāsahagatena cetasā
ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbatthatāya 1 sabbāvantaṁ
lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena
averena abyāpajjhena pharitvā viharati evaṁ bhāvitāya kho māṇava
mettāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati
na taṁ tatrāvatiṭṭhati seyyathāpi māṇava balavā saṅkhadhamo appakasireneva
cātuddisā viññāpeyya evameva kho māṇava evaṁ bhāvitāya
mettāya cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati
na taṁ tatrāvatiṭṭhati ayampi kho māṇava brahmānaṁ sahabyatāya
maggo. Puna caparaṁ māṇava bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena
cetasā ... Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā
viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho
tiriyaṁ sabbadhi sabbatthatāya 2 sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā
1-2 Yu. sabbattatāya.
Vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
viharati evaṁ bhāvitāya kho māṇava upekkhāya cetovimuttiyā yaṁ
pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati na taṁ tatrāvatiṭṭhati
seyyathāpi māṇava balavā saṅkhadhamo appakasireneva cātuddisā
viññāpeyya evameva kho māṇava evaṁ bhāvitāya upekkhāya
cetovimuttiyā yaṁ pamāṇakataṁ kammaṁ na taṁ tatrāvasissati na taṁ
tatrāvatiṭṭhati ayampi kho māṇava brahmānaṁ sahabyatāya maggoti.

[731] Evaṁ vutte subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṁ
etadavoca abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi
bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya
mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya
cakkhumanto rūpāni dakkhantīti 1 evameva bhotā 2 gotamena aneka-
pariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi
dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṅgataṁ handa cadāni mayaṁ bho gotama gacchāma bahukiccā
mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ māṇava kālaṁ maññasīti.
Atha kho subho māṇavo todeyyaputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā [3]-
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

[732] Tena kho pana samayena jāṇussoṇi brāhmaṇo sabbasetena
valavābhirathena sāvatthiyā niyyāti divādivassa. Addasā kho
1 Yu. dakkhintīti. 2 Yu. bhoto. 3 Yu. etthantare anumoditvāti dissati.
Jāṇussoṇi brāhmaṇo subhaṁ māṇavaṁ todeyyaputtaṁ dūratova
āgacchantaṁ disvāna subhaṁ māṇavaṁ todeyyaputtaṁ etadavoca handa 1
bhavaṁ bhāradvājo āgacchi 2 divādivassāti. Ito hi kho ahaṁ bho
āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikāti. Taṁ kiṁ maññasi bhavaṁ
bhāradvājo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṁ paṇḍito maññeti
ko cāhambho ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṁ jānissāmi
sopi nūnassa tādisova yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṁ
jāneyyāti. Uḷārāya khalu bhavaṁ bhāradvājo samaṇaṁ gotamaṁ
pasaṁsāya pasaṁsatīti. Ko cāhambho ko ca samaṇaṁ gotamaṁ pasaṁsissāmi
pasatthappasattho ca 3 bhavaṁ gotamo seṭṭho devamanussānaṁ ye cime
bho brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya
kusalassa ārādhanāya cittasseva 4 samaṇo gotamo ete parikkhāre
vadeti yadidaṁ cittaṁ averaṁ abyāpajjhaṁ tassa bhāvanāyāti.