[633] Dvemā brāhmaṇa parisā katamā dve idha
brāhmaṇa ekaccā parisā sārattarattā maṇikuṇḍalesu puttabhariyaṁ
pariyesati dāsīdāsaṁ pariyesati khettavatthuṁ pariyesati jātarūparajataṁ
pariyesati idha pana brāhmaṇa ekaccā parisā asārattarattā
maṇikuṇḍalesu puttabhariyaṁ pahāya dāsīdāsaṁ pahāya khettavatthuṁ
pahāya jātarūparajataṁ pahāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā yvāyaṁ 1
brāhmaṇa puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto
na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so
anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto
1 Yu. svāyaṁ.
Sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati imaṁ tvaṁ brāhmaṇa
puggalaṁ katamassaṁ parisāyaṁ bahulaṁ samanupassasi yā cāyaṁ 1 parisā
sārattarattā maṇikuṇḍalesu puttabhariyaṁ pariyesati dāsīdāsaṁ pariyesati
khettavatthuṁ pariyesati jātarūparajataṁ pariyesati yā cāyaṁ 2 parisā
asārattarattā maṇikuṇḍalesu puttabhariyaṁ pahāya dāsīdāsaṁ pahāya
khettavatthuṁ pahāya jātarūparajataṁ pahāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajitāti.
Yvāyaṁ bho udena puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto
na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so anattantapo
aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto 3
sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati imāhaṁ puggalaṁ yāyaṁ
parisā asārattarattā maṇikuṇḍalesu puttabhariyaṁ pahāya dāsīdāsaṁ
pahāya khettavatthuṁ pahāya jātarūparajataṁ pahāya agārasmā anagāriyaṁ
pabbajitā imissaṁ parisāyaṁ bahulaṁ samanupassāmīti. Idāneva kho
pana te brāhmaṇa bhāsitaṁ mayaṁ evaṁ ājānāma ambho samaṇa natthi
dhammiko paribbajo 4 evaṁ me ettha hoti tañca kho bhavantarūpānaṁ
vā adassanā yo vā panettha dhammoti. Addhā kho me
sā bho udena sānuggahā vācā bhāsitā atthi dhammiko paribbajo 5
evaṁ me ettha hoti evañca pana maṁ bhavaṁ udeno dhāretu
ye cime bhotā udenena cattāro puggalā saṅkhittena vuttā
vitthārena avibhattā sādhu me bhavaṁ udeno ime cattāro puggale
1-2 Yu. vāyaṁ. 3 Yu. sītibhūtoti natthi. 4-5 Yu. paribbājo.
Vitthārena vibhajatu anukampaṁ upādāyāti. Tenahi brāhmaṇa
suṇohi 1 sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhoti kho
ghoṭamukho brāhmaṇo āyasmato udenassa paccassosi.

[634] Āyasmā udeno etadavoca katamo ca brāhmaṇa
puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto idha brāhmaṇa
ekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāvalekhano na
ehibhadantiko na tiṭṭhabhadantiko nābhihataṁ 2 na uddissa kataṁ na
nimantanaṁ sādiyati so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā
paṭiggaṇhāti na eḷakamantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na mūsalamantaraṁ na
dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya
na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā
saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na
thusodakaṁ pivati so ekāgāriko vā hoti ekālopiko
dvāgāriko vā hoti dvālopiko .pe. Sattāgāriko vā hoti
sattālopiko ekissāpi dattiyā yāpeti dvīhipi dattīhi yāpeti
tīhipi dattīhi yāpeti .pe. Sattahipi dattīhi yāpeti ekāhikaṁpi
āhāraṁ āhāreti dvīhikaṁpi āhāraṁ āhāreti .pe.
Sattāhikaṁpi āhāraṁ āhāreti iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikaṁpi
pariyāyabhattabhojanānuyogaṁ anuyutto viharati so sākabhakkho vā hoti
sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā
1 Yu. suṇāhi. 2 Yu. nābhihaṭaṁ.
Hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho
vā hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho
vā hoti vanamūlaphalāhāro vā yāpeti pavattaphalabhojī so
sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti
paṁsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinaṁpi 1 dhāreti ajinakkhipaṁpi
dhāreti kusacīraṁpi dhāreti vākacīraṁpi dhāreti phalakacīraṁpi dhāreti
kesakambalaṁpi dhāreti vālakambalaṁpi dhāreti uḷūkapakkhaṁpi dhāreti
kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto ubbhaṭṭhakopi
hoti āsanapaṭikkhitto ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto
kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti
sāyatatiyakaṁpi udakorohaṇānuyogamanuyutto viharati iti evarūpaṁ
anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati ayaṁ
vuccati brāhmaṇa puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto.

[635] Katamo ca brāhmaṇa puggalo parantapo paraparitāpanānu-
yogamanuyutto idha brāhmaṇa ekacco puggalo orabbhiko
hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro
coraghātako bandhanāgāriko ye vā panaññepi keci kurūrakammantā
ayaṁ vuccati brāhmaṇa puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto.
1 Yu. ajinānipi.

[636] Katamo ca brāhmaṇa puggalo attantapo ca attaparitāpanānu-
yogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto idha
brāhmaṇa ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto
brāhmaṇo vā mahāsālo so puratthimena nagarassa navaṁ santhāgāraṁ
kārāpetvā kesamassuṁ ohāretvā kharājinaṁ nivāsetvā
sappitelena kāyaṁ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṁ kaṇḍuvamāno
santhāgāraṁ pavisati saddhiṁ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena
so tattha anantarahitāya bhūmiyā haritūpalittāya 1 seyyaṁ kappeti
so ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṁ ekasmiṁ thane khīraṁ hoti
tena rājā yāpeti yaṁ dutiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena mahesī
yāpeti yaṁ tatiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena brāhmaṇo purohito
yāpeti yaṁ catutthasmiṁ thane khīraṁ hoti tena aggiṁ jūhati avasesena
vacchako yāpeti so evamāha ettakā usabhā haññantu
yaññatthāya ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya ettikā
vacchatariyo haññantu yaññatthāya ettakā ajā haññantu
yaññatthāya ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya ettakā
rukkhā chijjantu yūpatthāya ettakā dabbā 2 luyanti parisanthāyāti
ye pissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā
tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rodamānā parikammāni
karonti ayaṁ vuccati brāhmaṇa puggalo attantapo ca
1 Yu. haritupattāya. 2 Yu. dabbhā lūyantu balihisatthāyāti.
Attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.

[637] Katamo ca brāhmaṇa puggalo nevattantapo
nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānu-
yogamanuyutto so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto
nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati idha
brāhmaṇa tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā
devamanussānaṁ buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ
sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā
sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti. Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā
gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule pacchājāto so taṁ
dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena
samannāgato iti paṭisañcikkhati sambādho gharāvāso rajāpatho
abbhokāso pabbajjā na yidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā
ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ yannūnāhaṁ
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajeyyanti. So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ
pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ
Pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā
kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

[638] So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno
pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti
nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī
viharati adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī
dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā viharati abrahmacariyaṁ
pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā
musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho
theto paccayiko avisaṁvādako lokassa pisuṇaṁ vācaṁ pahāya
pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti ito sutvā na amutra akkhātā
imesaṁ bhedāya amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ
bhedāya iti bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ vā anuppadātā
samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā
hoti pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti yā
sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā
bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti samphappalāpaṁ
pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī
dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena sāpadesaṁ
pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ. So vījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato
Hoti ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā
naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti mālāgandhavilepana-
dhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti uccāsayanamahāsayanā
paṭivirato hoti jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti āmakamaṁsapaṭiggahaṇā paṭivirato
hoti itthīkumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti dāsīdāsapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti hatthigavāssavalavapaṭiggahaṇā 1
paṭivirato hoti khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
dūteyyapahīṇagamanānuyogā paṭivirato hoti kayavikkayā paṭivirato
hoti tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti ukkoṭanavañcananikatisāviyogā 2
paṭivirato hoti chedanavadhabandhanaviparāmosāalopasahasākārā
paṭivirato hoti. So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena
cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena yena yeneva pakkamati
samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena
yeneva ḍeti sapattabhāro ḍeti evameva bhikkhu santuṭṭho hoti
kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena yena yeneva
pakkamati samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena
samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti. So cakkhunā rūpaṁ
disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
1 Yu. ..vaḷavā.... 2 Yu. ..sāciyogā.
Cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā
dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ
cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena
gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ
phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
So iminā ariyena indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ
paṭisaṁvedeti. So abhikkante paṭikkante sampajānakārī
hoti ālokite vilokite sampajānakārī hoti sammiñjite
pasārite sampajānakārī hoti saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī
hoti asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti
uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti gate ṭhite nisinne
sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

[639] So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato
iminā ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena
satisampajaññena samannāgato vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ
pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā
Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṁ
loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṁ
parisodheti byāpādappadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati
sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādappadosā cittaṁ parisodheti thīnamiddhaṁ
pahāya vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno
thīnamiddhā cittaṁ parisodheti uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato
viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti
vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṁkathī kusalesu dhammesu
vicikicchāya cittaṁ parisodheti.

[640] So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese
paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno
sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako
satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati sukhassa
ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati.

[641] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti so anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekaṁpi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsaṁpi jātiyo tiṁsaṁpi jātiyo cattāḷīsaṁpi jātiyo paññāsaṁpi
jātiyo jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi anekepi saṁvaṭṭakappe
anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ
evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī
evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ 1
tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto idhūpapannoti
iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.

[642] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti so dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage
satte pajānāti ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā
.pe. Ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā
1 Yu. uppādiṁ.
Te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
samannāgatā .pe. Ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhi-
kammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapannāti iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.