[553] Acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yañhi mayaṁ bhante
nāsakkhimhā pañhena paripūretuṁ taṁ bhante āyasmatā ānandena
pañhassa veyyākaraṇena paripūritaṁ ye te bhante bālā abyattā
ananuvicca appariyogāhetvā paresaṁ vaṇṇaṁ vā avaṇṇaṁ vā
bhāsanti na mayantaṁ sārato paccāgacchāma ye ca kho te
1 Yu. hatthatthare. 2 Yu. sabbattha yvāssāti dissati.
Bhante paṇḍitā byattā 1 viyattā 2 medhāvino anuvicca
pariyogāhetvā paresaṁ vaṇṇaṁ vā avaṇṇaṁ vā bhāsanti taṁ mayaṁ
sārato paccāgacchāma katamo pana bhante ānanda kāyasamācāro
opārambho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti. Yo
kho mahārāja kāyasamācāro akusalo. Katamo pana bhante
kāyasamācāro akusalo. Yo kho mahārāja kāyasamācāro
sāvajjo. Katamo pana bhante kāyasamācāro sāvajjo. Yo
kho mahārāja kāyasamācāro sabyāpajjho. Katamo pana bhante
kāyasamācāro sabyāpajjho. Yo kho mahārāja kāyasamācāro
dukkhavipāko. Katamo pana bhante kāyasamācāro dukkhavipāko.
Yo kho mahārāja kāyasamācāro attabyābādhāyapi saṁvattati
parabyābādhāyapi saṁvattati ubhayabyābādhāyapi saṁvattati tassa
akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyanti evarūpo
kho pana mahārāja kāyasamācāro opārambho samaṇehi
brāhmaṇehi viññūhīti. Katamo pana bhante ānanda vacīsamācāro
.pe. Manosamācāro opārambho samaṇehi brāhmaṇehi
viññūhīti. Yo kho mahārāja manosamācāro akusalo.
Katamo pana bhante manosamācāro akusalo. Yo kho mahārāja
manosamācāro sāvajjo. Katamo pana bhante manosamācāro
sāvajjo. Yo kho mahārāja manosamācāro sabyāpajjho.
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 yu vyattā.
Katamo pana bhante manosamācāro sabyāpajjho. Yo kho
mahārāja manosamācāro dukkhavipāko. Katamo pana bhante
manosamācāro dukkhavipāko. Yo kho mahārāja manosamācāro
attabyābādhāyapi saṁvattati parabyābādhāyapi saṁvattati
ubhayabyābādhāyapi saṁvattati tassa akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā
dhammā parihāyanti evarūpo kho mahārāja manosamācāro opārambho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti.

[554] Kiṁ nu kho bhante ānanda so bhagavā sabbesaṁyeva
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ vaṇṇetīti. Sabbākusaladhammapahīno
kho mahārāja tathāgato kusaladhammasamannāgato 1 . Katamo pana
bhante ānanda kāyasamācāro anopārambho samaṇehi brāhmaṇehi
viññūhīti. Yo kho mahārāja kāyasamācāro kusalo. Katamo
pana bhante kāyasamācāro kusalo. Yo kho mahārāja kāyasamācāro
anavajjo. Katamo pana bhante kāyasamācāro anavajjo.
Yo kho mahārāja kāyasamācāro abyāpajjho.
Katamo pana bhante kāyasamācāro abyāpajjho. Yo kho
mahārāja kāyasamācāro sukhavipāko. Katamo pana bhante kāyasamācāro
sukhavipāko. Yo kho mahārāja kāyasamācāro nevattabyābādhāyapi
saṁvattati na parabyābādhāyapi saṁvattati na ubhayabyābādhāyapi
saṁvattati tassa akusalā dhammā parihāyanti kusalā
1 Yu. kusaladhammasamannāgatoti.
Dhammā abhivaḍḍhanti evarūpo kho mahārāja kāyasamācāro
anopārambho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti. Katamo pana
bhante ānanda vacīsamācāro .pe. Manosamācāro anopārambho
samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti. Yo kho mahārāja manosamācāro
kusalo. Katamo pana bhante manosamācāro kusalo.
Yo kho mahārāja manosamācāro anavajjo. Katamo pana bhante
manosamācāro anavajjo. Yo kho mahārāja manosamācāro
abyāpajjho. Katamo pana bhante manosamācāro abyāpajjho.
Yo kho mahārāja manosamācāro sukhavipāko. Katamo pana
bhante manosamācāro sukhavipāko. Yo kho mahārāja manosamācāro
nevattabyābādhāyapi saṁvattati na parabyābādhāyapi saṁvattati
na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati tassa akusalā dhammā parihāyanti
kusalā dhammā abhivaḍḍhanti evarūpo kho mahārāja manosamācāro
anopārambho samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti.

[555] Kinnu kho pana bhante 1 ānanda so bhagavā sabbesaṁyeva
kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ vaṇṇetīti. Sabbākusaladhammapahīno
kho mahārāja tathāgato kusaladhammasamannāgatoti.

[556] Acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāva subhāsitañcidaṁ
bhante āyasmatā ānandena iminā ca mayaṁ bhante āyasmato
ānandassa subhāsitena attamanābhiraddhā evaṁ attamanābhiraddhā [2]-
1 Yu. kiṁ pana bhante. 2 Yu. etthantare casaddo dissati.
Mayaṁ bhante āyasmato ānandassa subhāsitena sace bhante
āyasmato ānandassa hatthiratanaṁ kappeyya hatthiratanampi mayaṁ
āyasmato ānandassa dadeyyāma sace bhante āyasmato
ānandassa assaratanaṁ kappeyya assaratanampi mayaṁ āyasmato
ānandassa dadeyyāma sace bhante āyasmato ānandassa
gāmavaraṁ kappeyya gāmavarampi mayaṁ āyasmato ānandassa
dadeyyāma apica bhante mayampanetaṁ jānāma netaṁ āyasmato
ānandassa kappatīti ayaṁ me bhante bāhitikā raññā māgadhena
ajātasattunā vedehiputtena chattanāḷiyā pakkhipitvā pahitā soḷasasamā
āyāmena aṭṭhasamā vitthārena taṁ bhante āyasmā ānando
paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyāti. Alaṁ mahārāja paripuṇṇaṁ
me ticīvaranti.

[557] Ayaṁ bhante aciravatī nadī diṭṭhā āyasmatā ceva
ānandena amhehi ca yathā 1 upari pabbate mahāmegho abhippavuṭṭho
hoti athāyaṁ aciravatī nadī ubhato kullāni 2 saṁvisandantī
gacchati evameva kho bhante āyasmā ānando imāya bāhitikāya
attano ticīvaraṁ karissati yaṁ pana āyasmato ānandassa
purāṇaṁ ticīvaraṁ taṁ sabrahmacārīhi saṁvibhajissati evāyaṁ amhākaṁ
dakkhiṇā saṁvisandantī maññe gamissati paṭiggaṇhātu bhante
āyasmā ānando bāhitikanti. Paṭiggahesi kho āyasmā
1 Yu. yadā. 2 Yu. kūlāni.
Ānando bāhitikaṁ. Atha kho rājā pasenadi kosalo āyasmantaṁ
ānandaṁ etadavoca handa cadāni 1 mayaṁ bhante ānanda gacchāma
bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ mahārāja kālaṁ
maññasīti. Atha kho rājā pasenadi kosalo āyasmato
ānandassa bhāsitaṁ abhinanditvā [2]- uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ ānandaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

[558] Atha kho āyasmā ānando acirapakkantassa [3]- pasenadissa
kosalassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
ānando yāvatako ahosi raññā pasenadinā kosalena saddhiṁ
kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi tañca bāhitikaṁ bhagavato
pādāsi. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi lābhā bhikkhave
rañño pasenadissa kosalassa suladdhaṁ 4 bhikkhave rañño pasenadissa
kosalassa yaṁ rājā pasenadi kosalo labhati ānandaṁ dassanāya
labhati payirupāsanāyāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Bāhitiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
---------
1 Yu. handa va dāni. 2 Yu. etthantare anumoditvāti dissati.
3 Yu. etthantare raññoti dissati. 4 Yu. suladdhalābhā.
Dhammacetiyasuttaṁ

[559] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati
medaḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo. Tena kho pana samayena rājā
pasenadi kosalo nagarakaṁ 1 anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena.
Atha kho rājā pasenadi kosalo dīghaṁ kārāyanaṁ āmantesi yojehi
samma kārāyana bhadrāni bhadrāni yānāni uyyānabhūmiyaṁ gacchāma
subhūmiṁ dassanāyāti. Evaṁ devāti kho dīgho kārāyano rañño
pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā
rañño pasenadissa kosalassa paṭivedesi yuttāni kho te
deva bhadrāni bhadrāni yānāni yassadāni kālaṁ maññasīti.

[560] Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṁ yānaṁ abhirūhitvā
bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā niyyāsi mahaccarājānubhāvena
yena ārāmo tena pāyāsi yāvatikā yānassa bhūmi
yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
Addasā kho rājā pasenadi kosalo ārāme jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno
anuvicaramāno rukkhamūlāni pāsādikāni pāsādanīyāni
appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni
paṭisallānasāruppāni disvāna bhagavantaṁyeva ārabbha pīti udapādi
imāni kho tāni rukkhamūlāni pāsādikāni pāsādanīyāni appasaddāni
1 Yu. naṅgarakaṁ.
Saddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni
paṭisallānasāruppāni yattha sudaṁ mayantaṁ bhagavantaṁ payirupāsāma
arahantaṁ sammāsambuddhanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo
dīghaṁ kārāyanaṁ āmantesi imāni kho samma kārāyana tāni
rukkhamūlāni pāsādikāni pāsādanīyāni appasaddāni appanigghosāni
vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni yattha sudaṁ
mayantaṁ bhagavantaṁ payirupāsāma arahantaṁ sammāsambuddhaṁ kahaṁ nu kho
samma kārāyana etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddhoti.
Atthi mahārāja medaḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo tattha so bhagavā
etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddhoti. Kīvadūro pana samma
kārāyana nagarakamhā medaḷupaṁ nāma sakyānaṁ nigamo hotīti. Na
dūre mahārāja tīṇi yojanāni sakkā divasāvasesena gantunti.
Tenahi samma kārāyana yojehi bhadrāni bhadrāni yānāni gamissāma
mayantaṁ bhagavantaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhanti. Evaṁ
devāti kho dīgho kārāyano rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā
bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā rañño pasenadissa
kosalassa paṭivedesi yuttāni kho te deva bhadrāni bhadrāni
yānāni yassadāni kālaṁ maññasīti.

[561] Atha kho rājā pasenadi kosalo bhadraṁ yānaṁ abhirūhitvā
bhadrehi bhadrehi yānehi nagarakamhā yena medaḷupaṁ nāma
Sakyānaṁ nigamo tena pāyāsi teneva divasāvasesena medaḷupaṁ nāma
sakyānaṁ nigamaṁ sampāpuṇi yena ārāmo tena pāyāsi yāvatikā
yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova
ārāmaṁ pāvisi. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse
caṅkamanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena te bhikkhū
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca kahaṁ nu kho
bhante etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho dassanakāmā
hi mayantaṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhanti. Eso
mahārāja vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā
ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭṭehi
vivarissati te bhagavā dvāranti. Atha kho rājā pasenadi kosalo
tattheva khaggañca uṇhisañca dīghassa kārāyanassa pādāsi.
Atha kho dīghassa kārāyanassa etadahosi rahāyati khodāni
mahārājā idhevadāni mayā ṭhātabbanti. Atha kho rājā pasenadi
kosalo yena so vihāro saṁvutadvāro tena appasaddo upasaṅkamitvā
ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ
ākoṭṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ. Atha kho rājā pasenadi
kosalo vihāraṁ pavisitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā 1
bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati
nāmañca sāveti rājāhaṁ bhante pasenadi kosalo rājāhaṁ bhante
1 Yu. patitvā.
Pasenadi kosaloti. Kiṁ pana tvaṁ mahārāja atthavasaṁ sampassamāno
imasmiṁ sarīre evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ 1 karosi mittūpahāraṁ
upadaṁsesīti.

[562] Atthi kho me bhante bhagavati dhammanvayo hoti
sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno
bhagavato sāvakasaṅghoti. Idhāhaṁ bhante bhagavā 2 passāmi eke
samaṇabrāhmaṇe pariyantakataṁ brahmacariyaṁ carante dasapi vassāni
vīsampi vassāni tiṁsampi vassāni cattāḷīsampi vassāni. Te
aparena samayena sunhātā suvilittā kappitakesamassū pañcahi kāmaguṇehi
samappitā samaṅgībhūtā paricārenti 3 . Idha panāhaṁ bhante
bhikkhū passāmi yāvajīvaṁ āpāṇakoṭikaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
carante. Na kho panāhaṁ bhante ito bahiddhā aññaṁ evaṁ
paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ samanupassāmi. Ayampi kho me 4
bhante bhagavati dhammanvayo hoti sammāsambuddho bhagavā svākkhāto
bhagavatā dhammo supaṭipanno bhagavato sāvakasaṅghoti.