[703] Atha kho āyasmā sārīputto yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca dhanañjāni
bhante brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno so bhagavato
pāde sirasā vandatīti. Kiṁ pana tvaṁ sārīputta dhanañjāniṁ
brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā
uṭṭhāyāsanā pakkantoti. Mayhaṁ kho bhante evaṁ ahosi
ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā yannūnāhaṁ dhanañjānissa
Brāhmaṇassa brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ deseyyanti. Kālakatova 1
sārīputta dhanañjāni brāhmaṇo brahmaloke 2 upapannoti 3 .
Dhanañjānisuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
----------
Yu. kālakato ca. 2 Yu. brahmalokañca. 3 Yu. uppanno.
Vāseṭṭhasuttaṁ

[704] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati
icchānaṅgalavanasaṇḍe 1 . Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā
abhiññātā brāhmaṇamahāsālā icchānaṅgale paṭivasanti seyyathīdaṁ
caṅkī brāhmaṇo tārukkho brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo
jāṇussoṇi brāhmaṇo todeyyo brāhmaṇo aññe ca
abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṁ
māṇavānaṁ jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ
ayamantarākathā udapādi kathambho brāhmaṇo hotīti. Bhāradvājo
māṇavo evamāha yato kho bho ubhatosujāto hoti mātito ca
pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho
jātivādena ettāvatā kho bho brāhmaṇo hotīti.
Vāseṭṭhamāṇavo evamāha yato kho bho sīlavā ca hoti vattasampanno
ca ettāvatā kho bho brāhmaṇo hotīti. Neva kho
asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ na
panāsakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.

[705] Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ
āmantesi ayaṁ kho bho bhāradvāja samaṇo gotamo sakyaputto
1 Sī. icchānaṅgālavaṇasaṇḍe.
Sakyakulā pabbajito icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe
taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁkalyāṇo kittisaddo abbhuggato
itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato
lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho
bhagavāti āyāma bho bhāradvāja yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma
upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ etamatthaṁ pucchissāma
yathā no samaṇo gotamo byākarissati tathā naṁ dhāressāmāti. Evaṁ
bhoti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājamāṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

[706] Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ
gāthāhi ajjhabhāsi
anuññātapaṭiññātā tevijjā mayamasmubho
ahaṁ pokkharasātissa tārukkhassāyamāṇavo
tevijjānaṁ yadakkhātaṁ tatra kevalinosmase
padakasmā no byākaraṇā jappe ācariyasādisā
tesanno jātivādasmiṁ vivādo atthi gotama
jātiyā brāhmaṇo hoti bhāradvājo iti bhāsati
ahañca kammunā brūmi evaṁ jānāhi cakkhuma
Tena sakkoma ñāpetuṁ 1 aññamaññaṁ mayaṁ ubho
bhagavantaṁ puṭṭhuṁ āgamma 2 sambuddhaṁ iti vissutaṁ
candaṁ yathā khayātītaṁ pecca pañjālikā 3 janā
vandamānā namassanti evaṁ lokasmi gotamaṁ
cakkhuṁ loke samuppannaṁ mayaṁ pucchāma gotamaṁ
jātiyā brāhmaṇo hoti udāhu bhavati kammunā
ajānataṁ no ca 4 brūhi yathā jānemu brāhmaṇaṁ.

[707] Tesaṁ vohaṁ byācikkhissaṁ 5 [vāseṭṭhāti bhagavā] anupubbaṁ yathākathaṁ
jātivibhaṅgaṁ pāṇānaṁ aññamaññā hi jātiyo
tiṇarukkhepi jānātha na vāpi 6 paṭijānane
liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
tato kīṭe paṭaṅge ca yāva kunthakipillike
liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
catuppadepi jānātha khuddake ca mahallake
liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
pādūdarepi jānātha urage dīghapiṭṭhike
liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
tato macchepi jānātha udake vārigocare
liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
tato pakkhīpi jānātha pattayāne vihaṅgame
1 Yu. saññātuṁ. 2 Yu. āgamhā. 3 Yu. pañjalikā. 4 Yu. pabrūhi.
5 Yu. vyakkhissaṁ. 6 Yu. na cāpi paṭijānare.
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ aññamaññā hi jātiyo
yathā etāsu jātīsu liṅgaṁ jātimayaṁ puthu
evaṁ natthi manussesu liṅgaṁ jātimayaṁ puthu
na kesehi na sīsena na kaṇṇehi na akkhibhi
na mukhena na nāsāya na oṭṭhehi bhamūhi vā
na gīvāya na aṁsehi na udarena na piṭṭhiyā
na soṇiyā na urasmā 1 na sambādhe na methune
na hatthehi na pādehi na aṅgulīhi nakhehi vā
na jaṅghāhi na ūrūhi na vaṇṇena sarena vā
liṅgaṁ jātimayanneva yathā aññāsu jātisu
paccattañca sarīresu manussesvetaṁ na vijjati
vokāraṁ ca manussesu samaññāya pavuccati
yo hi koci manussesu gorakkhaṁ upajīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi kassako so na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu puthusippena jīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi sippiko so na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu vohāraṁ upajīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi vānijjo 2 so na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu parapessena jīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi pessiko so na brāhmaṇo
1 Yu. urasā. 2 Yu. vāṇijo.
Yo hi koci manussesu adinnaṁ upajīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi coro eso na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu issatthaṁ upajīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi yodhājīvo na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu porohiccena jīvati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi yājako so na brāhmaṇo
yo hi koci manussesu gāmaṁ raṭṭhañca bhuñjati
evaṁ vāseṭṭha jānāhi rājā eso na brāhmaṇo
na cāhaṁ brāhmaṇaṁ brūmi yonijaṁ mattisambhavaṁ
bhovādī nāma so hoti save hoti sakiñcano
akiñcanaṁ anādānaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
sabbaṁ saññojanaṁ chetvā yo ve na paritassati
saṅgātītaṁ 1 visaṁyuttaṁ tamahaṁ brūhi brāhmaṇaṁ
chetvā naddhiṁ varattañca sandhānaṁ 2 sahanukkamaṁ
ukkhittapalighaṁ buddhaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
akkosaṁ vadhabandhañca aduṭṭho yo titikkhati
khantibalaṁ balānīkaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
akkodhanaṁ dhutavantaṁ 3 sīlavantaṁ anussudaṁ 4
dantaṁ antimasārīraṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
vāripokkharapatteva āraggeriva sāsapo
1 Yu. saṅgātigaṁ. 2 Yu. sandānaṁ. 3 Yu. vatavantaṁ. 4 Yu. anussadaṁ.
Yo na limpati kāmesu tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yo dukkhassa pajānāti idheva khayamattano
pannabhāraṁ visaṁyuttaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
gambhīrapaññaṁ medhāviṁ maggāmaggassa kovidaṁ
uttamatthaṁ anuppattaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
asaṁsaṭṭhaṁ gahaṭṭhehi anāgārehi cūbhayaṁ
anokasāriṁ appicchaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
nidhāya daṇḍaṁ bhūtesu tasesu thāvaresu ca
yo na hanti na ghāteti tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
aviruddhaṁ viruddhesu attadaṇḍesu nibbutaṁ
sādānesu anādānaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yassa rāgo ca doso ca māno makkho ca pātito
sāsaporiva āraggā tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
akakkasaṁ viññāpaniṁ giraṁ saccaṁ udīraye
yāya nābhisaje kiñci 1 tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yopi 2 dīghaṁva rassaṁ vā aṇuṁthūlaṁ subhāsubhaṁ
loke adinnaṁ nāmeti 3 tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
āsā yassa na vijjanti asmiṁ loke paramhi ca
nirāsāsaṁ visaṁyuttaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yassālayā na vijjanti aññāya akathaṁkathī
1 Yu. kañci. 2 Yu. yo ca. 3 Yu. nādiyati.
Amatogadhaṁ anuppattaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yodha puññañca pāpañca ubhosaṅgaṁ upaccagā
asokaṁ virajaṁ suddhaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
candaṁva vimalaṁ suddhaṁ vippasannaṁ anāvilaṁ
nandibhavaparikkhīṇaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yo imaṁ palipathaṁ duggaṁ saṁsāraṁ mohamaccagā
tiṇṇopāraṁ gato jhāyī anejo akathaṁkathī
anupādāya nibbuto tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yodha kāme pahantvāna anāgāro paribbaje
kāmabhavaparikkhīṇaṁ 1 tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yodha taṇhaṁ pahantvāna anāgāro paribbaje
kāmabhavaparikkhīṇaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
hitvā mānusakaṁ yogaṁ dibbayogaṁ upaccagā
sabbayogavisaṁyuttaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
hitvā ratiṁ aratiñca sītibhūtaṁ nirūpadhiṁ
sabbalokābhibhuṁ vīraṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
cutiṁ yo vedi sattānaṁ upapattiñca sabbaso
asattaṁ sugataṁ buddhaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
yassa gatiṁ na jānanti devā gandhabbamānusā
khīṇāsavaṁ arahantaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
1 Yu. taṇhābhavaparikkhīṇaṁ.
Yassa pure ca pacchā ca majjhe ca natthi kiñcanaṁ
akiñcanaṁ anādānaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
usabhaṁ pavaraṁ vīraṁ mahesiṁ vijitāvinaṁ
anejaṁ nhātakaṁ buddhaṁ tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
pubbenivāsaṁ yo vedi saggāpāyañca passasi 1
atho jātikkhayaṁ patto tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ
samaññā hesā lokasmiṁ nāmagottaṁ pakappitaṁ
samucca 2 samudāgataṁ tattha tattha pakappitaṁ
dīgharattamanusayitaṁ diṭṭhigatamajānataṁ
ajānantā no ca 3 brūhanti jātiyā hoti brāhmaṇo
na 4 jaccā vasalo hoti na jaccā hoti brāhmaṇo
kammunā 5 vasalo hoti kammunā hoti brāhmaṇo
kassako kammunā hoti sippiko hoti kammunā
vānijjo kammunā hoti pessiko hoti kammunā
coropi kammunā hoti yodhājīvopi kammunā
yājako kammunā hoti rājāpi hoti kammunā
evametaṁ yathābhūtaṁ kammaṁ passanti paṇḍitā
paṭiccasamuppādadasā kammavipākakovidā
kammunā vattati loko kammunā vattati pajā
kammani bandhanā sattā rathassāṇīva yāyato
1 Yu. passati. 2 Yu. sammuccā. 3 Yu. pabruvanti. 4 na jaccā brāhmaṇo
hoti na jaccā hoti abrāhmaṇo kammanā brāhmaṇo hoti kammanā hoti abrāhmaṇo.
5 Yu. sabbatbha kammanāti dissati.
Tapena brahmacariyena saṁyamena damena ca
etena brāhmaṇo hoti etaṁ brahmānamuttamaṁ 1
tīhi vijjāhi sampanno santo khīṇapunabbhavo
evaṁ vāseṭṭha jānāhi brahmā sakko vijānatanti.

[708] Evaṁ vutte vāseṭṭhabhāradvājamāṇavā bhagavantaṁ etadavocuṁ
abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi bho
gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa
vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti evameva bhotā gotamena anekapariyāyena
dhammo pakāsito ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma
dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge
pāṇupete saraṇaṅgateti 2 .
Vāseṭṭhasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
----------
1 Yu. brāhmaṇamuttamaṁ. 2 Yu. saraṇāgateti.
Subhasuttaṁ

[709] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
subho māṇavo todeyyaputto sāvatthiyaṁ paṭivasati aññatarassa
gahapatissa nivesane kenacideva karaṇīyena. Atha kho subho
māṇavo todeyyaputto yassa gahapatissa nivesane paṭivasati taṁ
gahapatiṁ etadavoca sutametaṁ gahapati avivittā sāvatthī arahantehi
kaṁ 1 nu khvajja samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā payirupāseyyāmāti. Ayaṁ
bhante bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme
taṁ bhante bhagavantaṁ payirupāsassūti.

[710] Atha kho subho māṇavo todeyyaputto tassa gahapatissa
paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho subho māṇavo todeyyaputto
bhagavantaṁ etadavoca brāhmaṇā bho gotama evamāhaṁsu gahaṭṭho
ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ na pabbajito ārādhako
hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti idha bhavaṁ gotamo kimāhāti.
Vibhajavādo kho ahamettha māṇava nāhamettha ekaṁsavādo gihissa
vāhaṁ māṇava pabbajitassa vā micchāpaṭipattiṁ [2]- vaṇṇemi gihī vā
1 Yu. kannu. 2 Yu. etthantare nasaddo dissati.
Hi māṇava pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu
na ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ gihissa vāhaṁ māṇava
pabbajitassa vā sammāpaṭipattiṁ vaṇṇemi gihī vā hi māṇava
pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako
hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti.

[711] Brāhmaṇā bho gotama evamāhaṁsu mahatthamidaṁ mahākiccaṁ
mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ gharāvāsakammaṭṭhānaṁ mahapphalaṁ hoti
appatthamidaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ pabbajjākammaṭṭhānaṁ
appapphalaṁ hotīti idha bhavaṁ gotamo kimāhāti.
Etthapi kho ahaṁ māṇava vibhajavādo nāhamettha ekaṁsavādo atthi
māṇava kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ
vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti atthi māṇava kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ
mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti
atthi māṇava kammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ
vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti atthi māṇava kammaṭṭhānaṁ
appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ sampajjamānaṁ
mahapphalaṁ hoti.

[712] Katamaṁ 1 māṇava kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ
mahāsamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti kasi kho māṇava
kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ vipajjamānaṁ
1 Yu. katamañca.
Appapphalaṁ hoti. Katamañca māṇava kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ
mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti kasiyeva
kho māṇava kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ
sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti. Katamañca māṇava kammaṭṭhānaṁ
appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ
hoti vanijjā kho māṇava kammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ
appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti. Katamañca
māṇava kammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ
sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti vanijjāyeva kho māṇava kammaṭṭhānaṁ
appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ sampajjamānaṁ
mahapphalaṁ hoti.