[293] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati
ghositārāme. Tena kho pana samayena sandako paribbājako
pilakkhaguhāyaṁ 1 paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ pañcamattehi
paribbājakasatehi. Atha kho āyasmā ānando sāyaṇhasamayaṁ
paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi āyāmāvuso yena
devakaṭasobbho tenupasaṅkamissāma guhādassanāyāti. Evamāvusoti
kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ. Atha kho
āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena devakaṭasobbho
tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena sandako paribbājako mahatiyā
paribbājakaparisāya saddhiṁ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya 2
anekavihitaṁ tiracchānakathaṁ kathentiyā seyyathīdaṁ rājakathaṁ
corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ
pānakathaṁ [3]- sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ
nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthīkathaṁ [4]- sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ
kumbhadāsikathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ
itibhavābhavakathaṁ iti vā. Addasā kho sandako paribbājako
āyasmantaṁ ānandaṁ dūratova āgacchantaṁ disvāna sakaṁ parisaṁ
1 Ma. milakkhuguhāyaṁ. 2 Yu. uccāsaddāya mahāsaddāya. 3 Yu. vatthakathaṁ.
4 Ma. purisakathaṁ.
Saṇṭhapesi appasaddā bhonto hontu mā bhonto saddamakattha
ayaṁ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati samaṇo ānando
yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā kosambiyaṁ paṭivasanti
ayantesaṁ aññataro samaṇo ānando appasaddakāmā kho
pana te āyasmanto appasaddavinītā appasaddassa vaṇṇavādino
appevanāma appasaddaṁ parisaṁ viditvā upasaṅkamitabbaṁ maññeyyāti.
Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṁ. Atha kho āyasmā
ānando yena sandako paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho
pana 1 sandako paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca etu
kho bhavaṁ ānando svāgataṁ bhoto ānandassa cirassaṁ kho bhavaṁ
ānando imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya nisīdatu bhavaṁ
ānando idamāsanaṁ paññattanti. Nisīdi kho āyasmā ānando
paññatte āsane. Sandakopi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ
āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.

[294] Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sandakaṁ paribbājakaṁ āyasmā
ānando etadavoca kāya nuttha sandaka etarahi kathāya sannisinnā
kā ca pana vo antarākathā vippakatāti. Tiṭṭhatesā bho ānanda
kathā yāya mayaṁ etarahi kathāya sannisinnā nesā bhoto ānandassa
kathā dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya sādhu vata bhavantaṁyeva
ānandaṁ paṭibhātu sake ācariyake dhammī kathāti. Tenahi sandaka
1 Yu. panasaddo natthi.
Suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhoti kho sandako
paribbājako āyasmato ānandassa paccassosi. Āyasmā
ānando etadavoca cattārome sandaka tena bhagavatā jānatā
passatā arahatā sammāsambuddhena abrahmacariyavāsā akkhātā
cattāri ca anassāsikāni brahmacariyāni akkhātāni yattha viññū
puriso sasakkaṁ 1 brahmacariyaṁ na vaseyya vasanto ca 2 nārādheyya
ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti. Katame pana te [3]- ānanda tena bhagavatā
jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro abrahmacariyavāsā
akkhātā yattha viññū puriso sasakkaṁ brahmacariyaṁ na
vaseyya vasanto ca nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti.

[295] Idha sandaka ekacco satthā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī
natthi dinnaṁ natthi yiṭṭhaṁ natthi hutaṁ natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ
phalaṁ vipāko natthi ayaṁ loko natthi paro 4 loko natthi
mātā natthi pitā natthi sattā opapātikā natthi loke
samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ
parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedenti cātummahābhūtiko
ayaṁ puriso yadā kālaṁ karoti paṭhavī paṭhavikāyaṁ anupeti
anupagacchati āpo āpokāyaṁ anupeti anupagacchati tejo
tejokāyaṁ anupeti anupagacchati vāyo vāyokāyaṁ anupeti anupagacchati
1 Ma. saṁsakkaṁ. 2 Sī. Yu. vasanto vāti pāṭho dissati. 3 Ma. bho.
4 Ma. paraloko.
Ākāsaṁ indriyāni saṅkamanti āsandipañcamā purisā
mataṁ ādāya gacchanti yāva āḷahanā 1 padāni paññāyanti
kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti bhasmantā hutiyo dattupaññattaṁ
yadidaṁ dānaṁ tesaṁ tucchaṁ 2 musā vilāpo yekeci atthikavādaṁ vadanti
bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā ucchijjanti vinassanti na
honti parammaraṇāti.

[296] Tatra sandaka viññū puriso iti paṭisañcikkhati ayaṁ
kho bhavaṁ satthā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī natthi dinnaṁ natthi yiṭṭhaṁ
natthi hutaṁ natthi sukaṭadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko natthi
ayaṁ loko natthi paro loko natthi mātā natthi pitā natthi
sattā opapātikā natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā
sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā
sacchikatvā pavedenti cātummahābhūtiko ayaṁ puriso yadā kālaṁ
karoti paṭhavī paṭhavikāyaṁ anupeti anupagacchati āpo āpokāyaṁ
anupeti anupagacchati tejo tejokāyaṁ anupeti anupagacchati vāyo
vāyokāyaṁ anupeti anupagacchati ākāsaṁ indriyāni saṅkamanti
āsandipañcamā purisā mataṁ ādāya gacchanti yāva āḷahanā
padāni paññāyanti kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti bhasmantā
hutiyo dattupaññattaṁ yadidaṁ dānaṁ tesaṁ tucchaṁ musā vilāpo
yekeci atthikavādaṁ vadanti bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā
1 Ma. Yu. āḷāhanā. aparaṁpi īdisameva. 2 Ma. tucchā. aparaṁpi īdisameva.
Ucchijjanti vinassanti na honti parammaraṇāti. Sace imassa
bhoto satthuno saccaṁ vacanaṁ akatena me ettha kataṁ avusitena
me ettha vusitaṁ ubhopi mayaṁ ettha samasamā sāmaññaṁ pattā
yo cāhaṁ na vadāmi ubhopi kāyassa bhedā ucchijjissāma
vinassissāma na bhavissāma parammaraṇāti. Atirekaṁ kho panimassa
bhoto satthuno naggiyaṁ muṇḍiyaṁ ukkuṭikappadhānaṁ kesamassulocanaṁ
yohaṁ puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasanto kāsikacandanaṁ paccanubhonto
mālāgandhavilepanaṁ dhārento jātarūparajataṁ sādiyanto iminā bhotā
satthārā samasamagatiko bhavissāmi abhisamparāyaṁ sohaṁ kiṁ jānanto
kiṁ passanto imasmiṁ satthari brahmacariyaṁ carissāmi so abrahmacariyavāso
ayanti iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja
pakkamati. Ayaṁ kho sandaka tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena paṭhamo abrahmacariyavāso akkhāto
yattha viññū puriso sasakkaṁ brahmacariyaṁ na vaseyya vasanto ca
nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.

[297] Puna caparaṁ sandaka idhekacco satthā evaṁvādī hoti
evaṁdiṭṭhī karato kārayato chindato chedāpayato pacato pacāpayato
socato 1 socāpayato kilamato 2 kilamāpayato phandato phandāpayato
pāṇamatipātāpayato 3 adinnaṁ ādiyato sandhiṁ chindato nillopaṁ harato
ekāgārikaṁ 4 karoto paripanthe tiṭṭhato paradāraṁ gacchato musā
1 Yu. rocayatoti atthi socāpayatoti ca natthi. 2 Yu. kilayatoti atthi kilamāpayatoti
natthi. 3 Ma. pāṇamatipāpayato. 4 Ma. ekāgāriyaṁ.
Bhaṇato karato na karīyati pāpaṁ khurapariyantena cepi cakkena yo
imissā paṭhaviyā pāṇe ekaṁ maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ kareyya
natthi tatonidānaṁ pāpaṁ natthi pāpassa āgamo dakkhiṇañcepi
gaṅgāya tīraṁ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento
pacanto pācento 1 natthi tatonidānaṁ pāpaṁ natthi pāpassa
āgamo uttarañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya dadanto dāpento
yajanto yajāpento natthi tatonidānaṁ puññaṁ natthi puññassa
āgamo dānena damena saññamena saccavajjena natthi puññaṁ
natthi puññassa āgamoti.

[298] Tatra sandaka viññū puriso iti paṭisañcikkhati ayaṁ
kho bhavaṁ satthā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī karato kārayato chindato
chedāpayato pacato pacāpayato socato socāpayato kilamato kilamāpayato
phandato phandāpayato pāṇamatipātāpayato adinnaṁ ādiyato
sandhiṁ chindato nillopaṁ harato ekāgārikaṁ karoto paripanthe
tiṭṭhato paradāraṁ gacchato musā bhaṇato karato na karīyati pāpaṁ
khurapariyantena cepi cakkena yo imissā paṭhaviyā pāṇe ekaṁ
maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ kareyya natthi tatonidānaṁ pāpaṁ natthi
pāpassa āgamo dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya hananto
ghātento chindanto chedāpento pacanto pācento natthi
tatonidānaṁ pāpaṁ natthi pāpassa āgamo uttarañcepi gaṅgāya
1 Ma. pacāpento.
Tīraṁ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento natthi
tatonidānaṁ puññaṁ natthi puññassa āgamo dānena damena
saññamena saccavajjena natthi puññaṁ natthi puññassa āgamoti.
Sace imassa bhoto satthuno saccaṁ vacanaṁ akatena me ettha
kataṁ avusitena me ettha vusitaṁ ubhopi mayaṁ ettha samasamā
sāmaññaṁ pattā yo cāhaṁ na vadāmi ubhinnaṁ kurutaṁ 1 na karīyati
pāpanti. Atirekaṁ kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṁ muṇḍiyaṁ
ukkuṭikappadhānaṁ kesamassulocanaṁ yohaṁ puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasanto
kāsikacandanaṁ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṁ dhārento
jātarūparajataṁ sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko
bhavissāmi abhisamparāyaṁ sohaṁ kiṁ jānanto kiṁ passanto imasmiṁ
satthari brahmacariyaṁ carissāmi so abrahmacariyavāso ayanti
iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Ayaṁ kho
sandaka tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
dutiyo abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṁ
brahmacariyaṁ na vaseyya vasanto ca nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.

[299] Puna caparaṁ sandaka idhekacco satthā evaṁvādī hoti
evaṁdiṭṭhī natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya ahetū
appaccayā sattā saṅkilissanti natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ
visuddhiyā ahetū appaccayā sattā visujjhanti natthi balaṁ
1 Ma. kataṁ.
Natthi viriyaṁ natthi purisathāmo natthi purisaparakkamo sabbe sattā
sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā abalā aviriyā
niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedentīti.

[300] Tatra sandaka viññū puriso iti paṭisañcikkhati ayaṁ
kho bhavaṁ satthā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī natthi hetu natthi paccayo
sattānaṁ saṅkilesāya ahetū appaccayā sattā saṅkilissanti
natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā ahetū appaccayā
sattā visujjhanti natthi balaṁ natthi viriyaṁ natthi purisathāmo natthi
purisaparakkamo sabbe sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe
jīvā avasā abalā aviriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu
sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedentīti. Sace imassa bhoto satthuno saccaṁ
vacanaṁ akatena me ettha kataṁ avusitena me ettha vusitaṁ
ubhopi mayaṁ ettha samasamā sāmaññaṁ pattā yo cāhaṁ na
vadāmi ubho ahetū appaccayā visujjhissāmāti. Atirekaṁ
kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṁ muṇḍiyaṁ ukkuṭikappadhānaṁ
kesamassulocanaṁ yohaṁ puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasanto kāsikacandanaṁ
paccanubhonto mālāgandhavilepanaṁ dhārento jātarūparajataṁ
sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko bhavissāmi
abhisamparāyaṁ sohaṁ kiṁ jānanto kiṁ passanto imasmiṁ satthari
brahmacariyaṁ carissāmi so abrahmacariyavāso ayanti iti viditvā
Tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Ayaṁ kho sandaka tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo
abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṁ brahmacariyaṁ
na vaseyya vasanto ca nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.

[301] Puna caparaṁ sandaka idhekacco satthā evaṁvādī hoti
evaṁdiṭṭhī sattime kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā
vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā 1 te na iñjanti na
vipariṇāmenti nāññamaññaṁ byābādhenti nālaṁ aññamaññassa
sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā katame satta paṭhavikāyo
āpokāyo tejokāyo vāyokāyo sukhe dukkhe jīve
sattame 2 ime satta kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā
vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā te na iñjanti na
vipariṇāmenti nāññamaññaṁ byābādhenti nālaṁ aññamaññassa
sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā tattha natthi hantā
vā ghātetā vā sotā vā sāvetā vā viññātā vā viññāpetā
vā yopi tiṇhena satthena sīsaṁ chindati na koci kañci
jīvitā voropeti sattannaṁ tveva kāyānamantarena satthaṁ vivaramanuppatati.
Cuddasa kho panimāni yonippamukhasatasahassāni saṭṭhiñca 3
satāni cha ca satāni pañca ca kammuno satāni pañca ca kammāni
1 īsikaṭṭhāyiṭṭhitātipi pāṭho. 2 Ma. evaṁ. Sī. Yu. sattime.
3 Yu. saṭṭhi ca.
Tīṇi ca kammāni kamme ca aḍḍhakamme ca dvaṭṭhippaṭipadā
dvaṭṭhantarakappā [1]- chaḷābhijātiyo aṭṭha purisabhūmiyo ekūnapaññāsa
ājīvasate ekūnapaññāsa paribbājakasate ekūnapaññāsa nāgāvāsasate
vīse indriyasate tiṁse nirayasate chattiṁsa rajodhātuyo
satta saññigabbhā satta asaññigabbhā satta niganthagabbhā satta
devā 2 satta mānusā satta pisācā satta sarā satta pavuṭā 3 satta
pāsāṇā 4 satta papātā satta papātasatāni satta supinā satta
supinasatāni cūḷāsīti mahākappino satasahassāni yāni. Bāle ca
paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissanti. Tattha
natthi imināhaṁ sīlena vā vattena vā tapena vā brahmacariyena
vā apparipakkaṁ vā kammaṁ paripācessāmi paripakkaṁ vā kammaṁ phussa
phussa byantīkarissāmīti hevaṁ natthi doṇamite sukhadukkhe pariyantakate
saṁsāre natthi hāyanavaḍḍhane natthi ukkaṁsāvakaṁse. Seyyathāpi
nāma suttaguḷe khitte nibbedhiyamānameva paleti evameva bāle
ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissantīti.

[302] Tatra sandaka viññū puriso iti paṭisañcikkhati ayaṁ
kho bhavaṁ satthā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī sattime kāyā akaṭā akaṭavidhā
animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā te
na iñjanti na vipariṇāmenti nāññamaññaṁ byābādhenti nālaṁ
aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā katame
1 Ma. ca. 2 Ma. dibbā. 3 Ma. saphuṭā. 4 Yu. satta pāsāṇāti pāṭho natthi.
Satta paṭhavīkāyo āpokāyo tejokāyo vāyokāyo sukhe
dukkhe jīve sattame ime satta kāyā akaṭā akaṭavidhā
animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā te na
iñjanti na vipariṇāmenti nāññamaññaṁ byābādhenti nālaṁ
aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā tattha
natthi hantā vā ghātetā vā sotā vā sāvetā vā viññātā
vā viññāpetā vā yopi tiṇhena satthena sīsaṁ chindati na
koci kañci jīvitā voropeti sattannaṁ tveva kāyānamantarena
satthaṁ vivaramanuppatati. Cuddasa kho panimāni yonippamukhasatasahassāni
saṭṭhiñca satāni cha ca satāni pañca ca kammuno satāni pañca
ca kammāni tīṇi ca kammāni kamme ca aḍḍhakamme ca dvaṭṭhippaṭipadā
dvaṭṭhantarakappā chaḷābhijātiyo aṭṭha purisabhūmiyo ekūnapaññāsa
ājīvasate 1 ekūnapaññāsa paribbājakasate ekūnapaññāsa
nāgāvāsasate vīse indriyasate tiṁse nirayasate chattiṁsa rajodhātuyo
satta saññigabbhā satta asaññigabbhā satta niganthagabbhā satta
devā satta mānusā satta pisācā satta sarā satta pavuṭā satta
pāsāṇā satta papātā satta papātasatāni satta supinā satta
supinasatāni cūḷāsīti mahākappino satasahassāni yāni. Bāle ca
paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissanti. Tattha
natthi imināhaṁ sīlena vā vattena vā tapena vā brahmacariyena vā
1 Ma. ājīvakasate.
Apparipakkaṁ vā kammaṁ paripācessāmi paripakkaṁ vā kammaṁ phussa
phussa byantīkarissāmīti hevaṁ natthi doṇamite sukhadukkhe pariyantakate
saṁsāre natthi hāyanavaḍḍhane natthi ukkaṁsāvakaṁse. Seyyathāpi
nāma suttaguḷe khitte nibbedhiyamānameva paleti evameva bāle
ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissantīti.
Sace pana 1 imassa bhoto satthuno saccaṁ vacanaṁ akatena me
ettha kataṁ avusitena me ettha vusitaṁ ubhopi mayaṁ ettha
samasamā sāmaññaṁ pattā yo cāyaṁ na vadāmi ubho sandhāvitvā
saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmāti. Atirekaṁ 2 kho panimassa bhoto
satthuno naggiyaṁ muṇḍiyaṁ ukkuṭikappadhānaṁ kesamassulocanaṁ yohaṁ
puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasanto kāsikacandanaṁ paccanubhonto
mālāgandhavilepanaṁ dhārento jātarūparajataṁ sādiyanto iminā bhotā
satthārā samasamagatiko bhavissāmi abhisamparāyaṁ sohaṁ kiṁ jānanto
kiṁ passanto imasmiṁ satthari brahmacariyaṁ carissāmi so abrahmacariyavāso
ayanti iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja
pakkamati. Ayaṁ kho sandaka tena bhagavatā jānatā passatā
arahatā sammāsambuddhena catuttho abrahmacariyavāso akkhāto
yattha viññū puriso sasakkaṁ brahmacariyaṁ na vaseyya vasanto ca
nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ. Ime kho sandaka tena bhagavatā
jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro abrahmacariyavāsā
1 Yu. panasaddo natthi. 2 Ma. atirekataraṁ.
Akkhātā yattha viññū puriso sasakkaṁ brahmacariyaṁ na
vaseyya vasanto ca nārādheyya ñāyaṁ dhammaṁ kusalanti.