[233] Katamo ca bhikkhave puggalo kāyasakkhī idha bhikkhave
ekacco puggalo ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe
1 Po. casaddo natthi. 2 Yu. Sī. sattavāresu phassitvāti pāṭho dissati.
3 Po. nakāro natthi. 4 Ma. nakāro natthi.
Āruppā te kāyena phusitvā viharati paññāya cassa disvā
ekacce āsavā parikkhīṇā honti ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo
kāyasakkhī. Imassa kho ahaṁ bhikkhave bhikkhuno appamādena
karaṇīyanti vadāmi taṁ kissa hetu appevanāma ayamāyasmā
anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte bhajamāno
indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyāti.
Imaṁ kho ahaṁ bhikkhave imassa bhikkhuno appamādaphalaṁ sampassamāno
appamādena karaṇīyanti vadāmi.

[234] Katamo ca bhikkhave puggalo diṭṭhippatto 1 idha bhikkhave
ekacco puggalo ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe
āruppā te na 2 kāyena phusitvā viharati paññāya cassa
disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti tathāgatappaveditā
cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā ayaṁ vuccati
bhikkhave puggalo diṭṭhippatto. Imassapi kho ahaṁ bhikkhave
bhikkhuno appamādena karaṇīyanti vadāmi taṁ kissa hetu
appevanāma ayamāyasmā anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno
kalyāṇamitte bhajamāno indriyāni samannānayamāno yassatthāya
kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ
1 aññattha diṭṭhappattotipi dissati. 2 Po. nakāro natthi.
Brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja vihareyyāti. Imaṁ kho ahaṁ bhikkhave imassa bhikkhuno
appamādaphalaṁ sampassamāno appamādena karaṇīyanti vadāmi.

[235] Katamo ca bhikkhave puggalo saddhāvimutto idha
bhikkhave ekacco puggalo ye te santā vimokkhā atikkamma
rūpe āruppā te na 1 kāyena phusitvā viharati paññāya cassa
disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti tathāgate cassa
saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā ayaṁ vuccati bhikkhave
puggalo saddhāvimutto. Imassapi kho ahaṁ bhikkhave bhikkhuno
appamādena karaṇīyanti vadāmi taṁ kissa hetu appevanāma
ayamāyasmā anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte
bhajamāno indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
vihareyyāti. Imaṁ kho ahaṁ bhikkhave imassa bhikkhuno appamādaphalaṁ
sampassamāno appamādena karaṇīyanti vadāmi.

[236] Katamo ca bhikkhave puggalo dhammānusārī idha bhikkhave
ekacco puggalo ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe
āruppā te na 2 kāyena phusitvā viharati paññāya cassa
disvā ekacce 3 āsavā parikkhīṇā 4 honti tathāgatappaveditā
1-2 Po. Ma. nakāro natthi. 3 Yu. ekacceti pāṭho natthi. 4 Yu. aparikkhīṇā.
Cassa dhammā paññāya mattaso nijjhānaṁ khamanti apicassa
ime dhammā honti seyyathīdaṁ saddhindriyaṁ viriyindriyaṁ satindriyaṁ
samādhindriyaṁ paññindriyaṁ ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo dhammānusārī.
Imassapi kho ahaṁ bhikkhave bhikkhuno appamādena
karaṇīyanti vadāmi taṁ kissa hetu appevanāma ayamāyasmā
anulomikāni senāsanāni paṭisevamāno kalyāṇamitte bhajamāno
indriyāni samannānayamāno yassatthāya kulaputtā sammadeva
agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyāti.
Imaṁ kho ahaṁ bhikkhave imassa bhikkhuno appamādaphalaṁ sampassamāno
appamādena karaṇīyanti vadāmi.

[237] Katamo ca bhikkhave puggalo saddhānusārī idha bhikkhave
ekacco puggalo ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe
āruppā te na 1 kāyena phusitvā viharati paññāya cassa
disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti tathāgate cassa
saddhāmattaṁ hoti pemamattaṁ apicassa ime dhammā honti
seyyathīdaṁ saddhindriyaṁ viriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ
ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo saddhānusārī. Imassapi
kho ahaṁ bhikkhave bhikkhuno appamādena karaṇīyanti vadāmi taṁ
kissa hetu appevanāma ayamāyasmā anulomikāni senāsanāni
1 Po. nakāro natthi.
Paṭisevamāno kalyāṇamitte bhajamāno indriyāni samannānayamāno
yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti
tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja vihareyyāti. Imaṁ kho ahaṁ bhikkhave imassa
bhikkhuno appamādaphalaṁ sampassamāno appamādena karaṇīyanti vadāmi.

[238] Nāhaṁ bhikkhave ādikeneva aññārādhanaṁ vadāmi apica
bhikkhave anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā aññārādhanā
hoti. Kathañca bhikkhave anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā
aññārādhanā hoti. Idha bhikkhave saddhājāto upasaṅkamati
upasaṅkamanto payirupāsati payirupāsanto sotaṁ odahati
ohitasoto dhammaṁ suṇāti sutvā dhammaṁ 1 dhāreti dhatānaṁ 2 dhammānaṁ
atthaṁ upaparikkhati atthaṁ upaparikkhato dhammā nijjhānaṁ khamanti
dhammanijjhānakkhantiyā 3 sati chando jāyati chandajāto ussahati
ussahitvā 4 tuleti tulayitvā padahati pahitatto samāno kāyena
ceva paramaṁ saccaṁ sacchikaroti paññāya ca naṁ ativijjha passati.
Sāpi nāma bhikkhave saddhā nāhosi tampi nāma bhikkhave
upasaṅkamanaṁ nāhosi sāpi nāma bhikkhave payirupāsanā nāhosi
tampi nāma bhikkhave sotāvadhānaṁ nāhosi tampi nāma bhikkhave
dhammassavanaṁ nāhosi sāpi nāma bhikkhave dhammadhāraṇā nāhosi
sāpi nāma bhikkhave atthupaparikkhatā 5 nāhosi sāpi nāma bhikkhave
1 Ma. dhammesu. 2 Ma. dhātānaṁ. 3 Ma. dhammānij.... 4 Ma. ussāhetvā.
5 Yu. atthūpaparikkhā.
Dhammanijjhānakkhanti nāhosi sopi nāma bhikkhave chando nāhosi
sopi nāma bhikkhave ussāho nāhosi sāpi nāma bhikkhave tulanā
nāhosi tampi nāma bhikkhave padhānaṁ nāhosi vippaṭipannāttha 1
bhikkhave micchāpaṭipannāttha 2 bhikkhave kīvadūrevime bhikkhave moghapurisā
apakkantā imasmā dhammavinayā.

[239] Atthi bhikkhave catuppadaṁ veyyākaraṇaṁ yassuddiṭṭhassa
viññū puriso nacirasseva paññāya atthaṁ ājāneyya uddisissāma 3
vo bhikkhave ājānissatha metanti. Ke ca mayaṁ bhante ke ca
dhammassa aññātāroti. Yopi so bhikkhave satthā āmisagaruko 4
āmisadāyādo āmisehi saṁsaṭṭho viharati tassapāyaṁ evarūpī
paṇopaṇaviyā 5 na upeti evañca no assa atha naṁ kareyyāma
na ca no evamassa na naṁ kareyyāmāti. Kimpana bhikkhave yaṁ
tathāgato sabbaso āmisehi visaṁsaṭṭho viharati saddhassa bhikkhave
sāvakassa satthu sāsane pariyogayha 6 vattato ayamanudhammo 7 hoti
satthā bhagavā sāvakohamasmi 8 jānāti bhagavā nāhaṁ jānāmīti.
Saddhassa bhikkhave sāvakassa satthu sāsane pariyogayha vattato
rūḷhanīyaṁ 9 satthu sāsanaṁ hoti ojavantaṁ. Saddhassa bhikkhave sāvakassa
satthu sāsane pariyogayha vattato ayamanudhammo 10 hoti kāmaṁ taco
ca nahāru ca aṭṭhi ca avasussatu 11 me 12 sarīre avasussatu 13 maṁsalohitaṁ
1 Po. vippaṭipannatthaṁ. 2 Po. micchāpaṭipannatthaṁ. 3 Ma. uddiṭṭhassāpi
bhikkhave. Yu. uddisissāmi. 4 Ma. Yu. āmisagaru. 5 Sī. Yu. paṇopaṇavidhā.
6 Po. Yu. pariyogāya. 7-10 Po. ayaṁ pana dhammo. 8 Ma. sāvakohamasmīti.
9 Yu. rūḷhniyaṁ. 11 Ma. Yu. avasissatu. 12 Yu. meti pāṭho natthi.
13 Yu. upasussatu.
Yantaṁ purisathāmena purisaviriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ
apāpuṇitvā viriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti. Saddhassa bhikkhave
sāvakassa satthu sāsane pariyogayha vattato dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ
phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme aññā sati vā upādisese
anāgāmitāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Kīṭāgirisuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
Bhikkhuvaggo niṭṭhito dutiyo.
---------
Tassa vaggassa uddānaṁ
kuñjararāhulasassataloko 1 māluṅkyaputto ca bhaddālināmo
dijakhuddasahampatiyācanā nāḷakīpadaragirināmo asamo pavaro
dutiyo varavaggo.
--------
1 Ma. kuñjaro rāhulo yassa satthussa lokā
mālukyaputtatathābhaddālināmāni
pañcannaṁ sahampatiyācanāthanāḷi
kīṭāgiri nāma asamo pavaro.
dutiyo varavaggo
bhikkhuvaggo niṭṭhito.
Paribbājakavaggo
------
cūḷavacchagottasuttaṁ 1

[240] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati
mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena vacchagotto
paribbājako ekapuṇḍarīke paribbājakārāme paṭivasati. Atha
kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ 2
piṇḍāya pāvisi. Atha kho bhagavato etadahosi atippago kho
tāva vesāliyaṁ piṇḍāya carituṁ yannūnāhaṁ yena ekapuṇḍarīko
paribbājakārāmo yena vacchagotto paribbājako tenupasaṅkameyyanti.
Atha kho bhagavā yena ekapuṇḍarīko paribbājakārāmo yena vacchagotto
paribbājako tenupasaṅkami. Addasā kho vacchagotto
paribbājako bhagavantaṁ [3]- dūrato āgacchantaṁ disvā bhagavantaṁ etadavoca
etu kho bhante bhagavā svāgataṁ bhante bhagavato 4 cirassaṁ kho
bhante bhagavā imaṁ pariyāyamakāsi yadidaṁ idhāgamanāya nisīdatu
bhante bhagavā idamāsanaṁ paññattanti. Nisīdi bhagavā paññatte
āsane. Vacchagottopi kho paribbājako aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ
gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
1 Ma. Yu. tevijjavacchagottasuttaṁ. 2 Po. vesāliyaṁ.
3 Yu. etthantare vāsaddo atthi. 4 Po. bhagavā.

[241] Ekamantaṁ nisinno kho vacchagotto paribbājako
bhagavantaṁ etadavoca sutametaṁ bhante samaṇo gotamo sabbaññū
sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānāti carato ca me
tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ
paccupaṭṭhitanti ye te bhante evamāhaṁsu samaṇo gotamo
sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānāti carato
ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ
paccupaṭṭhitanti kacci te bhante bhagavato vuttavādino
na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṁ
byākaronti na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ
ṭhānaṁ āgacchatīti. Ye te vaccha evamāhaṁsu samaṇo gotamo
sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānāti carato
ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ
paccupaṭṭhitanti na me te vuttavādino abbhācikkhanti
ca pana mante 1 asatā abhūtenāti.

[242] Kathaṁ byākaramānā pana mayaṁ bhante vuttavādino ceva
bhagavato assāma na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyāma
dhammassa cānudhammaṁ byākareyyāma na ca koci sahadhammiko
vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyāti. Tevijjo samaṇo
gotamoti kho vaccha byākaramāno vuttavādī ceva me assa na ca
1 Ma. maṁ.
Maṁ abhūtena abbhācikkheyya dhammassa cānudhammaṁ byākareyya na ca
koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyya. Ahaṁ
hi vaccha yāvadeva ākaṅkhāmi anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi
seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti sākāraṁ
sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Ahaṁ hi vaccha
yāvadeva ākaṅkhāmi dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate .pe. Yathākammūpage satte pajānāmi.
Ahaṁ hi vaccha āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi.
Tevijjo samaṇo gotamoti kho vaccha byākaramāno vuttavādī
ceva me assa na ca maṁ abhūtena abbhācikkheyya dhammassa
cānudhammaṁ byākareyya na ca koci sahadhammiko vādānuvādo
gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyāti.