[353] Puna caparaṁ udāyi akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā
yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte
suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti
ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena
samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā
micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto
sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena
samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ
Lokaṁ upapannāti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passanti cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānanti.
Seyyathāpassu udāyi 1 dve agārā sadvārā tatra cakkhumā
puriso majjhe ṭhito passeyya manusse gehe pavisantepi nikkhamantepi
anusaṁcarantepi anuvicarantepi evameva kho udāyi akkhātā mayā
sāvakānaṁ paṭipadā yathāpaṭipannā me sāvakā dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena satte passanti cavamāne upapajjamāne
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate .pe. Yathākammūpage
satte pajānanti. Tatra ca pana me sāvakā bahū
abhiññāvosānapāramippattā viharanti.

[354] Puna caparaṁ udāyi akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā
yathāpaṭipannā me sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharanti. Seyyathāpi udāyi pabbatasaṅkhepe udakarahado accho
vippasanno anāvilo tatra cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya
sippikasambukampi 2 sakkharakaṭhalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi
tassa evamassa ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo
tatrime sippikasambukāpi 3 sakkharakaṭhalāpi 4 macchagumbāpi carantipi
tiṭṭhantipīti evameva kho udāyi akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā
1 Yu. seyyathāpassudāyi. 2-3 Yu. sippisambukampi. 4 Yu. pisaddo natthi.
Yathāpaṭipannā me sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharanti. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā
viharanti.

[355] Ayaṁ kho udāyi pañcamo dhammo yena mama sāvakā
sakkaronti garukaronti mānenti pūjenti sakkatvā garukatvā
upanissāya viharanti. Ime kho udāyi pañca dhammā yehi
mama sāvakā sakkaronti garukaronti mānenti pūjenti sakkatvā
garukatvā upanissāya viharantīti.
Idamavoca bhagavā attamano sakuludāyi paribbājako bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Mahāsakuludāyisuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
----------
Samaṇamuṇḍikasuttaṁ

[356] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena
uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto 1 samayappavādake
tiṇḍukācīre 2 ekasālake mallikāya ārāme paṭivasati mahatiyā
paribbājakaparisāya saddhiṁ pañcamattehi paribbājakasatehi. Atha kho
pañcakaṅgo thapati sāvatthiyā nikkhami divādivassa bhagavantaṁ dassanāya.
Atha kho pañcakaṅgassa thapatissa etadahosi akālo kho tāva
bhagavantaṁ dassanāya paṭisallīno bhagavā manobhāvanīyānampi bhikkhūnaṁ
asamayo dassanāya paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū yannūnāhaṁ
yena samayappavādako tiṇḍukācīro ekasālako mallikāya ārāmo
yena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto 3
tenupasaṅkameyyanti. Atha kho pañcakaṅgo thapati yena samayappavādako
tiṇḍukācīro ekasālako mallikāya ārāmo tenupasaṅkami.

[357] Tena kho pana samayena uggāhamāno paribbājako
samaṇamuṇḍikāputto mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ nisinno
hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ
kathentiyā seyyathīdaṁ rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ
1-3 Yu. samaṇamaṇḍikāputto. 2 Sī. Ma. tindukācīre.
Bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ
gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ
itthīkathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ kumbhadāsikathaṁ pubbapetakathaṁ
nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ iti vā.
Addasā kho uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto pañcakaṅgaṁ
thapatiṁ dūrato āgacchantaṁ disvāna sakaṁ parisaṁ saṇṭhapesi
appasaddā bhonto hontu mā bhonto saddamakattha [2]- samaṇassa
gotamassa sāvako āgacchati pañcakaṅgo thapati yāvatā kho pana
samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā sāvatthiyaṁ paṭivasanti
ayaṁ tesaṁ aññataro pañcakaṅgo thapati appasaddakāmā kho pana te
āyasmanto appasaddavinītā appasaddassa vaṇṇavādino appevanāma
appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyyāti.
Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ. Atha kho pañcakaṅgo
thapati yena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā uggāhamānena paribbājakena samaṇamuṇḍikāputtena
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

[358] Ekamantaṁ nisinnaṁ kho pañcakaṅgaṁ thapatiṁ uggāhamāno
paribbājako samaṇamuṇḍikāputto etadavoca catūhi kho ahaṁ
thapati dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ
1 Yu. dūratova. 2 Yu. etthantare ayanti dissati.
Paramakusalaṁ uttamappattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ katamehi catūhi idha
thapati na kāyena pāpakaṁ kammaṁ karoti na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati
na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappeti na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati imehi
kho ahaṁ thapati catūhi dhammehi samannāgataṁ parisapuggalaṁ paññāpemi
sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamappattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhanti.
Atha kho pañcakaṅgo thapati uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa
bhāsitaṁ neva abhinandi nappaṭikkosi anabhinanditvā
appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi bhagavato santike etassa
bhāsitassa atthaṁ ājānissāmīti. Atha kho pañcakaṅgo thapati
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati
yāvatako ahosi uggāhamānena paribbājakena samaṇamuṇḍikāputtena
saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.

[359] Evaṁ vutte bhagavā pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca evaṁ
sante kho thapati daharo kumāro mando uttānaseyyako sampannakusalo
bhavissati paramakusalo uttamappattipatto samaṇo ayojjho
yathā uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa vacanaṁ.
Daharassa hi thapati kumārassa mandassa uttānaseyyakassa kāyotipi
na hoti kuto pana kāyena pāpakaṁ kammaṁ karissati aññatra
phanditamattā. Daharassa hi thapati kumārassa mandassa uttānaseyyakassa
Vācātipi na hoti kuto pana pāpikaṁ vācaṁ bhāsissati
aññatra roditamattā. Daharassa hi thapati kumārassa mandassa
uttānaseyyakassa saṅkappotipi na hoti kuto pana pāpakaṁ
saṅkappaṁ saṅkappissati aññatra vikujjitamattā. Daharassa hi
thapati kumārassa mandassa uttānaseyyakassa ājīvotipi na hoti
kuto pana pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvissati aññatra mātu thaññā.
Evaṁ sante kho thapati daharo kumāro mando uttānaseyyako
sampannakusalo bhavissati paramakusalo uttamappattipatto samaṇo
ayojjho yathā uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa
vacanaṁ.

[360] Catūhi kho ahaṁ thapati dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ
paññāpemi na ceva sampannakusalaṁ na paramakusalaṁ na
uttamappattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ apicimaṁ daharaṁ kumāraṁ mandaṁ
uttānaseyyakaṁ samadhiggayha tiṭṭhati katamehi catūhi idha thapati
kāyena 1 pāpakaṁ kammaṁ karoti na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati na pāpakaṁ
saṅkappaṁ saṅkappeti na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati imehi kho
ahaṁ thapati catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi na
ceva sampannakusalaṁ na paramakusalaṁ na uttamappattipattaṁ samaṇaṁ
ayojjhaṁ apicimaṁ daharaṁ kumāraṁ mandaṁ uttānaseyyakaṁ samadhiggayha
tiṭṭhati.
1 Yu. etthantare nasaddo dissati.

[361] Dasahi kho ahaṁ thapati dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ
paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamappattipattaṁ samaṇaṁ
ayojjhaṁ. Ime akusalā sīlā 1 tamahaṁ 1 thapati veditabbanti
vadāmi. Itosamuṭṭhānā akusalā sīlā tamahaṁ thapati veditabbanti
vadāmi. Idha akusalā sīlā aparisesā nirujjhanti tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi. Evaṁ paṭipanno akusalānaṁ sīlānaṁ nirodhāya
paṭipanno hoti tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Ime kusalā
sīlā tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Itosamuṭṭhānā kusalā
sīlā tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Idha kusalā sīlā
aparisesā nirujjhanti tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Evaṁ
paṭipanno kusalānaṁ sīlānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi. Ime akusalā saṅkappā tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi. Itosamuṭṭhānā akusalā saṅkappā tamahaṁ
thapati veditabbanti vadāmi. Idha akusalā saṅkappā aparisesā
nirujjhanti tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Evaṁ paṭipanno
akusalānaṁ saṅkappānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi. Ime kusalā saṅkappā tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi. Itosamuṭṭhānā kusalā saṅkappā tamahaṁ
1 sī anekavāresu tahanti pāṭho dissati. 2 Yu. ime akusalasīlā tahanti dissanti.
Thapati veditabbanti vadāmi. Idha kusalā saṅkappā aparisesā
nirujjhanti tamahaṁ thapati veditabbanti vadāmi. Evaṁ paṭipanno
kusalānaṁ saṅkappānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti tamahaṁ thapati
veditabbanti vadāmi.

[362] Katame ca thapati akusalā sīlā. Akusalaṁ kāyakammaṁ
akusalaṁ vacīkammaṁ pāpako ājīvo ime vuccanti thapati akusalā
sīlā. Ime ca thapati akusalā sīlā kiṁsamuṭṭhānā. Samuṭṭhānampi
nesaṁ vuttaṁ. Cittasamuṭṭhānātissa vacanīyaṁ. Katamaṁ cittaṁ.
Cittampi hi bahu anekavidhaṁ nānappakārakaṁ yaṁ cittaṁ 1 sarāgaṁ
sadosaṁ samohaṁ itosamuṭṭhānā akusalā sīlā. Ime ca thapati
akusalā sīlā kuhiṁ aparisesā nirujjhanti. Nirodhopi nesaṁ
vutto. Idha thapati bhikkhu kāyaduccaritaṁ pahāya kāyasucaritaṁ
bhāveti vacīduccaritaṁ pahāya vacīsucaritaṁ bhāveti manoduccaritaṁ
pahāya manosucaritaṁ bhāveti micchājīvaṁ pahāya sammājīvena jīvitaṁ 2
kappeti etthete akusalā sīlā aparisesā nirujjhanti. Kathaṁ
paṭipanno 3 thapati akusalānaṁ sīlānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti.
Idha thapati bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya
chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti
padahati uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ
janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati anuppannānaṁ
1 Yu. sacittaṁ. 2 Yu. jīvikaṁ. 3 Yu. etthantare cāti dissati.
Kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ
ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ
ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ
janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evaṁ
paṭipanno kho thapati akusalānaṁ sīlānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti.