[433] Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo eko
vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva
1 Yu. etthantare tvaṁ kho samma raṭṭhapāla mātāpitunnaṁ ekaputtako piyo manāpo
sukhe ṭhito sukhaparibhato; na tvaṁ samma raṭṭhapāla kassaci dukkhassa jānāsi. uṭṭhehi
bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto
puññāni karonto abhiramassūti dissanti. 2 Yu. gahetvā.
Yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti
tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsi. Aññataro
kho panāyasmā raṭṭhapālo arahataṁ ahosi.

[434] Atha kho āyasmā raṭṭhapālo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā raṭṭhapālo bhagavantaṁ etadavoca icchāmahaṁ
bhante mātāpitaro uddassetuṁ sace maṁ bhagavā anujānātīti. Atha kho [1]-
āyasmato raṭṭhapālassa cetasā ceto paricca 2 manasākāsi yathā 3 bhagavā
aññāsi abhabbo kho raṭṭhapālo kulaputto sikkhaṁ paccakkhāya
hīnāyāvattitunti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca
yassidāni 4 raṭṭhapāla kālaṁ maññasīti. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā senāsanaṁ saṁsāmetvā
pattacīvaramādāya yena thullakoṭṭhitaṁ tena cārikaṁ pakkāmi
anupubbena cārikaṁ caramāno yena thullakoṭṭhitaṁ tadavasari.

[435] Tatra sudaṁ āyasmā raṭṭhapālo thullakoṭṭhite viharati
rañño korabyassa migācīre. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo
pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya thullakoṭṭhitaṁ piṇḍāya
pāvisi. Thullakoṭṭhite sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena sakapitu
1 Yu. etthantare bhagavāti dissati. 2 Yu. parivitakkaṁ. 3 Yu. yadā.
4 Yu. yassadāni tvaṁ.
Nivesanaṁ tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmato
raṭṭhapālassa pitā majjhimāya dvārasālāya ullikkhāpeti. Addasā
kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dūratova
āgacchantaṁ disvāna etadavoca imehi muṇḍakehi samaṇakehi
amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo pabbājitoti. Atha kho
āyasmā raṭṭhapālo sakapitu nivesane neva dānaṁ alattha na
paccakkhānaṁ aññadatthuṁ 1 akkosameva alattha.

[436] Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa
ñātidāsī ābhidosikaṁ kummāsaṁ chaḍḍetukāmā hoti. Atha kho
āyasmā raṭṭhapālo taṁ ñātidāsiṁ etadavoca sace taṁ bhagini
chaḍḍanīyadhammaṁ idha me patte ākīrāti. Atha kho āyasmato
raṭṭhapālassa ñātidāsī taṁ ābhidosikaṁ kummāsaṁ āyasmato raṭṭhapālassa
patte ākīrantī hatthānañca pādānañca sarassa ca
nimittaṁ aggahesi. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī
yenāyasmato raṭṭhapālassa mātā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmato raṭṭhapālassa mātaraṁ etadavoca yagghayye jāneyyāsi
ayyaputto raṭṭhapālo anuppattoti. Sace je saccaṁ bhaṇasi
adāsiṁ 2 taṁ karomīti 3 . Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa mātā
yenāyasmato raṭṭhapālassa pitā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
1 Yu. aññadatthu. 2 Sī. Yu. vadasi adāsī bhavasi.
3 Yu. taṁ karomīti natthi. bhavasīti iti dissati.
Āyasmato raṭṭhapālassa pitaraṁ etadavoca yagghe gahapati jāneyyāsi
raṭṭhapālo kira kulaputto anuppattoti.

[437] Tena kho pana samayena āyasmā raṭṭhapālo taṁ
ābhidosikaṁ kummāsaṁ 1 aññataraṁ kuḍḍaṁ nissāya paribhuñjati. Atha
kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca atthi
nāma tāta raṭṭhapāla ābhidosikaṁ kummāsaṁ paribhuñjissasi nanu
tāta raṭṭhapāla sakaṁ gehaṁ gantabbanti. Kuto no gahapati
amhākaṁ gehaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ anagārā 2 mayaṁ
gahapati agamamhā kho te gahapati gehaṁ tattha neva dānaṁ
alatthamhā na paccakkhānaṁ aññadatthuṁ akkosameva alatthamhāti.
Ehi tāta raṭṭhapāla gharaṁ gamissāmāti. Alaṁ gahapati kataṁ me
ajja bhattakiccanti. Tenahi tāta raṭṭhapāla adhivāsehi svātanāya
bhattanti. Adhivāsesi kho āyasmā raṭṭhapālo tuṇhībhāvena.

[438] Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmato
raṭṭhapālassa adhivāsanaṁ viditvā yena sakaṁ nivesanaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā haritena gomayena paṭhaviyā upalimpetvā 3 mahantaṁ
1 Sī. pūtikummāsaṁ. 2 Yu. anāgārā. 3 ito paraṁ Sī. Ma. Yu. mahantaṁ
hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā te puñje kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato
raṭṭhapālassa purāṇadutiyike āmantesīti vacanaṁ dissati. Yu. haritena gomayena
paṭhaviyā upalimpetvāti natthi.
Hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā dve puñje kārāpetvā
ekaṁ hiraññassa ekaṁ suvaṇṇassa mahantā puñjā ahesuṁ.
Orato ṭhito puriso pārato ṭhitaṁ purisaṁ na passati tathā pārato
ṭhito orato ṭhitaṁ te puñje kilañjehi paṭicchādāpetvā majjhe
āsanaṁ paññāpetvā tirokaraṇīyaṁ parikkhipitvā āyasmato raṭṭhapālassa
purāṇadutiyike āmantesi etha tumhe vadhuke yena
alaṅkārena alaṅkatā pubbe puttassa 1 raṭṭhapālassa piyā hotha
manāpā tena alaṅkārena alaṅkarothāti. Atha kho āyasmato
raṭṭhapālassa pitā tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ
khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā āyasmato raṭṭhapālassa kālaṁ
ārocesi kālo tāta raṭṭhapāla niṭṭhitaṁ bhattanti. Atha kho
āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena sakapitu nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā taṁ hiraññasuvaṇṇassa
puñjaṁ vivarāpetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca
idaṁ te tāta raṭṭhapāla mattikaṁ dhanaṁ aññaṁ pettikaṁ aññaṁ
petāmahaṁ sakkā tāta raṭṭhapāla bhoge ca bhuñjituṁ puññāni ca
kātuṁ ehi tvaṁ tāta raṭṭhapāla sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā
bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohīti. Sace 2 me tvaṁ gahapati
vacanaṁ kareyyāsi imaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ sakaṭesu āropetvā
1 Yu. raṭṭhapālassa kulaputtassa. 2 Yu. sace kho.
Nibbāhāpetvā majjhe gaṅgāya nadiyā sote osīdāpeyyāsi 1
taṁ kissa hetu uppajjissanti hi te gahapati tatonidānaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāti. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa
purāṇadutiyikā paccekaṁ pādesu gahetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ
etadavocuṁ kīdisā nāma tāta ayyaputta accharāyo yāsaṁ tvaṁ
hetu brahmacariyaṁ carasīti. Na kho mayaṁ bhagini accharānaṁ hetu
brahmacariyaṁ carāmāti. Bhaginivādena no ayyaputto raṭṭhapālo
samudācaratīti tattheva mucchitā papatiṁsu. Atha kho āyasmā
raṭṭhapālo pitaraṁ etadavoca sace gahapati bhojanaṁ dātabbaṁ detha
mā no viheṭhethāti. Bhuñja tāta raṭṭhapāla niṭṭhitaṁ bhattanti.
Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ
paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.

[439] Atha kho āyasmā raṭṭhapālo bhuttāvī onītapattapāṇī
ṭhitakova imā gāthā abhāsi
passa cittakataṁ bimbaṁ arukāyaṁ samussitaṁ
āturaṁ bahusaṅkappaṁ yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti
passa cittakataṁ rūpaṁ maṇinā kuṇḍalena ca
aṭṭhitacena 2 onaddhaṁ saha vatthebhi sobhati
alattakakatā pādā mukhaṁ cuṇṇakamakkhitaṁ
1 Sī. Yu. opilāpeyyāsi. 2 Yu. aṭṭhitañcena.
Alaṁ bālassa mohāya no ca pāragavesino
aṭṭhapādakatā kesā nettā añjanamakkhitā
alaṁ bālassa mohāya no ca pāragavesino
añjanīva navā cittā pūtikāyo alaṅkato
alaṁ bālassa mohāya no ca pāragavesino
odahi migavo pāsaṁ nāsadā vākaraṁ migo
bhutvā nivāpaṁ gacchāmi kandante migabandhaketi.
Atha kho āyasmā raṭṭhapālo ṭhitakova imā gāthā bhāsitvā
yena rañño korabyassa migācīraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.

[440] Atha kho rājā korabyo migavaṁ āmantesi sodhehi [1]-
migava migācīraṁ uyyānabhūmiṁ gacchāma subhūmiṁ dassanāyāti. Evaṁ devāti
kho migavo rañño korabyassa paṭissutvā migācīraṁ sodhento addasa
āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisinnaṁ
disvāna yena rājā korabyo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā rājānaṁ
korabyaṁ etadavoca suddhaṁ kho te deva migācīraṁ atthi cettha
raṭṭhapālo nāma kulaputto imasmiṁyeva thullakoṭṭhite aggakulikassa
putto yassa tvaṁ abhiṇhaṁ kittayamāno ahosi so aññatarasmiṁ
rukkhamūle divāvihāraṁ nisinnoti. Tenahi samma migava alandānajja
uyyānabhūmiyā tamevadāni mayaṁ bhavantaṁ raṭṭhapālaṁ payirupāsissāmāti.
1 Yu. etthantare sammāti dissati.
Atha kho rājā korabyo yaṁ tattha khādanīyaṁ bhojanīyaṁ patiyattaṁ
taṁ sabbaṁ visajjethāti vatvā bhadrāni yānāni yojāpetvā
bhadraṁ yānaṁ abhirūhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi thullakoṭṭhitamhā
niyyāsi mahaccarājānubhāvena āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dassanāya.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā
pattikova ussaṭāya ussaṭāya parisāya yenāyasmā raṭṭhapālo
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā raṭṭhapālena saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
Ekamantaṁ ṭhito kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca
idha bhavaṁ raṭṭhapālo kaṭṭhatthare 1 nisīdatūti. Alaṁ mahārāja nisīda
tvaṁ nisinno ahaṁ sake āsaneti. Nisīdi kho rājā korabyo
paññatte āsane.

[441] Nisajja kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ
etadavoca cattārīmāni bho raṭṭhapāla pārijuññāni yehi pārijuññehi
samannāgatā idhekacce kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni
vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti katamāni
cattāri jarāpārijuññaṁ byādhipārijuññaṁ bhogapārijuññaṁ ñātipārijuññaṁ.

[442] Katamaṁ 2 bho raṭṭhapāla jarāpārijuññaṁ. Idha bho
1 Sī. Yu. hatthatthare. 2 Yu. katamañca.
Raṭṭhapāla ekacco jiṇṇo hoti vuḍḍho mahallako addhagato
vayoanuppatto. So iti paṭisañcikkhati ahaṁ khomhi etarahi
jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto na kho
pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ 1 adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ 2
phātiṁ kātuṁ yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni
acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyanti. So tena
jarāpārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni
vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati idaṁ vuccati
bho raṭṭhapāla jarāpārijuññaṁ. Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo etarahi
daharo yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena
vayasā taṁ bhoto raṭṭhapālassa jarāpārijuññaṁ natthi. Kiṁ bhavaṁ
raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ
pabbajito.