[373] Dīghāpi kho te esā udāyi phareyya yasmā bhante
vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi
so paramo vaṇṇoti vadesi tañca vaṇṇaṁ na paññāpesi.
Seyyathāpi udāyi puriso evaṁ vadeyya ahaṁ yā imasmiṁ janapade
janapadakalyāṇī taṁ icchāmi taṁ kāmemīti. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ
1 Yu. teti pāṭho natthi. 2 Yu. etaṁ.
Ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi jānāsi
taṁ janapadakalyāṇiṁ khattiyiṁ 1 vā brāhmaṇiṁ vā vessiṁ vā suddiṁ
vāti. Iti puṭṭho noti vadeyya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ
ambho purisa yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi jānāsi
taṁ janapadakalyāṇiṁ evaṁvaṇṇā 2 evaṁgottā iti vāti .pe.
Dīghā vā rassā vā majjhimā 3 vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī
vāti amukasmiṁ nāma gāme vā nigame vā nagare vāti. Iti
puṭṭho noti vadeyya. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa
yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi taṁ tvaṁ icchasi kāmesīti. Iti
puṭṭho āmāti vadeyya. Taṁ kiṁ maññasi udāyi nanu evaṁ
sante tassa purisassa appāṭihirīkataṁ 4 bhāsitaṁ sampajjatīti. Addhā
kho bhante evaṁ sante tassa purisassa appāṭihirīkataṁ bhāsitaṁ
sampajjatīti. Evameva kho tvaṁ udāyi yasmā bhante vaṇṇā
añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo
vaṇṇoti vadesi tañca vaṇṇaṁ na paññāpesīti. Seyyathāpi
bhante maṇi veḷuriyo subho jotimā aṭṭhaṁso suparikammakato
paṇḍukambale nikkhitto bhāsateva tapateva virocateva 5 evaṁvaṇṇo
attā hoti arogo parammaraṇāti.

[374] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yo vā maṇi veḷuriyo
1 Yu. khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vāti. 2 Yu. evaṁnāmā.
3 Sī. majjhā vā. 4 Yu. appāṭihīrakataṁ. Ma. appāṭihirakataṁ.
Sī. appāṭihīrikaṁ. 5 Sī. Yu. bhāsati ca tapati ca virocati ca.
Subho jotimā aṭṭhaṁso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto
bhāsateva tapateva virocateva yo vā rattandhakāratimisāya kimi
khajjopanako imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro
ca 1 paṇītataro cāti. Yvāyaṁ bhante rattandhakāratimisāya kimi
khajjopanako ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca
paṇītataro cāti.

[375] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yo vā rattandhakāratimisāya kimi
khajjopanako yo vā rattandhakāratimisāya telappadīpo imesaṁ
ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro
cāti. Yvāyaṁ bhante rattandhakāratimisāya telappadīpo ayaṁ
imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cāti.

[376] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yo vā rattandhakāratimisāya
telappadīpo yo vā rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho imesaṁ
ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro
cāti. Yvāyaṁ bhante rattandhakāratimisāya mahāaggikkhandho ayaṁ
imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cāti.

[377] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yo vā rattandhakāratimisāya
aggikkhandho 2 yā vā rattiyā paccūsasamayaṁ viddhe vigatavalāhake
deve osadhitārakā imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo
1 Sī. anekaṭhānesu vāti pāṭho dissati. 2 Yu. mahāaggikkhandho.
Abhikkantataro ca paṇītataro cāti. Yāyaṁ bhante rattiyā paccūsasamayaṁ
viddhe vigatavalāhake deve osadhitārakā ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ
vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cāti.

[378] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yā vā rattiyā paccūsasamayaṁ
viddhe vigatavalāhake deve osadhitārakā yo vā tadahuposathe
paṇṇarase viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ
cando imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ katamo vaṇṇo abhikkantataro
ca paṇītataro cāti. Yvāyaṁ bhante tadahuposathe paṇṇarase
viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ cando ayaṁ
imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro cāti.

[379] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yo vā tadahuposathe paṇṇarase
viddhe vigatavalāhake deve abhido aḍḍharattasamayaṁ cando
yo vā vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake
deve abhido majjhantikasamayaṁ suriyo imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ
katamo vaṇṇo abhikkantataro ca paṇītataro cāti. Yvāyaṁ
bhante vassānaṁ pacchime māse saradasamaye viddhe vigatavalāhake
deve abhido majjhantikasamayaṁ suriyo ayaṁ imesaṁ ubhinnaṁ vaṇṇānaṁ
abhikkantataro ca paṇītataro cāti. Tato kho 1 te udāyi bahū
hi bahutarā devā ye imesaṁ candimasuriyānaṁ ābhā nānubhonti
1 Yu. ato khoti dissati. Sī. atha kho.
Tyāhaṁ pajānāmi atha ca panāhaṁ na vadāmi yasmā vaṇṇā
añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthīti atha ca
pana tvaṁ udāyi yvāyaṁ vaṇṇo kiminā khajjopanakena nihīnataro 1
ca kiliṭṭhataro 2 ca so paramo vaṇṇoti vadesi tañca vaṇṇaṁ
na paññāpesīti. Acchidaṁ bhagavā kathaṁ acchidaṁ sugata 3 kathanti.
Kiṁ pana tvaṁ udāyi evaṁ vadesi acchidaṁ bhagavā kathaṁ acchidaṁ
sugata kathanti. Amhākaṁ bhante sake ācariyake evaṁ hoti
ayaṁ paramo vaṇṇo ayaṁ paramo vaṇṇoti te mayaṁ bhante
bhagavatā sake ācariyake samanuyuñjiyamānā samanuggāhiyamānā samanubhāsiyamānā
rittā tucchā aparaddhāti.

[380] Kiṁ panudāyi atthi ekantasukho loko atthi ākāravatī
paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti. Amhākaṁ bhante
sake ācariyake evaṁ hoti atthi ekantasukho loko atthi
ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti.
Katamā pana sā udāyi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa
sacchikiriyāyāti. Idha bhante ekacco pāṇātipātaṁ pahāya
pāṇātipātā paṭivirato hoti adinnādānaṁ pahāya adinnādānā
paṭivirato hoti kāmesu micchācāraṁ pahāya kāmesu micchācārā paṭivirato
hoti musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti aññataraṁ
vā pana tapoguṇaṁ samādāya vattati ayaṁ kho sā bhante
1 Yu. hīnataro. 2 Yu. patikiṭṭhataro. 3 Yu. sabbaṭṭhānesu sugatoti dissati.
Ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti.

[381] Taṁ kiṁ maññasi udāyi yasmiṁ samaye pāṇātipātaṁ
pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti ekantasukhī vā tasmiṁ
samaye attā hoti sukhadukkhī vāti. Sukhadukkhī bhanteti 1 . Taṁ
kiṁ maññasi udāyi yasmiṁ samaye adinnādānaṁ pahāya adinnādānā
paṭivirato hoti ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti
sukhadukkhī vāti. Sukhadukkhī bhanteti. Taṁ kiṁ maññasi udāyi
yasmiṁ samaye kāmesu micchācāraṁ pahāya kāmesu micchācārā paṭivirato
hoti ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vāti.
Sukhadukkhī bhanteti. Taṁ kiṁ maññasi udāyi yasmiṁ samaye
musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti ekantasukhī vā
tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī vāti. Sukhadukkhī bhanteti.
Taṁ kiṁ maññasi udāyi yasmiṁ samaye aññataraṁ tapoguṇaṁ samādāya
vattati ekantasukhī vā tasmiṁ samaye attā hoti sukhadukkhī
vāti. Sukhadukkhī bhanteti. Taṁ kiṁ maññasi udāyi api nu
kho vokiṇṇasukhadukkhaṁ paṭipadaṁ āgamma ekantasukhassa lokassa
sacchikiriyā hotīti 2 . Acchidaṁ bhagavā kathaṁ acchidaṁ sugata kathanti.
Kiṁ pana tvaṁ udāyi evaṁ vadesi acchidaṁ bhagavā kathaṁ acchidaṁ
sugata kathanti. Amhākaṁ bhante sake ācariyake evaṁ hoti
atthi ekantasukho loko atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa
1 Yu. sabbaṭṭhānesu itisaddo natthi. 2 Ma. sacchikiriyāyāti.
Lokassa sacchikiriyāyāti. Te mayaṁ bhante bhagavatā sake ācariyake
samanuyuñjiyamānā samanuggāhiyamānā samanubhāsiyamānā rittā tucchā
aparaddhāpi kiṁ pana bhante atthi ekantasukho loko atthi
ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti. Atthi
kho udāyi ekantasukho loko atthi ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa
lokassa sacchikiriyāyāti. Katamā pana sā bhante ākāravatī
paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti.

[382] Idhudāyi bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati ayaṁ kho sā udāyi ākāravatī paṭipadā
ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti. Kinnu 1 kho sā bhante
ākāravatī paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya sacchikato
hissa bhante ettāvatā ekantasukho loko hotīti. Na khvassa
udāyi ettāvatā ekantasukho loko sacchikato hoti ākāravatī
tveva sā paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyāti.