[253] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho vacchagotto paribbājako
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca dīgharattāhaṁ
bhotā gotamena sahakathī sādhu me bhavaṁ gotamo saṅkhittena
kusalākusalaṁ desetūti. Saṅkhittenapi kho te ahaṁ vaccha kusalākusalaṁ
deseyyaṁ vitthārenapi kho te ahaṁ vaccha kusalākusalaṁ deseyyaṁ
apica te ahaṁ vaccha saṅkhittena kusalākusalaṁ desessāmi 1 taṁ suṇāhi
sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhoti kho vacchagotto
paribbājako bhagavato paccassosi.

[254] Bhagavā etadavoca lobho 2 kho vaccha akusalaṁ alobho
kho vaccha 3 kusalaṁ doso kho vaccha akusalaṁ adoso kho vaccha
kusalaṁ moho kho vaccha akusalaṁ amoho kho vaccha kusalaṁ iti
kho vaccha ime tayo dhammā akusalā tayo dhammā kusalā. Pāṇātipāto
kho vaccha akusalaṁ pāṇātipātā veramaṇī kusalaṁ adinnādānaṁ
kho vaccha akusalaṁ adinnādānā veramaṇī kusalaṁ kāmesumicchācāro
kho vaccha akusalaṁ kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṁ
1 Po. deseyyāmi. 2 Po. lobho ... doso ... moho ... akusalaṁ alobho ...
adoso ... amoho ... kusalaṁ. 3 Ma. Yu. kho vacchāti natthi.
Musāvādo kho vaccha akusalaṁ musāvādā veramaṇī kusalaṁ pisuṇā
vācā kho vaccha akusalaṁ pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṁ
pharusā vācā kho vaccha akusalaṁ pharusāya vācāya veramaṇī kusalaṁ
samphappalāpo kho vaccha akusalaṁ samphappalāpā veramaṇī kusalaṁ
abhijjhā kho vaccha akusalaṁ anabhijjhā kusalaṁ byāpādo kho
vaccha akusalaṁ abyāpādo kusalaṁ micchādiṭṭhi kho vaccha akusalaṁ
sammādiṭṭhi kusalaṁ iti kho vaccha ime dasa dhammā akusalā
dasa dhammā kusalā. Yato kho vaccha bhikkhuno taṇhā pahīnā hoti
ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā
hoti so bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā 1 katakaraṇīyo ohitabhāro
anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññā vimuttoti.

[255] Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo atthi pana 2 bhoto gotamassa
ekabhikkhu 3 sāvako [4]- āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti.
Na kho vaccha ekaṁyeva sataṁ na dve satāni na tīṇi satāni na
cattāri satāni na pañca satāni atha kho vaccha 5 bhiyyova ye
bhikkhū mama sāvakā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja 6
viharantīti. Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo tiṭṭhantu bhikkhū atthi pana
bhoto gotamassa ekabhikkhunīpi sāvikā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
1 Po. vusitabrahmacariyo. 2 Ma. pana te. 3 Ma. ekabhikkhupi. 4 Ma.
etthantare yoti dissati. 5 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho na dissati 6 Yu. ayaṁ
pāṭho na dissati 6 Yu. ayaṁ pāṭho na dissati.
Upasampajja viharatīti. Na kho vaccha ekaṁyeva sataṁ na dve satāni
na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni atha kho
bhiyyova yā bhikkhuniyo mama sāvikā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharantīti.

[256] Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo tiṭṭhantu bhikkhū tiṭṭhantu bhikkhuniyo
atthi pana bhoto gotamassa ekupāsakopi sāvako gihī odātavasano
sabrahmacārī 1 pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti.
Na kho vaccha ekaṁyeva sataṁ na dve satāni na tīṇi satāni
na cattāri satāni na pañca satāni atha kho bhiyyova ye
upāsakā mama sāvakā gihī odātavasanā sabrahmacārino pañcannaṁ
orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino
anāvattidhammā tasmā lokāti. Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo
tiṭṭhantu bhikkhū tiṭṭhantu bhikkhuniyo tiṭṭhantu upāsakā gihī
odātavasanā sabrahmacārino 2 atthi pana bhoto gotamassa
ekupāsakopi sāvako gihī odātavasano kāmabhogī sāsanakaro
ovādapatikaro [3]- tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto
aparappaccayo satthu sāsane viharatīti. Na kho vaccha ekaṁyeva
sataṁ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca
1 Ma. brahmacārī yo. 2 Ma. brahmacārino. 3 Ma. etthantare yoti dissati.
Satāni atha kho bhiyyova ye upāsakā mama sāvakā gihī
odātavasanā kāmabhogino sāsanakarā ovādapatikarā tiṇṇavicikicchā
vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane
viharantīti. Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo tiṭṭhantu bhikkhū tiṭṭhantu bhikkhuniyo
tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā sabrahmacārino tiṭṭhantu
upāsakā gihī odātavasanā kāmabhogino atthi pana bhoto
gotamassa ekupāsikāpi sāvikā gihī odātavasanā sabrahmacārinī [1]-
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā opapātikā tatthaparinibbāyinī
anāvattidhammā tasmā lokāti. Na kho vaccha ekaṁyeva
sataṁ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca
satāni atha kho bhiyyova yā upāsikā mama sāvikā gihī odātavasanā
sabrahmacāriniyo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyiniyo anāvattidhammā tasmā
lokāti. Tiṭṭhatu bhavaṁ gotamo tiṭṭhantu bhikkhū tiṭṭhantu bhikkhuniyo
tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā sabrahmacārino tiṭṭhantu
upāsakā gihī odātavasanā kāmabhogino tiṭṭhantu upāsikā gihī
odātavasanā sabrahmacāriniyo atthi pana bhoto gotamassa
ekupāsikāpi sāvikā gihī odātavasanā kāmabhoginī sāsanakarā 2
ovādapatikarā [3]- tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā
aparappaccayā satthu sāsane viharatīti. Na kho vaccha ekaṁyeva sataṁ na
1 Ma. etthantare yāti dissati. 2 Ma. sāsanakārī. 3 Ma. etthantare yāti dissati.
Dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni
atha kho bhiyyova yā upāsikā mama sāvikā gihī odātavasanā
kāmabhoginiyo sāsanakarā ovādapatikarā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā
vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane viharantīti.

[257] Sace hi bho gotama imaṁ dhammaṁ bhavaṁyeva gotamo
ārādhako abhavissa no ca kho bhikkhū ārādhakā abhaviṁsu 1 evamidaṁ
brahmacariyaṁ apparipūraṁ abhavissa tenaṅgena yasmā ca kho bho
gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca ārādhakā
evamidaṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ tenaṅgena. Sace hi bho gotama imaṁ
dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa bhikkhū ca ārādhakā
abhavissaṁsu no ca kho bhikkhuniyo ārādhikā abhaviṁsu evamidaṁ
brahmacariyaṁ apparipūraṁ abhavissa tenaṅgena yasmā ca kho bho
gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca ārādhakā
bhikkhuniyo ca ārādhikā evamidaṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ tenaṅgena.

[258] Sace hi bho gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo
ārādhako abhavissa bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṁsu bhikkhuniyo ca
ārādhikā abhavissaṁsu no ca kho upāsakā gihī odātavasanā sabrahmacārino
ārādhakā abhaviṁsu evamidaṁ brahmacariyaṁ apparipūraṁ abhavissa
tenaṅgena yasmā ca kho bho gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo
ārādhako bhikkhū [2]- ārādhakā bhikkhuniyo ca ārādhikā upāsakā ca
1 Po. abhavissuṁ. Ma. abhavissaṁsu. 2 Yu. ca.
Gihī odātavasanā sabrahmacārino ārādhakā 1 evamidaṁ brahmacariyaṁ
paripūraṁ tenaṅgena. Sace hi bho gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva
gotamo ārādhako abhavissa bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṁsu bhikkhuniyo
ca ārādhikā abhavissaṁsu upāsakā ca gihī odātavasanā sabrahmacārino
ārādhakā abhavissaṁsu no ca kho 2 upāsakā gihī odātavasanā
kāmabhogino ārādhakā abhaviṁsu [3]- evamidaṁ brahmacariyaṁ apparipūraṁ
abhavissa tenaṅgena yasmā ca kho bho gotama imaṁ dhammaṁ
bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca ārādhakā bhikkhuniyo ca
ārādhikā upāsakā ca gihī odātavasanā sabrahmacārino ārādhakā
upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā [4]- evamidaṁ
brahmacariyaṁ paripūraṁ tenaṅgena. Sace hi bho gotama imaṁ dhammaṁ
bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṁsu
bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṁsu upāsakā ca gihī odātavasanā
sabrahmacārino ārādhakā abhavissaṁsu upāsakā ca gihī odātavasanā
kāmabhogino ārādhakā abhavissaṁsu no ca kho 5 upāsikā
gihī odātavasanā sabrahmacāriniyo ārādhikā abhaviṁsu 6 evamidaṁ
brahmacariyaṁ aparipūraṁ abhavissa tenaṅgena yasmā ca kho bho
gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca ārādhakā
bhikkhuniyo ca ārādhikā upāsakā ca gihī odātavasanā sabrahma
cārino ārādhakā upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino
1 potthake upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakāti dissati.
2-5 Po. no ca khoti na dissati. 3 Po. no ca kho upāsikā gihī odātavasanā brahmacāriniyo ārādhakā abhavissunti dissati. 4 Po. upāsikā ca gihī
odātavasanā brahmacāriniyo ārādhakā. 6 Po. no ca kho upāsikā gihī
odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhakā abhavissuṁ.
Ārādhakā upāsikā ca gihī odātavasanā sabrahmacāriniyo ārādhikā 1
evamidaṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ tenaṅgena. Sace 2 hi bho gotama
imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa bhikkhū ca ārādhakā
abhavissaṁsu bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṁsu upāsakā ca gihī
odātavasanā sabrahmacārino ārādhakā abhavissaṁsu upāsakā ca
gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā abhavissaṁsu upāsikā ca
gihī odātavasanā sabrahmacāriniyo ārādhikā abhavissaṁsu no ca
kho upāsikā gihī odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhikā abhaviṁsu
evamidaṁ brahmacariyaṁ apparipūraṁ abhavissa tenaṅgena yasmā ca kho
bho gotama imaṁ dhammaṁ bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca
ārādhakā bhikkhuniyo ca ārādhikā upāsakā ca gihī odātavasanā
sabrahmacārino ārādhakā upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino
ārādhakā upāsikā ca gihī odātavasanā sabrahmacāriniyo
ārādhikā upāsikā ca gihī odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhikā
evamidaṁ brahmacariyaṁ paripūraṁ tenaṅgena.

[259] Seyyathāpi bho gotama gaṅgā nadī samuddaninnā
samuddapoṇā samuddapabbhārā samuddaṁ āhacca tiṭṭhati evamevāyaṁ
bhoto gotamassa parisā sagahaṭṭhapabbajitā nibbānaninnā nibbānapoṇā
nibbānapabbhārā nibbānaṁ āhacca tiṭṭhati. Abhikkantaṁ
bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi [3]- nikkujjitaṁ vā
1 Po. upāsikā ca gihī odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhakā. 2 Po. sace
hi bho .pe. paripūraṁ tenaṅgenāti natthi. 3 Yu. bho gotama.
Ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya
andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti
evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ
bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca labheyyāhaṁ
bhoto gotamassa santike pabbajjaṁ labheyyaṁ upasampadanti. Yo
kho vaccha aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ
ākaṅkhati upasampadaṁ so cattāro māse parivasati catunnaṁ
māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti
bhikkhubhāvāya apica khvettha 1 puggalavemattatā viditāti. Sace
bhante aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ
ākaṅkhantā upasampadaṁ cattāro māse parivasanti catunnaṁ māsānaṁ
accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya
ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi [2]- catunnaṁ vassānaṁ
accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyāti.
Alattha kho vacchagotto paribbājako bhagavato
santike pabbajjaṁ alattha upasampadaṁ.

[260] Acirūpasampanno kho panāyasmā vacchagotto addhamāsūpasampanno
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
vacchagotto bhagavantaṁ etadavoca yāvatakaṁ bhante sekhena ñāṇena
1 Ma. mettha. 2. Yu. maṁ.
Sekhāya vijjāya pattabbaṁ anuppattaṁ [1]- mayā uttariṁ 2 me bhagavā
dhammaṁ desetūti. Tenahi tvaṁ vaccha dve dhamme uttariṁ bhāvehi
samathañca 3 vipassanañca ime kho te vaccha dve dhammā uttariṁ
bhāvitā samatho ca vipassanā ca anekadhātupaṭivedhāya saṁvattissanti.

[261] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi anekavihitaṁ
iddhividhaṁ paccanubhaveyyaṁ ekopi hutvā bahudhāpi assaṁ bahudhāpi
hutvā eko assaṁ āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ
tiropabbataṁ asajjamāno gaccheyyaṁ seyyathāpi ākāse paṭhaviyaṁpi
ummujjanimmujjaṁ kareyyaṁ seyyathāpi udake udakepi abhijjamāne
gaccheyyaṁ seyyathāpi paṭhaviyaṁ ākāsepi pallaṅkena saṅkameyyaṁ 4
seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye evaṁmahiddhike
evaṁmahānubhāve pāṇinā parimaseyyaṁ 5 parimajjeyyaṁ yāva
brahmalokāpi kāyena saṁvatteyyanti. Tatra tatreva sakkhibhabbataṁ
pāpuṇissasi sati sati āyatane.

[262] So tvaṁ vaccha yāvadeva ākaṅkhissasi dibbāya
sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusakāya 6 ubho sadde suṇeyyaṁ
seyyathīdaṁ 7 dibabe ca mānusake 8 ca ye dūre santike cāti.
Tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇissasi sati sati āyatane.