[563] Puna caparaṁ bhante rājānopi rājūhi vivadanti khattiyāpi
khattiyehi vivadanti brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti gahapatayopi
gahapatīhi vivadanti mātāpi puttena vivadati puttopi mātarā vivadati
pitāpi puttena vivadati puttopi pitarā vivadati [5]- bhātāpi bhaginiyā
1 Yu. ...paccākāraṁ. 2 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Sī. parivārenti.
4 ayaṁ pāṭho natthi. 5 Yu. etthantare bhātāpi bhātarā vivadatīti dissanti.
Vivadati bhaginīpi bhātarā vivadati sahāyopi sahāyena vivadati. Idha
panāhaṁ bhante bhikkhū passāmi samagge sammodamāne avivadamāne
khīrodakībhūte aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassante viharante.
Na kho panāhaṁ bhante ito bahiddhā aññaṁ evaṁ samaggaṁ parisaṁ
samanupassāmi. Ayampi kho me bhante bhagavati dhammanvayo hoti
sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅghoti.

[564] Puna caparāhaṁ bhante ārāmena ārāmaṁ uyyānena
uyyānaṁ anucaṅkamāmi anuvicarāmi sohaṁ tattha passāmi eke
samaṇabrāhmaṇe kise lūkhe dubbaṇṇe upaṇḍupaṇḍukajāte dhamanisanthatagatte
na viya maññe cakkhuṁ bandhante janassa dassanāya.
Tassa mayhaṁ bhante etadahosi 1 addhā ime āyasmanto anabhiratā
vā brahmacariyaṁ caranti atthi vā tesaṁ kiñci pāpaṁ [2]- kataṁ paṭicchannaṁ
tathā ime āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā upaṇḍupaṇḍukajātā
dhamanisanthatagattā na viya maññe cakkhuṁ bandhanti janassa
dassanāyāti. Tyāhaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadāmi kiṁ nu kho
tumhe āyasmanto kisā lūkhā dubbaṇṇā upaṇḍupaṇḍukajātā
dhamanisanthatagattā na viya maññe cakkhuṁ bandhatha janassa dassanāyāti.
Te evamāhaṁsu bandhukarogo no mahārājāti. Idha panāhaṁ bhante
1 Sī. Yu. evaṁ hoti. 2 Yu. etthantare kammanti dissati.
Bhikkhū passāmi haṭṭhappahaṭṭhe udaggudagge abhiratarūpe piṇindriye 1
appossukke pannalome paradavutte migabhūtena cetasā viharante.
Tassa mayhaṁ bhante etadahosi addhā ime āyasmanto tassa
bhagavato sāsane uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti tathā ime
āyasmanto haṭṭhappahaṭṭhā udaggudaggā abhiratarūpā piṇindriyā 1
appossukkā pannalomā paradavuttā migabhūtena cetasā viharantīti.
Ayampi kho me bhante bhagavati dhammanvayo hoti sammāsambuddho
bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti.

[565] Puna caparāhaṁ bhante rājā khattiyo muddhāvasitto
pahomi ghātetāyaṁ vā ghātetuṁ jāpetāyaṁ vā jāpetuṁ pabbājetāyaṁ
vā pabbājetuṁ. Tassa mayhaṁ bhante aṭṭakaraṇe 2 nisinnassa
antarantarā kathaṁ opātenti sohaṁ na labhāmi mā me bhonto
aṭṭakaraṇe nisinnassa antarantarā kathaṁ opātetha kathāpariyosānaṁ
me bhavanto āgamentūti. Tassa mayhaṁ bhante antarantarā kathaṁ
opātenti. Idha panāhaṁ bhante bhikkhū passāmi yasmiṁ samaye
bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṁ deseti neva tasmiṁ samaye
bhagavato sāvakānaṁ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā.
Bhūtapubbaṁ bhante bhagavā anekasatāya parisāya dhammaṁ desesi tatra
aññataro bhagavato sāvako ukkāsi. Tamenaṁ aññataro sabrahmacārī
1 Yu. piṇitindriye. 2 Yu. atthatharaṇe.
Jannukena ghaṭṭesi appasaddo āyasmā hotu mā āyasmā
saddamakāsi satthā no bhagavā dhammaṁ desetīti. Tassa mayhaṁ
bhante etadahosi acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho adaṇḍena
vata kira bho asatthena evaṁ suvinītā parisā bhavissatīti. Na
kho panāhaṁ bhante ito bahiddhā aññaṁ evaṁ suvinītaṁ parisaṁ
samanupassāmi. Ayampi kho me bhante bhagavati dhammanvayo hoti
sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅghoti.

[566] Puna caparāhaṁ bhante passāmi idhekacce khattiyapaṇḍite
nipuṇe kataparappavāde vāḷavedhirūpe. Te bhindantā maññe caranti
paññāgatena diṭṭhigatāni. Te suṇanti samaṇo khalu bho gotamo
amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osarissatīti. Te pañhaṁ abhisaṅkharonti
imaṁ mayaṁ pañhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā pucchissāma
evañce no puṭṭho evaṁ byākarissati evamassa mayaṁ vādaṁ
āropessāma evañcepi no puṭṭho evaṁ byākarissati evampissa
mayaṁ vādaṁ āropessāmāti. Te suṇanti samaṇo khalu bho
gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osaṭoti. Te yena
bhagavā tenupasaṅkamanti. Te bhagavā dhammiyā kathāya sandasseti
samādapeti samuttejeti sampahaṁseti. Te bhagavatā dhammiyā kathāya
sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā na ceva bhagavantaṁ
Pañhaṁ pucchanti kutassa 1 vādaṁ āropessanti aññadatthuṁ 2 bhagavato
sāvakā sampajjanti. Ayampi kho me bhante bhagavati dhammanvayo
hoti sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅghoti.

[567] Puna caparāhaṁ bhante passāmi idhekacce brāhmaṇapaṇḍite
.pe. Gahapatipaṇḍite ... Samaṇapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde
vāḷavedhirūpe. Te bhindantā maññe caranti paññāgatena
diṭṭhigatāni. Te suṇanti samaṇo khalu bho gotamo
amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā osarissatīti. Te pañhaṁ
abhisaṅkharonti imaṁ mayaṁ pañhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ upasaṅkamitvā
pucchissāma evañce no puṭṭho evaṁ byākarissati evamassa
mayaṁ vādaṁ āropessāma evañcepi no puṭṭho evaṁ byākarissati
evaṁpissa mayaṁ vādaṁ āropessāmāti. Te suṇanti
samaṇo khalu bho gotamo amukaṁ nāma gāmaṁ vā nigamaṁ vā
osaṭoti. Te yena bhagavā tenupasaṅkamanti. Te bhagavā
dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
Te bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā
sampahaṁsitā na ceva bhagavantaṁ pañhaṁ pucchanti kutassa vādaṁ āropessanti
aññadatthuṁ bhagavantaṁyeva okāsaṁ yācanti agārasmā
anagāriyaṁ pabbajjāya. Te bhagavā pabbājeti. Te tathā
1 Yu. kuto. 2 Yu. aññadatthu.
Pabbajitā 1 samānā vūpakaṭṭhā appamattā ātāpino pahitattā
viharantā nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ
pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. Te evamāhaṁsu mayaṁ 2
vata bho anassāma mayaṁ hi pubbe assamaṇāva samānā samaṇāmhāti
paṭijānimhā abrāhmaṇāva samānā brāhmaṇāmhāti paṭijānimhā
anarahantova samānā arahantomhāti paṭijānimhā idāni khomha 3
samaṇā idāni khomha brāhmaṇā idāni khomha arahantoti.
Ayampi kho me bhante bhagavati dhammanvayo hoti sammāsambuddho
bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti.

[568] Puna caparaṁ bhante ime 4 isidantapurāṇā 5 thapatayo
mamabhattā mamayānā 6 ahaṁ nesaṁ jīvitaṁ dātā yasassa āhattā
atha ca pana no tathā mayi nipaccakāraṁ karonti yathā bhagavati.
Bhūtapubbāhaṁ bhante senaṁ abbhuyyāto samāno ime 7 isidantapurāṇe
thapatayo vīmaṁsamāno aññatarasmiṁ sambādhe āvasathe
vāsaṁ upagacchiṁ. Atha kho bhante ime isidantapurāṇā thapatayo
bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya vītināmetvā yato assosuṁ kho
1 Sī. Yu. pabbājitā. 2 Sī. Yu. manaṁ vata. 3 Yu. khomhā. 4 Yu. imeti natthi.
5 Yu. isidattapurāṇāti dissati. 6 Sī. sānā. 7 Yu. imeva.
Bhagavantaṁ tato sīsaṁ katvā maṁ pādato karitvā nipajjiṁsu. Tassa
mayhaṁ bhante etadahosi acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho
ime isidantapurāṇā thapatayo mamabhattā mamayānā ahaṁ nesaṁ
jīvitaṁ dātā yasassa āhattā atha ca pana no tathā mayi
nipaccakāraṁ karonti yathā bhagavati. Addhā ime āyasmanto
tassa bhagavato sāsane oḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānantīti 1 .
Ayampi 2 kho bhante bhagavati dhammanvayo hoti sammāsambuddho
bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti.

[569] Puna caparaṁ bhante bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo
bhagavāpi kosalo 3 ahampi kosalo bhagavāpi āsītiko ahampi
āsītiko yampi kho 4 bhante bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo
bhagavāpi kosalo ahampi kosalo bhagavāpi āsītiko ahampi āsītikoti 5 .
Imināvārahāmevāhaṁ bhante bhagavati paramanipaccakāraṁ
kattuṁ mittūpahāraṁ upadaṁsetuṁ handa cadāni mayaṁ bhante gacchāma
bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ mahārāja kālaṁ
maññasīti. Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā
bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

[570] Atha kho bhagavā acirapakkantassa rañño pasenadissa
kosalassa bhikkhū āmantesi eso bhikkhave rājā pasenadi kosalo
1 Yu. sañjānantīti. 2 Yu. ayampi kho me. 3 Yu. sabbattha kosalakoti dissati.
4 Yu. khosaddo natthi. 5 Yu. itisaddo natthi.
Dhammacetiyāni bhāsitvā uṭṭhāyāsanā pakkanto uggaṇhatha bhikkhave
dhammacetiyāni pariyāpuṇātha bhikkhave dhammacetiyāni dhāretha bhikkhave
dhammacetiyāni atthasañhitāni bhikkhave dhammacetiyāni ādibrahmacariyakānīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Dhammacetiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
-----------
Kaṇṇakatthalasuttaṁ

[571] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā udaññāyaṁ 1 viharati
kaṇṇakatthale migadāye. Tena kho pana samayena rājā pasenadi
kosalo udaññaṁ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena. Atha
kho rājā pasenadi kosalo aññataraṁ purisaṁ āmantesi ehi
tvaṁ ambho purisa yena bhagavā tenupasaṅkama upasaṅkamitvā mama
vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi appābādhaṁ appātaṅkaṁ
lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha rājā bhante pasenadi kosalo
bhagavato pāde sirasā vandati appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ
balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatīti evañca vadehi ajja kira bhante
rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ
dassanāya upasaṅkamissatīti. Evaṁ devāti kho so puriso
rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho so puriso bhagavantaṁ etadavoca rājā bhante
pasenadi kosalo bhagavato pāde sirasā vandati appābādhaṁ
appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati evañca vadeti
ajja kira bhante rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso
bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissatīti.
1 Yu. ujuññāyaṁ.

[572] Assosuṁ kho somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī ajja
kira rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ
dassanāya upasaṅkamissatīti. Atha kho somā ca bhaginī sakulā ca
bhaginī rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhattābhihāre upasaṅkamitvā etadavocuṁ
tenahi mahārāja amhākaṁpi vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi
appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha somā
ca bhante bhaginī sakulā ca bhaginī bhagavato pāde sirasā vandanti
appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchantīti.