[713] Seyyathāpi māṇava kasikammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ
mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti evameva
kho māṇava gharāvāsakammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ
mahāsamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti. Seyyathāpi māṇava
kasiyeva kammaṭṭhānaṁ mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ
sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti evameva kho māṇava gharāvāsakammaṭṭhānaṁ
mahatthaṁ mahākiccaṁ mahādhikaraṇaṁ mahāsamārambhaṁ sampajjamānaṁ
mahapphalaṁ hoti. Seyyathāpi māṇava vanijjākammaṭṭhānaṁ appatthaṁ
appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti
Evameva kho māṇava pabbajjākammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ
appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ vipajjamānaṁ appapphalaṁ hoti. Seyyathāpi
māṇava vanijjāyeva kammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ
appasamārambhaṁ sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hoti evameva kho māṇava
pabbajjākammaṭṭhānaṁ appatthaṁ appakiccaṁ appādhikaraṇaṁ appasamārambhaṁ
sampajjamānaṁ mahapphalaṁ hotīti.

[714] Brāhmaṇā bho gotama pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyāti. Ye te māṇava
brāhmaṇā pañca dhamme paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa
ārādhanāya sace te agaru sādhu te pañca dhamme imasmiṁ 1
parisati 2 bhāsassūti. Na kho 3 bho gotama garu yatthassu bhavanto
vā nisinnā bhavantarūpā vāti. Tenahi māṇava bhāsassūti.

[715] Saccaṁ kho bho gotama brāhmaṇā paṭhamaṁ dhammaṁ
paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya tapaṁ kho
bho gotama brāhmaṇā dutiyaṁ dhammaṁ paññapenti puññassa kiriyāya
kusalassa ārādhanāya brahmacariyaṁ kho bho gotama brāhmaṇā
tatiyaṁ dhammaṁ paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya
ajjhenaṁ kho bho gotama brāhmaṇā catutthaṁ dhammaṁ paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāya cāgaṁ kho bho gotama
1 imissanti pāṭhena bhavitabbaṁ. 2 Yu. parisatiṁ. 3 Yu. na kho me.
Brāhmaṇā pañcamaṁ dhammaṁ paññapenti puññassa kiriyāya kusalassa
ārādhanāya brāhmaṇā bho gotama ime pañca dhamme paññapenti
puññassa kiriyāya kusalassa ārādhanāyāti idha bhavaṁ gotamo
kimāhāti.

[716] Kiṁ pana māṇava atthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi
yo evamāha ahaṁ imesaṁ pañcannaṁ dhammānaṁ
sayaṁ 1 abhiññā sacchikatvā vipākaṁ pavedemīti. No hidaṁ bho
gotama. Kiṁ pana māṇava atthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi
ekācariyapācariyopi yāva sattamā ācariyamahayugā yo evamāha
ahaṁ imesaṁ pañcannaṁ dhammānaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā vipākaṁ
pavedemīti. No hidaṁ bho gotama. Kiṁ pana māṇava yepi te
brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro
yesamidaṁ etarahi brāhmaṇānaṁ 2 porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ
samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti
seyyathīdaṁ aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto
yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu tepi
evamāhaṁsu mayaṁ imesaṁ pañcannaṁ [3]- sayaṁ abhiññā sacchikatvā vipākaṁ
pavedemāti. No hidaṁ bho gotama.

[717] Iti kira māṇava natthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi
yo evamāha ahaṁ imesaṁ pañcannaṁ dhammānaṁ sayaṁ
1 Yu. sayanti natthi. 2 Yu. brāhmaṇāti dissati. 3 Yu. etthantare dhammānanti
dissati.
Abhiññā sacchikatvā vipākaṁ pavedemīti natthi koci brāhmaṇānaṁ
ekācariyopi ekācariyapācariyopi yāva sattamā ācariyamahayugā yo
evamāha ahaṁ imesaṁ pañcannaṁ dhammānaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
vipākaṁ pavedemīti yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ
kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇānaṁ porāṇaṁ
mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti
vācitamanuvācenti seyyathīdaṁ aṭṭhako vāmako vāmadevo
vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo
bhagu tepi na evamāhaṁsu mayaṁ imesaṁ pañcannaṁ dhammānaṁ sayaṁ
abhiññā sacchikatvā vipākaṁ pavedemāti seyyathāpi māṇava
andhaveṇi paraṁparāsaṁsattā purimopi na passati majjhimopi na passati
pacchimopi na passati evameva kho māṇava andhaveṇūpamaṁ maññe
brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ sampajjati purimopi na passati majjhimopi
na passati pacchimopi na passatīti.

[718] Evaṁ vutte subho māṇavo todeyyaputto bhagavato 1
andhaveṇūpammena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṁyeva khuṁsento
bhagavantaṁyeva vambhento bhagavantaṁyeva vadamāno samaṇo gotamo
pāpito 2 bhavissatīti bhagavantaṁ etadavoca brāhmaṇo 3 gotama
pokkharasāti opamañño subhagavaniko evamāha evameva kho 4
panime ke samaṇabrāhmaṇā uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ
1 Yu. bhagavatā. 2. Yu. pāpiko. 3 Yu. brāhmaṇo bho. 4 Yu. khoti natthi.
Paṭijānanti tesamidaṁ bhāsitaṁ hassakaṁyeva sampajjati
nāmakaṁyeva sampajjati rittakaṁyeva sampajjati tucchakaṁyeva sampajjati
kathaṁ hi nāma manussabhūto uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ
ñassati vā dakkhiti 1 vā sacchi vā karissatīti netaṁ
ṭhānaṁ vijjatīti. Kiṁ pana māṇava brāhmaṇo pokkharasāti opamañño
subhagavaniko sabbesaṁyeva samaṇabrāhmaṇānaṁ cetasā ceto
paricca pajānātīti. Sakāyapi hi bho gotama puṇṇikāya dāsiyā
brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko [2]- cetasā ceto
paricca pajānāti kuto pana sabbesaṁyeva samaṇabrāhmaṇānaṁ cetasā
ceto paricca pajānissatīti.

[719] Seyyathāpi māṇava jaccandho puriso so 3 na passeyya
kaṇhasukkāni rūpāni na passeyya nīlakāni rūpāni na passeyya
pītakāni rūpāni na passeyya lohitakāni rūpāni na passeyya
mañjeṭṭhakāni rūpāni na passeyya samavisamāni na passeyya
tārakarūpāni na passeyya candimasuriye so evaṁ vadeyya natthi
kaṇhasukkāni rūpāni natthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī natthi
nīlakāni rūpāni natthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī natthi pītakāni
rūpāni natthi pītakānaṁ rūpānaṁ dassāvī natthi lohitakāni rūpāni
natthi lohitakānaṁ rūpānaṁ dassāvī natthi mañjeṭṭhakāni rūpāni
natthi mañjeṭṭhakānaṁ rūpānaṁ dassāvī natthi samavisamaṁ natthi samavisamassa
1 Yu. dakkhissati. 2 Yu. etthantare nasaddo dissati. 3 Yu. soti natthi.
Dassāvī natthi tārakarūpāni natthi tārakarūpānaṁ dassāvī
natthi candimasuriyā natthi candimasuriyānaṁ dassāvī ahametaṁ na
jānāmi ahametaṁ na passāmi tasmā taṁ 1 natthīti sammā nu kho
so māṇava vadamāno vadeyyāti. No hidaṁ bho gotama atthi
kaṇhasukkāni rūpāni atthi kaṇhasukkānaṁ rūpānaṁ dassāvī atthi
nīlakāni rūpāni atthi nīlakānaṁ rūpānaṁ dassāvī atthi pītakāni
rūpāni atthi pītakānaṁ rūpānaṁ dassāvī atthi lohitakāni rūpāni
atthi lohitakānaṁ rūpānaṁ dassāvī atthi mañjeṭṭhakāni rūpāni
atthi mañjeṭṭhakānaṁ rūpānaṁ dassāvī atthi samavisamaṁ atthi samavisamassa
dassāvī atthi tārakarūpāni atthi tārakarūpānaṁ dassāvī
atthi candimasuriyā atthi candimasuriyānaṁ dassāvī ahametaṁ na
jānāmi ahametaṁ na passāmi tasmā taṁ 2 natthīti na hi 3 bho
gotama sammā vadamāno vadeyyāti. Evameva kho māṇava
brāhmaṇo pokkharasāti opamañño subhagavaniko andho acakkhuko
so vata uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ ñassati
vā dakkhiti vā sacchi vā karissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

[720] Taṁ kiṁ maññasi māṇava ye pana 4 te kosalikā 5
brāhmaṇamahāsālā seyyathīdaṁ caṅkī brāhmaṇo tārukkho
brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo jāṇussoṇi brāhmaṇo
pitā vā te todeyyo katamā nesaṁ seyyā yaṁ vā te
1-2 Yu. tanti natthi. 3 Yu. na hi so bho. 4 Yu. pana saddo natthi. 5 Yu.
kosalakā.
Saṁmucchā 1 vācaṁ bhāseyyuṁ yaṁ vā asaṁmucchāti 2 . Saṁmucchā bho
gotama. Katamā tesaṁ seyyā yaṁ vā te mantā vācaṁ bhāseyyuṁ
yaṁ vā amantāti. Mantā bho gotama. Katamā tesaṁ seyyā 3
yaṁ vā te paṭisaṅkhāya vācaṁ bhāseyyuṁ yaṁ vā appaṭisaṅkhāyāti.
Paṭisaṅkhāya bho gotama. Katamā tesaṁ seyyā 4 yaṁ vā te
atthasañhitaṁ vācaṁ bhāseyyuṁ yaṁ vā anatthasañhitanti. Atthasañhitaṁ
bho gotama.

[721] Taṁ kiṁ maññasi māṇava yadi evaṁ sante brāhmaṇena
pokkharasātinā opamaññena subhagavanikena saṁmucchā vācā bhāsitā
asaṁmucchāti 5 . Saṁmucchā bho gotama. Mantā vācā bhāsitā amantā
vācāti 6 . Amantā bho gotama. Paṭisaṅkhāya bhāsitā 7 vācā
appaṭisaṅkhāyāti 8 . Appaṭisaṅkhāya bho gotama. Atthasañhitā
vācā bhāsitā anatthasañhitāti 9 . Anatthasañhitā bho gotama.

[722] Pañca kho ime māṇava nīvaraṇā katame pañca
kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thīnamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ
vicikicchānīvaraṇaṁ ime kho māṇava pañca nīvaraṇā.
Imehi kho māṇava pañcahi nīvaraṇehi brāhmaṇo pokkharasāti
opamañño subhagavaniko āvuto 10 nivuto ophuto pariyonaddho
so vata uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ ñassati
vā dakkhiti vā sacchi vā karissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
1 Yu. sammusā. 2 Yu. asammusā. 3-4 Yu. seyyo. 5 Yu. asammusā vāti.
6 Yu. amantā vāti. 7 Yu. vācā bhāsitā. 8 Yu. appaṭisaṅkhāya vāti. 9 Yu.
anatthasañhitā vāti. 10 Yu. āvaṭo.