[283] Seyyathāpi māgaṇḍiya kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto
kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā
kāyaṁ paritāpeyya tassa mittāmaccā ñātisālohitā
bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhapeyyuṁ tassa so bhisakko sallakatto
bhesajjaṁ kareyya so [1]- bhesajjaṁ āgamma kuṭṭhehi parimucceyya
arogo assa sukhī serī sayaṁvasī yenakāmaṅgamo. So aññaṁ kuṭṭhiṁ
purisaṁ passeyya arugattaṁ pakkagattaṁ kimīhi khajjamānaṁ nakhehi vaṇamukhāni
vippatacchamānaṁ aṅgārakāsuyā [2]- paritāpentaṁ. Taṁ kiṁ maññasi
māgaṇḍiya api nu so puriso amussa kuṭṭhissa purisassa piheyya
aṅgārakāsuyā vā bhesajjaṁ paṭisevanāya vāti. No hetaṁ 3 bho
gotama taṁ kissa hetu roge hi bho gotama sati bhesajjena
karaṇīyaṁ hoti roge asati bhesajjena karaṇīyaṁ na hotīti.
Evameva kho ahaṁ māgaṇḍiya pubbe āgāriyabhūto samāno pañcahi
kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresiṁ cakkhuviññeyyehi rūpehi
iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasañhitehi rajanīyehi
sotaviññeyyehi saddehi .pe. Ghānaviññeyyehi gandhehi .pe.
Jivhāviññeyyehi rasehi .pe. Kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi
iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi kāmūpasañhitehi rajanīyehi.
So aparena samayena kāmānaṁyeva samudayañca aṭṭhaṅgamañca assādañca
ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya
1 Ma. Yu. taṁ. 2 Ma. Yu. kāyaṁ. 3 Ma. Yu. no hidaṁ.
Kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto
viharāmi. So aññe satte passāmi kāmesu avītarāge
kāmataṇhāhi khajjamāne kāmapariḷāhena pariḍayhamāne kāme
paṭisevante so tesaṁ na pihemi na tattha abhiramāmi taṁ kissa
hetu yā hayaṁ māgaṇḍiya rati aññatreva kāmehi aññatra
akusalehi dhammehi api dibbaṁ sukhaṁ samadhiggayha tiṭṭhati tāya
ratiyā ramamāno hīnassa na pihemi na tattha abhiramāmi.

[284] Seyyathāpi māgaṇḍiya kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto
kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhānipi vippatacchamāno aṅgārakāsuyā
[1]- Paritāpeyya tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ
upaṭṭhapeyyuṁ tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya
so [2]- bhesajjaṁ āgamma kuṭṭhehi parimucceyya arogo assa sukhī
serī sayaṁvasī yenakāmaṅgamo. Tamenaṁ dve balavanto purisā
nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā 3 upakaḍḍheyyuṁ. Taṁ kiṁ
maññasi māgaṇḍiya api nu so puriso iti cīti ceva kāyaṁ
sannāmeyyāti. Evaṁ bho gotama taṁ kissa hetu asu hi bho
gotama aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho
cāti. Taṁ kiṁ maññasi māgaṇḍiya idāni ceva nu kho so
aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca udāhu
pubbepi so aggi dukkhasamphasso ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho
1 Ma. Yu. kāyaṁ. 2 Yu. taṁ. 3 Yu. aṅgārakāsuṁ.
Cāti. Idāni ceva bho gotama so aggi dukkhasamphasso ceva
mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca pubbepi so aggi dukkhasamphasso
ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca asu ca 1 bho gotama
kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni
vippatacchamāno upahatindriyo dukkhasamphasseyeva 2 aggismiṁ
sukhamiti viparītasaññaṁ paccalatthāti. Evameva kho māgaṇḍiya
atītampi addhānaṁ kāmā 3 dukkhasamphassā ceva mahābhitāpā ca
mahāpariḷāhā ca anāgatampi addhānaṁ kāmā 3 dukkhasamphassā
ceva mahābhitāpā ca mahāpariḷāhā ca etarahipi paccuppannaṁ
addhānaṁ kāmā dukkhasamphassā ceva mahābhitāpā ca mahāpariḷāhā
ca ime ca māgaṇḍiya sattā kāmesu avītarāgā kāmataṇhāhi
khajjamānā kāmapariḷāhena pariḍayhamānā upahatindriyā dukkhasamphassesuyeva 4
kāmesu sukhamiti viparītasaññaṁ paccalatthuṁ.

[285] Seyyathāpi māgaṇḍiya kuṭṭhī puriso arugatto pakkagatto
kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno aṅgārakāsuyā
kāyaṁ paritāpeti yathā yathā hi [5]- māgaṇḍiya asu kuṭṭhī puriso
arugatto pakkagatto kimīhi khajjamāno nakhehi vaṇamukhāni vippatacchamāno
aṅgārakāsuyā kāyaṁ paritāpeti tathā tathā tasseva
tāni vaṇamukhāni asucitarāni ceva honti duggandhatarāni ca pūtikatarāni
1 Sī. Yu. asu hi. 2 Ma. dukkhasamphasso ceva. 3 Ma. kāmo dukkhasamphasso
ceva mahābhitāpo ca mahāpariḷāho ca. 4 Ma. ceva. 5 Yu. kho.
Ca hoti 1 ceva kāci sātamattā assādamattā yadidaṁ vaṇamukhāni 2
kaṇḍuvaṇahetu evameva kho māgaṇḍiya sattā kāmesu avītarāgā
kāmataṇhāhi khajjamānā kāmapariḷāhena pariḍayhamānā kāme
paṭisevanti yathā yathā [3]- māgaṇḍiya sattā kāmesu avītarāgā
kāmataṇhāhi khajjamānā kāmapariḷāhena [4]- pariḍayhamānā kāme
paṭisevanti tathā tathā tesaṁ 5 sattānaṁ kāmataṇhā ceva pavaḍḍhati
kāmapariḷāhena pariḍayhanti ceva 6 hoti ceva kāci 7 sātamattā
assādamattā yadidaṁ pañca kāmaguṇe paṭicca.

[286] Taṁ kiṁ maññasi māgaṇḍiya api nu te diṭṭho vā
suto vā rājā vā rājamahāmatto vā pañcahi kāmaguṇehi
samappito samaṅgībhūto paricāriyamāno kāmataṇhaṁ appahāya kāmapariḷāhaṁ
appaṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto
vihāsi vā viharati vā viharissati vāti. No hidaṁ bho gotama.
Sādhu māgaṇḍiya mayāpi kho etaṁ māgaṇḍiya neva diṭṭhaṁ na sutaṁ
rājā vā rājamahāmatto vā pañcahi kāmaguṇehi samappito
samaṅgībhūto paricāriyamāno kāmataṇhaṁ appahāya kāmapariḷāhaṁ
appaṭivinodetvā vigatapipāso ajjhattaṁ vūpasantacitto vihāsi
vā viharati vā viharissati vā. Atha kho māgaṇḍiya ye hi keci
samaṇā vā brāhmaṇā vā vigatapipāsā ajjhattaṁ vūpasantacittā
vihaṁsu 8 vā viharanti vā viharissanti vā sabbe te kāmānaṁyeva
1 Ma. honti. 2 Ma. vaṇamukhānaṁ. 3 Ma. kho. 4 Ma. ca. 5 Ma. tesaṁ tesaṁ.
6 Ma. cevāti saddo natthi. 7 Ma. kācīti pāṭhapadaṁ natthi.
8 Ma. vihāsuṁ. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.
Samudayañca aṭṭhaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca
yathābhūtaṁ viditvā kāmataṇhaṁ pahāya kāmapariḷāhaṁ paṭivinodetvā
vigatapipāsā ajjhattaṁ vūpasantacittā vihaṁsu vā viharanti vā
viharissanti vāti.

[287] Atha kho bhagavā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi
ārogyaparamā 1 lābhā nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ
aṭṭhaṅgiko ca maggānaṁ khemaṁ amatagāminanti.
Evaṁ vutte māgaṇḍiyo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca acchariyaṁ
bho gotama abbhūtaṁ bho gotama yāva subhāsitañcidaṁ bhotā
gotamena ārogyaparamā lābhā nibbānaṁ paramaṁ sukhanti mayāpi 2
kho etaṁ bho gotama sutaṁ pubbakānaṁ paribbājakānaṁ ācariyapācariyānaṁ
bhāsamānānaṁ ārogyaparamā lābhā nibbānaṁ paramaṁ sukhanti tayidaṁ
bho gotama sametīti. Yaṁ pana [3]- te māgaṇḍiya sutaṁ pubbakānaṁ
paribbājakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ ārogyaparamā lābhā
nibbānaṁ paramaṁ sukhanti katamantaṁ ārogyaṁ katamantaṁ nibbānanti.
Evaṁ vutte māgaṇḍiyo paribbājako sakāneva sudaṁ 4 gattāni
pāṇinā anomajjati idantaṁ bho gotama ārogyaṁ idantaṁ
nibbānaṁ ahaṁ 5 bho gotama etarahi arogo sukhī na maṁ kiñci
ābādhatīti.

[288] Seyyathāpi māgaṇḍiya jaccandho puriso so na
1 Ma. sabbattha ārogyaṁ paramaṁ lābhaṁ. 2 Ma. mayāpetaṁ bho. 3 Yu. etaṁ.
4 Ma. sugattāni. 5 Ma. Yu. ahañhi. 6 Ma. manti pāṭho natthi.
Passeyya kaṇhasukkāni rūpāni na passeyya nīlakāni rūpāni na
passeyya pītakāni rūpāni na passeyya lohitakāni rūpāni na
passeyya mañjeṭṭhikāni rūpāni na passeyya samavisamaṁ na passeyya
tārakarūpāni na passeyya candimasuriye. So suṇeyya cakkhumato
bhāsamānassa chekaṁ vata bho odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ
sucinti. So odātapariyesanaṁ careyya tamenaṁ aññataro puriso
telamasikatena 1 sāhuḷacīvarena 2 vañceyya 3 idante ambho purisa
odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucinti. So taṁ paṭiggaṇheyya
paṭiggahetvā pārupeyya pārupetvā attamano attamanavācaṁ
nicchāreyya chekaṁ vata bho odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucinti.
Taṁ kiṁ maññasi māgaṇḍiya api nu so jaccandho puriso jānanto
passanto amuṁ telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ paṭiggaṇheyya paṭiggahetvā
pārupeyya pārupetvā attamano attamanavācaṁ nicchāreyya chekaṁ
vata bho odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucinti udāhu cakkhumato
saddhāyāti. Ajānanto hi bho gotama apassanto asu 4
so jaccandho puriso amuṁ telamasikataṁ sāhuḷacīvaraṁ paṭiggaṇheyya
paṭiggahetvā pārupeyya pārupetvā attamano attamanavācaṁ
nicchāreyya chekaṁ vata bho odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucinti
udāhu 5 cakkhumato saddhāyāti 6 . Evameva kho māgaṇḍiya aññatitthiyā
paribbājakā andhā acakkhukā ajānantā ārogyaṁ apassantā
1-2-3 Ma. telamalikatena sāhaḷicīrena gaṇehayya. 4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
5 Ma. Yu. ayampi pāṭho natthi. 6 Ma. sandhāyāti.
Nibbānaṁ atha ca panimaṁ gāthaṁ bhāsanti ārogyaparamā lābhā
nibbānaṁ paramaṁ sukhanti. Pubbakehesā māgaṇḍiya arahantehi
sammāsambuddhehi gāthā bhāsitā
ārogyaparamā lābhā nibbānaṁ paramaṁ sukhaṁ
aṭṭhaṅgiko ca maggānaṁ khemaṁ amatagāminanti
esā 1 etarahi anupubbena puthujjanagāthā. Ayaṁ kho māgaṇḍiya
kāyo rogabhūto gaṇḍabhūto sallabhūto aghabhūto ābādhabhūto so
tvaṁ imaṁ kāyaṁ rogabhūtaṁ gaṇḍabhūtaṁ sallabhūtaṁ aghabhūtaṁ ābādhabhūtaṁ
idantaṁ bho gotama ārogyaṁ idantaṁ nibbānanti vadesi. Taṁ
hi te māgaṇḍiya ariyaṁ cakkhuṁ natthi yena tvaṁ ariyena cakkhunā
ārogyaṁ jāneyyāsi nibbānaṁ passeyyāsīti.

[289] Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa pahoti me bhavaṁ
gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ ārogyaṁ jāneyyaṁ nibbānaṁ
passeyyanti. Seyyathāpi māgaṇḍiya jaccandho puriso [2]- na passeyya
kaṇhasukkāni rūpāni na passeyya nīlakāni rūpāni na passeyya
pītakāni rūpāni na passeyya lohitakāni rūpāni na passeyya
mañjeṭṭhikāni rūpāni na passeyya samavisamaṁ na passeyya tārakarūpāni
na passeyya candimasuriye. Tassa mittāmaccā ñātisālohitā
bhisakkaṁ sallakattaṁ upaṭṭhapeyyuṁ tassa so bhisakko sallakatto
bhesajjaṁ kareyya so taṁ bhesajjaṁ āgamma na cakkhūni uppādeyya
1 Yu. sā. 2 Ma. Yu. so.
Na 1 cakkhūni visodheyya. Taṁ kiṁ maññasi māgaṇḍiya nanu so
vejjo yāvadeva kilamathassa vighātassa bhāgī assāti. Evaṁ bho
gotama. Evameva kho māgaṇḍiya ahañceva 2 te dhammaṁ deseyyaṁ
idantaṁ ārogyaṁ idantaṁ nibbānanti so tvaṁ ārogyaṁ na
jāneyyāsi nibbānaṁ na passeyyāsi so mamassa kilamatho sā
mamassa vihesāti.

[290] Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa pahoti me
bhavaṁ gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ ārogyaṁ [3]- nibbānaṁ
passeyyanti. Seyyathāpi māgaṇḍiya jaccandho puriso so na
passeyya kaṇhasukkāni rūpāni na passeyya nīlakāni rūpāni na
passeyya pītakāni rūpāni na passeyya lohitakāni rūpāni na
passeyya mañjeṭṭhikāni rūpāni na passeyya samavisamaṁ na passeyya
tārakarūpāni na passeyya candimasuriye. So suṇeyya cakkhumato
bhāsamānassa chekaṁ vata bho odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ
sucinti. So odātapariyesanaṁ careyya tamenaṁ aññataro puriso
telamasikatena sāhuḷacīvarena vañceyya 4 idante ambho purisa odātaṁ
vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ sucinti. So taṁ paṭiggaṇheyya paṭiggahetvā
pārupeyya tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṁ sallakattaṁ
upaṭṭhapeyyuṁ tassa so bhisakko sallakatto bhesajjaṁ kareyya
uddhaṁvirecanaṁ adhovirecanaṁ añjanaṁ paccañjanaṁ natthukammaṁ. So taṁ
1 Yu. nasaddo natthi. 2 Ma. ahañce te. 3 Ma. Yu. jāneyyaṁ.
4 Ma. gaṇheyya.
Bhesajjaṁ āgamma cakkhūni uppādeyya cakkhūni visodheyya tassa
saha cakkhuppādā yo asukasmiṁ 1 telamasikate sāhuḷacīvare chandarāgo
so pahīyetha tañcenaṁ 2 purisaṁ amittatopi daheyya paccatthikatopi
daheyya apica jīvitā voropetabbaṁ maññeyya dīgharattaṁ vata bho
ahaṁ iminā purisena telamasikatena sāhuḷacīvarena nikato vañcito
paluddho 3 idante ambho purisa odātaṁ vatthaṁ abhirūpaṁ nimmalaṁ
sucinti evameva kho māgaṇḍiya ahañceva te dhammaṁ deseyyaṁ
idantaṁ ārogyaṁ idantaṁ nibbānanti. So tvaṁ ārogyaṁ
jāneyyāsi nibbānaṁ passeyyāsi tassa te saha cakkhuppādā
yo pañcasūpādānakkhandhesu chandarāgo so pahīyetha apica te
evamassa dīgharattaṁ vata bho ahaṁ iminā cittena nikato vañcito
paluddho 4 ahañca 5 rūpaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ vedanaṁyeva
upādiyamāno diyamāno upādiyiṁ saññaṁyeva upādiyamāno upādiyiṁ
saṅkhāraṁyeva 6 upādiyamāno upādiyiṁ viññāṇaṁyeva upādiyamāno
upādiyiṁ tassa me upādānapaccayā bhavo bhavapaccayā jāti
jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti.

[291] Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa pahoti me bhavaṁ
gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ yathāhaṁ imamhā āsanā anandho
vuṭṭhaheyyanti. Tenahi tvaṁ māgaṇḍiya sappurise bhajeyyāsi yato
1 Ma. Yu. amusmiṁ. 2 Ma. Yu. tañca naṁ. 3-4 Yu. paladdho. 5 Ma. Yu. ahañhi.
6 Ma. Yu. saṅkhāre yeva.
Kho tvaṁ māgaṇḍiya sappurise bhajessasi tato tvaṁ māgaṇḍiya
saddhammaṁ sossasi yato kho tvaṁ māgaṇḍiya saddhammaṁ sossasi
tato tvaṁ māgaṇḍiya dhammānudhammaṁ paṭipajjissasi yato kho tvaṁ
māgaṇḍiya dhammānudhammaṁ paṭipajjissasi tato 1 tvaṁ māgaṇḍiya
sāmaṁyeva ñassasi sāmaṁ dakkhissasi 2 ime rogā gaṇḍā sallā
idha rogā gaṇḍā sallā aparisesā nirujjhanti tassa me upādānanirodhā
bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa nirodho hotīti.

[292] Evaṁ vutte māgaṇḍiyo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca
abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi bho gotama
nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā
maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti 3 evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo
pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca
labheyyāhaṁ bhoto gotamassa santike pabbajjaṁ labheyyaṁ
upasampadanti. Yo kho māgaṇḍiya aññatitthiyapubbo imasmiṁ
dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ ākaṅkhati upasampadaṁ so cattāro
māse parivasati catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū
1 Ma. tato kho tvaṁ. 2 Sī. Yu. dakkhisi. 3 Yu. dakkhintīti.
Pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya apica mettha puggalavemattatā
viditāti. Sace bhante aññatitthiyapubbā 1 imasmiṁ dhammavinaye
ākaṅkhantā 2 pabbajjaṁ ākaṅkhantā 3 upasampadaṁ cattāro
māse parivasanti 4 catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū
pabbājenti upasampādenti [5]- ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi
catunnaṁ [6]- vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu
upasampādentu bhikkhubhāvāyāti. Alattha kho māgaṇḍiyo paribbājako
bhagavato santike pabbajjaṁ alattha upasampadaṁ. Acirūpasampanno
kho panāyasmā māgaṇḍiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī
pahitatto viharanto nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti 7 tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi
khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā māgaṇḍiyo arahataṁ
ahosīti.
Māgaṇḍiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
---------
1 Ma. ...pubbo. 2-3 Ma. ākaṅkhati. 4 Ma. parivasati.
5 Ma. Yu. bhikkhubhāvāya. 6 Yu. maṁ. Ma. pabbājenti.
Sandakasuttaṁ