[693] Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni yo vā devatānaṁ hetu
adhammacārī visamacārī assa yo vā devatānaṁ hetu dhammacārī
Samacārī assa katamaṁ seyyoti. Yo hi bho sārīputta devatānaṁ
hetu adhammacārī visamacārī assa na taṁ seyyo yo ca kho
bho sārīputta devatānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa tadevettha
seyyo adhammacariyavisamacariyāhi bho sārīputta dhammacariyasamacariyā
seyyoti. Atthi kho dhanañjāni aññe sahetukā dhammikā
kammantā yehi sakkā devatānañceva devatākaraṇīyaṁ kātuṁ na
ca pāpakammaṁ kātuṁ puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.

[694] Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni yo vā rañño hetu
adhammacārī visamacārī assa yo vā rañño hetu dhammacārī
samacārī assa katamaṁ seyyoti. Yo hi bho sārīputta rañño
hetu adhammacārī visamacārī assa na taṁ seyyo yo ca kho bho
sārīputta rañño hetu dhammacārī samacārī assa tadevettha seyyo
adhammacariyavisamacariyāhi bho sārīputta dhammacariyasamacariyā seyyoti.
Atthi kho dhanañjāni aññe sahetukā dhammikā kammantā yehi
sakkā rañño ceva rājakaraṇīyaṁ kātuṁ na ca pāpakammaṁ kātuṁ
puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.

[695] Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni yo vā kāyassa piṇanāhetu
brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa yo vā kāyassa piṇanāhetu
brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa katamaṁ seyyoti.
Yo hi bho sārīputta kāyassa piṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī
Visamacārī assa na taṁ seyyo yo ca kho bho sārīputta kāyassa
piṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa tadevettha
seyyo adhammacariyavisamacariyāhi bho sārīputta dhammacariyasamacariyā
seyyoti. Atthi kho dhanañjāni aññe sahetukā dhammikā kammantā
yehi sakkā kāyassa 1 ceva piṇetuṁ brūhetuṁ na ca pāpakammaṁ kātuṁ
puññañca paṭipadaṁ paṭipajjitunti. Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo
āyasmato sārīputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi.

[696] Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aparena samayena
ābādhiko hoti 2 dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho dhanañjāni
brāhmaṇo aññataraṁ purisaṁ āmantesi ehi tvaṁ ambho purisa
yena bhagavā tenupasaṅkama upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato
pāde sirasā vandāhi dhanañjāni bhante brāhmaṇo ābādhiko
dukkhito bāḷhagilāno so bhagavato pāde sirasā vandatīti yena
cāyasmā sārīputto tenupasaṅkama upasaṅkamitvā mama vacanena
āyasmato sārīputtassa pāde sirasā vandāhi dhanañjāni bhante
brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno so āyasmato
sārīputtassa pāde sirasā vandatīti evañca vadehi sādhu kira
bhante āyasmā sārīputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa
nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti.
1 Yu. kāyaṁ. 2 Yu. ahosi.

[697] Evaṁ bhanteti kho so puriso dhanañjānissa brāhmaṇassa [1]-
paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso
bhagavantaṁ etadavoca dhanañjāni bhante brāhmaṇo ābādhiko
dukkhito bāḷhagilāno so bhagavato pāde sirasā vandatīti yenāyasmā 2
sārīputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso
āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavoca dhanañjāni bhante brāhmaṇo
ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno so āyasmato sārīputtassa
pāde sirasā vandati evañca vadeti sādhu kira bhante āyasmā
sārīputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu
anukampaṁ upādāyāti. Adhivāsesi kho āyasmā sārīputto
tuṇhībhāvena.

[698] Atha kho āyasmā sārīputto nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho āyasmā
sārīputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ etadavoca kacci te dhanañjāni
khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no
abhikkamanti paṭikkamosānaṁ paññāyati no abhikkamoti.

[699] Na me bho sārīputta khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā
1 Yu. etthantare vacananti dissati 2 Yu. yena cāyasmā.
Me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamosānaṁ
paññāyati no paṭikkamo seyyathāpi bho sārīputta balavā puriso
tiṇhena sikharena muddhānaṁ abhimattheyya evameva kho me bho
sārīputta adhimattā vātā muddhānaṁ ohananti 1 na me bho sārīputta
khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no
paṭikkamanti abhikkamosānaṁ paññāyati no paṭikkamo seyyathāpi
bho sārīputta balavā puriso daḷhena varattakkhandhena 2 sīse sīsavedhanaṁ
dadeyya 3 evameva kho me bho sārīputta adhimattā sīse sīsavedanā
na me bho sārīputta khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā me dukkhā
vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamosānaṁ paññāyati
no paṭikkamo seyyathāpi bho sārīputta dakkho goghātako vā
goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṁ parikanteyya
evameva kho me bho sārīputta adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti
na me bho sārīputta khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā me dukkhā
vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamosānaṁ paññāyati
no paṭikkamo seyyathāpi bho sārīputta dve balavanto purisā
dubbalataraṁ purisaṁ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṁ
samparitāpeyyuṁ evameva kho me bho sārīputta adhimatto kāyasmiṁ
ḍāho na me bho sārīputta khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ bāḷhā
me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti abhikkamosānaṁ
1 Yu. ūhananti. 2 Yu. varattābandhena. 3 Yu. bandheyya.
Paññāyati no paṭikkamoti.

[700] Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo nirayo vā
tiracchānayoni vāti. Nirayā bho sārīputta tiracchānayoni seyyoti.
Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo tiracchānayoni vā
pittivisayo vāti. Tiracchānayoniyā bho sārīputta pittivisayo 1
seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo pittivisayo
vā manussā vāti. Pittivisayā bho sārīputta manussā seyyoti.
Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo manussā vā cātummahārājikā
devā vāti. Manussehi bho sārīputta cātummahārājikā
devā seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo
cātummahārājikā 2 devā vā tāvatiṁsā devā vāti. Cātummahārājikehi
bho sārīputta devehi tāvatiṁsā devā seyyoti. Taṁ kiṁ
maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo tāvatiṁsā devā vā yāmā
devā vāti. Tāvatiṁsehi bho sārīputta devehi yāmā devā
seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo yāmā
devā vā tusitā devā vāti. Yāmehi bho sārīputta devehi
tusitā devā seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo
tusitā devā vā nimmānaratī devā vāti. Tusitehi bho sārīputta
devehi nimmānaratī devā seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni
katamaṁ seyyo nimmānaratī devā vā paranimmitavasavattī devā
1 Yu. pettivisayo 2 Yu. cātummahārājikā vā devā tāvatiṁsā vā devāti.
Vāti. Nimmānaratīhi bho sārīputta devehi paranimmitavasavattī devā
seyyoti. Taṁ kiṁ maññasi dhanañjāni katamaṁ seyyo paranimmitavasavattī
devā vā brahmaloko vāti. Brahmalokoti bhavaṁ sārīputto
āha brahmalokoti bhavaṁ sārīputto āhāti. Atha kho
āyasmato sārīputtassa etadahosi ime kho brāhmaṇā
brahmalokādhimuttā yannūnāhaṁ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṁ
sahabyatāya maggaṁ deseyyanti. Brahmānaṁ 1 dhanañjāni sahabyatāya
maggaṁ desessāmi taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti.
Evaṁ bhoti kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sārīputtassa
paccassosi.

[701] Āyasmā sārīputto etadavoca katamo ca dhanañjāni
brahmānaṁ sahabyatāya maggo idha dhanañjāni bhikkhu mettāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ
tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbatthatāya 2 sabbāvantaṁ
lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena
averena abyāpajjhena pharitvā viharati ayampi kho dhanañjāni
brahmānaṁ sahabyatāya maggo puna caparaṁ dhanañjāni bhikkhu karuṇāsahagatena
cetasā ... Muditāsahagatena cetasā ... Upekkhāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ
tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbatthatāya sabbāvantaṁ
1 Yu. brahmānaṁ te. 2 katthaci sabbattatāyātipi dissati.
Lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena
averena abyāpajjhena pharitvā viharati ayaṁ kho dhanañjāni brahmānaṁ
sahabyatāya maggoti. Tenahi bho sārīputta mama vacanena bhagavato
pāde sirasā vandāhi dhanañjāni bhante brāhmaṇo ābādhiko
dukkhito bāḷhagilāno so bhagavato pāde sirasā vandatīti.

[702] Atha kho āyasmā sārīputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ
sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi. Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo acirapakkante āyasmante
sārīputte kālamakāsi brahmalokaṁ upapajji. Atha kho bhagavā
bhikkhū āmantesi eso bhikkhave sārīputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ
sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā
pakkantoti.