[263] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi parasattānaṁ
parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajāneyyaṁ sarāgaṁ vā cittaṁ
1 Ma. taṁ 2 Po. Ma. uttariṁ ca. 3 Ma. samādhiñca. 4 Ma. kameyyaṁ.
Po. caṅkameyyaṁ. 5 Ma. parāmaseyyaṁ. 6 Po. ..ṃānusikāya.
7 Ma. ayaṁ pāṭho na dissati. 8 Ma. mānuse.
Sarāgaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti
pajāneyyaṁ sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītadosaṁ
vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ samohaṁ vā
cittaṁ samohaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ
cittanti pajāneyyaṁ saṅkhittaṁ vā cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti
pajāneyyaṁ vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajāneyyaṁ
mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajāneyyaṁ amahaggataṁ
vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajāneyyaṁ sauttaraṁ vā cittaṁ
sauttaraṁ cittanti pajāneyyaṁ anuttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ
cittanti pajāneyyaṁ samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ cittanti
pajāneyyaṁ asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajāneyyaṁ
vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajāneyyaṁ avimuttaṁ vā
cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajāneyyanti. Tatra tatreva sakkhibhabbataṁ
pāpuṇissasi sati sati āyatane.

[264] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussareyyaṁ seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi
jātiyo jātisatampi 1 jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi
saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe
1 Ma. satampi jātiyo sahassampi jātiyo satasahassampi jātiyo.
Amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto amutra
udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro
evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto
idhūpapannoti iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ
anussareyyanti. Tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇissasi sati
sati āyatane.

[265] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena satte passeyyaṁ cavamāne upapajjamāne
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajāneyyaṁ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena
samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena
samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā
te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā
ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti. Iti
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passeyyaṁ
cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate
Duggate yathākammūpage satte pajāneyyanti. Tatra tatreva
sakkhibhabbataṁ pāpuṇissasi sati sati āyatane.

[266] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi āsavānaṁ khayā
anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja vihareyyanti. Tatra tatreva sakkhibhabbataṁ
pāpuṇissasi sati sati āyataneti.

[267] Atha kho āyasmā vacchagotto bhagavato bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā
padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā vacchagotto eko
vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti
tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti abbhaññāsi. Aññataro kho
panāyasmā vacchagotto arahataṁ ahosi.

[268] Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavantaṁ
dassanāya gacchanti. Addasā kho āyasmā vacchagotto te
bhikkhū dūratova gacchante 1 disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca handa kahaṁ pana tumhe
āyasmanto gacchathāti. Bhagavantaṁ kho mayaṁ āvuso dassanāya
1 Ma. āgacchante.
Gacchāmāti. Tenahāyasmanto mama vacanena bhagavato pāde sirasā
vandatha vacchagotto 1 bhante bhikkhu bhagavato pāde sirasā vandati
evañca vadeti 2 pariciṇṇo me bhagavā pariciṇṇo me sugatoti.
Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato vacchagottassa paccassosuṁ.
Atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā 3 ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho
te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ āyasmā bhante vacchagotto
bhagavato pāde sirasā vandati evañca vadeti pariciṇṇo me
bhagavā pariciṇṇo me sugatoti. Pubbeva me 4 bhikkhave vacchagotto 5
bhikkhu cetasā ceto paricca vidito tevijjo vacchagotto bhikkhu
mahiddhiko mahānubhāvoti. Devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ
tevijjo bhante vacchagotto bhikkhu mahiddhiko mahānubhāvoti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahāvacchagottasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
------------
1 Ma. vacchagotto ... vandatīti ime pāṭhā na dissanti. 2 Ma. vadetha.
3 Ma. abhivādetvā ... te bhikkhūti ime pāṭhā na dissanti. 4 Ma. mayā.
5 Ma. vacchagottassa bhikkhuno.
Dīghanakhasuttaṁ

[269] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
gijjhakūṭe [1]- sūkarakhatāyaṁ 2 . Atha kho dīghanakho paribbājako yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ
ṭhito kho dīghanakho paribbājako bhagavantaṁ etadavoca ahañhi
bho gotama evaṁvādī evaṁdiṭṭhī sabbaṁ me na khamatīti. Yāpi
kho te esā aggivessana diṭṭhi sabbaṁ me na khamatīti esāpi
te diṭṭhi na khamatīti. Esā 3 ce me bho gotama diṭṭhi khameyya
taṁpissa 4 tādisameva taṁpissa tādisamevāti. Ato kho te aggivessana
bahū hi bahutarā lokasmiṁ ye evamāhaṁsu taṁpissa tādisameva
taṁpissa tādisamevāti te tañceva diṭṭhiṁ nappajahanti aññañca
diṭṭhiṁ upādiyanti. Ato kho te aggivessana tanū hi tanutarā
lokasmiṁ ye evamāhaṁsu taṁpissa tādisameva taṁpissa tādisamevāti
te tañceva diṭṭhiṁ pajahanti aññañca diṭṭhiṁ na upādiyanti.

[270] Santi aggivessana 5 eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino sabbaṁ me khamatīti. Santi aggivessana eke samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino sabbaṁ me na khamatīti.
1 Ma. pabbate. 2 Ma. sūkarakhatāya. 3 Ma. esāpi me. 4 Ma. Yu. taṁpassa.
5 Yu. santaggivessanāti dissati.
Santi aggivessana eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
ekaccaṁ me khamati ekaccaṁ me na khamatīti. Tatra aggivessana
ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino sabbaṁ me
khamatīti tesamayaṁ diṭṭhi sarāgāya santike saṁyogāya santike abhinandanāya
santike ajjhosānāya santike upādānāya santiketi.
Tatra aggivessana ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
sabbaṁ me na khamatīti tesamayaṁ diṭṭhi asārāgāya santike asaṁyogāya
santike anabhinandanāya santike anajjhosānāya santike anupādānāya
santiketi. Evaṁ vutte dīghanakho paribbājako bhagavantaṁ etadavoca
ukkaṁseti me bhavaṁ gotamo diṭṭhigataṁ samukkaṁseti me bhavaṁ gotamo
diṭṭhigatanti. Tatra aggivessana ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino ekaccaṁ me khamati ekaccaṁ me na khamatīti
yā hi tesaṁ khamati sāyaṁ diṭṭhi sarāgāya santike saṁyogāya
santike abhinandanāya santike ajjhosānāya santike upādānāya
santike yā hi tesaṁ na khamati sāyaṁ diṭṭhi asārāgāya santike
asaṁyogāya santike anabhinandanāya santike anajjhosānāya santike
anupādānāya santiketi.

[271] Tatra aggivessana 1 ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁ
vādino evaṁdiṭṭhino sabbaṁ me khamatīti tattha viññū puriso iti
1 Yu. tatraggivessanāti dissati.
Paṭisañcikkhati yā 1 kho me ayaṁ diṭṭhi sabbaṁ me khamatīti imañce 2
ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmassa 3 abhinivissa vohareyyaṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti dvīhi me assa viggaho yo cāyaṁ samaṇo vā
brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī sabbaṁ me na khamatīti yo
cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī ekaccaṁ
me khamati ekaccaṁ me na khamatīti imehi me 4 assa dvīhi
viggaho. Iti viggahe sati vivādo vivāde sati vighāto vighāte
sati vihesā. Iti so viggahañca vivādañca vighātañca vihesañca
attani sampassamāno tañceva diṭṭhiṁ pajahati aññañca diṭṭhiṁ
na upādiyati. Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ pahānaṁ hoti evametāsaṁ
diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti. Tatra aggivessana ye te
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino sabbaṁ me na khamatīti
tatra 5 viññū puriso iti paṭisañcikkhati yā 6 kho me ayaṁ diṭṭhi
sabbaṁ me na khamatīti imañce ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmassa
abhinivissa vohareyyaṁ idameva saccaṁ moghamaññanti dvīhi me
assa viggaho yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī
evaṁdiṭṭhī sabbaṁ me khamatīti yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo
vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī ekaccaṁ me khamati ekaccaṁ me na khamatīti
imehi me dvīhi assa viggaho. Iti viggahe sati vivādo
vivāde sati vighāto vighāte sati vihesā. Iti so viggahañca
1-6 Ma. yā ca kho. 2 Ma. imañcāhaṁ. 3 Ma. parāmasā. 4 Ma. ayaṁ pāṭho na dissati.
5 Ma. tattha.
Vivādañca vighātañca vihesañca attani sampassamāno tañceva
diṭṭhiṁ pajahati aññañca diṭṭhiṁ na upādiyati. Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ
pahānaṁ hoti evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti. Tatra
aggivessana ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
ekaccaṁ me khamati ekaccaṁ me na khamatīti tatra viññū puriso
iti paṭisañcikkhati yā kho me ayaṁ diṭṭhi ekaccaṁ me khamati
ekaccaṁ me na khamatīti imañce ahaṁ diṭṭhiṁ thāmasā parāmassa
abhinivissa vohareyyaṁ idameva saccaṁ moghamaññanti dvīhi me
assa viggaho yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī
evaṁdiṭṭhī sabbaṁ me khamatīti yo cāyaṁ samaṇo vā brāhmaṇo
vā evaṁvādī evaṁdiṭṭhī sabbaṁ me na khamatīti imehi me assa
dvīhi viggaho. Iti viggahe sati vivādo vivāde sati vighāto
vighāte sati vihesā. Iti so viggahañca vivādañca vighātañca
vihesañca attani sampassamāno tañceva diṭṭhiṁ pajahati aññañca
diṭṭhiṁ na upādiyati. Evametāsaṁ diṭṭhīnaṁ pahānaṁ hoti evametāsaṁ
diṭṭhīnaṁ paṭinissaggo hoti.

[272] Ayaṁ kho pana aggivessana kāyo rūpī cātummahābhūtiko
mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddhana-
bhedanaviddhaṁsanadhammo aniccato dukkhato rogato gaṇḍato
sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato
Samanupassitabbo. Tassimaṁ kāyaṁ aniccato dukkhato rogato
gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato
anattato samanupassato yo kāyasmiṁ kāyacchando kāyasineho
kāyanvayatā sā pahīyati.