[243] Evaṁ vutte vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca
atthi nu kho bho gotama koci gihī gihisaññojanaṁ appahāya [1]-
kāyassa bhedā dukkhassantakaroti. Natthi kho vaccha koci gihī
gihisaññojanaṁ appahāya kāyassa bhedā dukkhassantakaroti 2 . Atthi
pana bho gotama koci gihī gihisaññojanaṁ appahāya kāyassa
bhedā [3]- saggūpagoti. Na 4 kho vaccha ekaṁyeva sataṁ na dve satāni
1 Po. diṭṭheva dhamme. 2 katthaci dukkhassantaṁ karoti. 3 Po. parammaraṇā.
4 Ma. na kho vaccha...saggūpagāti ime pāṭhā natthi. idha pana atthi kho vaccha
koci gihi gihisaññojanaṁ appahāya kāyassa bhedā saggūpagotīti ime pāṭhā dissanti.
Na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni atha kho
bhiyyova ye gihī gihisaññojanaṁ appahāya kāyassa bhedā
saggūpagāti. Atthi nu kho bho gotama koci ājīvako kāyassa
bhedā dukkhassantakaroti. Natthi kho vaccha koci ājīvako kāyassa
bhedā dukkhassantakaroti. Atthi pana bho gotama koci ājīvako
kāyassa bhedā saggūpagoti. Ito kho so 1 vaccha ekanavuto 2
kappo yamahaṁ anussarāmi nābhijānāmi 3 kañci ājīvakaṁ saggūpagaṁ
aññatra ekena so cāpi 4 kammavādī kiriyavādīti. Evaṁ sante
bho gotama suññaṁ aduṁ titthāyatanaṁ antamaso saggūpagenāti 5 .
Evaṁ [6]- vaccha suññaṁ aduṁ titthāyatanaṁ antamaso saggūpagenāpīti.
Idamavoca bhagavā attamano vacchagotto paribbājako bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Cūḷavacchagottasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
------------
1 Ma. soti pāṭho natki. 2 Po. ekūnanavutikappe. Ma. ekanavute kappe.
3 Ma. abhijānāmi na kiñci. 4 Ma. so pāsiṁ. Yu. so pāsi. 5 Ma. saggūpagenapīti.
Yu. saggūpagenāpīti. [6] Yu. etthantare santeti pāṭho dissati.
Aggivacchagottasuttaṁ

[244] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho vacchagotto
paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā
saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ
nisīdi.

[245] Ekamantaṁ nisinno kho vacchagotto paribbājako
bhagavantaṁ etadavoca kinnu kho bho gotama sassato loko
idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī 1 bhavaṁ gotamoti. Na kho ahaṁ
vaccha evaṁdiṭṭhī sassato loko idameva saccaṁ moghamaññanti.
Kiṁ 2 pana bho gotama asassato loko idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti. Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī asassato
loko idameva saccaṁ moghamaññanti. Kinnu kho bho gotama
antavā loko idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ
gotamoti. Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī antavā loko
idameva saccaṁ moghamaññanti. Kiṁ 3 pana bho gotama anantavā
loko idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti.
Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī anantavā loko idameva saccaṁ
moghamaññanti. Kinnu kho bho gotama taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ
1 Yu. sabbattha evaṁdiṭṭhi iti dissati. 2-3 Po. kinnukho. Ma. kiṁ nu kho.
Idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti. Na kho
ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ idameva saccaṁ moghamaññanti.
Kiṁ 1 pana bho gotama aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ
idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti. Na kho
ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti. Kinnu kho bho gotama hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti.
Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī hoti tathāgato parammaraṇā
idameva saccaṁ moghamaññanti. Kiṁ 1 pana bho gotama na hoti
tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ
gotamoti. Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī na hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti. Kinnu kho bho
gotama hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇā idameva
saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti. Na kho ahaṁ
vaccha evaṁdiṭṭhī hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇā
idameva saccaṁ moghamaññanti. Kiṁ pana bho gotama neva
hoti na na hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti. Na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī
neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ
moghamaññanti.
1 Po. kinnu kho. ito paraṁ sabbattha īdisameva.

[246] Kinnu kho bho gotama sassato loko idameva
saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno
na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī sassato loko idameva saccaṁ
moghamaññanti vadesi. Kiṁ pana bho gotama asassato loko
idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho
samāno na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī asassato loko idameva
saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kinnu kho bho gotama antavā
loko idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti
iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī antavā
loko idameva saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kiṁ pana bho
gotama anantavā loko idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī
bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī
anantavā loko idameva saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kinnu
kho bho gotama taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha
evaṁdiṭṭhī taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ idameva saccaṁ moghamaññanti vadesi.
Kiṁ pana bho gotama aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na
kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti vadesi. Kinnu kho bho gotama hoti tathāgato
Parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti
iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī hoti tathāgato
parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kiṁ pana bho
gotama na hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na kho
ahaṁ vaccha evaṁdiṭṭhī na hoti tathāgato parammaraṇā idameva
saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kinnu kho bho gotama hoti ca
na ca hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha
evaṁdiṭṭhī hoti ca na ca hoti tathāgato parammaraṇā idameva
saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kiṁ pana bho gotama neva hoti
na na hoti tathāgato parammaraṇā idameva saccaṁ moghamaññanti
evaṁdiṭṭhī bhavaṁ gotamoti iti puṭṭho samāno na kho ahaṁ vaccha
evaṁdiṭṭhī neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇā idameva
saccaṁ moghamaññanti vadesi. Kiṁ pana bhavaṁ gotamo ādīnavaṁ
sampassamāno evaṁ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagatoti.

[247] Sassato lokoti kho vaccha diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahaṇaṁ
diṭṭhikantāro 1 diṭṭhivisūkaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ sadukkhaṁ
savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na
nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya
1 Yu. diṭṭhikantāraṁ.
Saṁvattati. Asassato lokoti kho vaccha .pe. Antavā
lokoti kho vaccha .pe. Anantavā lokoti kho vaccha .pe.
Taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti kho vaccha .pe. Aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti
kho vaccha .pe. Hoti tathāgato parammaraṇāti kho vaccha .pe.
Na hoti tathāgato parammaraṇāti kho vaccha .pe. Hoti ca na
ca hoti tathāgato parammaraṇāti kho vaccha .pe. Neva hoti
na na hoti tathāgato parammaraṇāti kho vaccha diṭṭhigatametaṁ
diṭṭhigahaṇaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ
sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya
na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na
nibbānāya saṁvattati. Imaṁ kho ahaṁ vaccha ādīnavaṁ sampassamāno
evaṁ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagatoti. Atthi pana bhoto
gotamassa kiñci diṭṭhigatanti. Diṭṭhigatanti kho vaccha apanītametaṁ
tathāgatassa diṭṭhañhetaṁ vaccha tathāgatena iti rūpaṁ iti rūpassa
samudayo iti rūpassa atthaṅgamo iti vedanā iti vedanāya samudayo
iti vedanāya atthaṅgamo iti saññā iti saññāya samudayo
iti saññāya atthaṅgamo iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṁ samudayo
iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa
samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamoti tasmā tathāgato
sabbamaññitānaṁ sabbamatthitānaṁ sabbāhaṅkāramamaṅkāramānānusayānaṁ 1
1 Ma. ahaṅkāra....
Khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anupādā vimuttoti
vadāmīti.

[248] Evaṁ vimuttacitto pana bho gotama bhikkhu kuhiṁ
uppajjatīti 1 . Uppajjatīti kho vaccha na upeti. Tenahi bho
gotama na uppajjatīti. Na uppajjatīti kho vaccha na upeti.
Tenahi bho gotama uppajjati ca na ca uppajjatīti. Uppajjati
ca na ca uppajjatīti kho vaccha na upeti. Tenahi bho gotama
neva uppajjati na na uppajjatīti. Neva uppajjati na na
uppajjatīti kho vaccha na upeti.

[249] Evaṁ vimuttacitto pana bho gotama bhikkhu kuhiṁ
uppajjatīti iti puṭṭho samāno uppajjatīti 2 vaccha na upetīti
vadesi. Tenahi bho gotama na uppajjatīti iti puṭṭho samāno
na uppajjatīti kho vaccha na upetīti vadesi. Tenahi bho gotama
uppajjati ca na ca uppajjatīti iti puṭṭho samāno uppajjati
ca na ca uppajjatīti kho vaccha na upetīti vadesi. Tenahi
bho gotama neva uppajjati na na uppajjatīti iti puṭṭho samāno
neva uppajjati na na uppajjatīti kho vaccha na upetīti vadesi.
Etthāhaṁ bho gotama aññāṇamāpādiṁ ettha sammohamāpādiṁ.
Yāpi me esā bhoto gotamassa purimena kathāsallāpena ahu
1 upapajjatītipi pāṭho. Ma. sabbattha upapajjatīti dissati.
2 Ma. upapajjatīti kho vaccha.
Pasādamattā sāpi me etarahi antarahitāti.

[250] Alañhi te vaccha aññāṇāya alaṁ sammohāya
gambhīro hayaṁ 1 vaccha dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto
atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedaniyo so tayā dujjāno aññadiṭṭhikena
aññakkhantikena aññarucikena aññatthayogena 2 aññatthācariyakena
tenahi vaccha taṁyevettha paṭipucchissāmi yathā te
khameyya tathā taṁ 3 byākareyyāsi taṁ kiṁ maññasi vaccha sace
te purato aggi jaleyya jāneyyāsi tvaṁ ayaṁ me purato
aggi jalatīti. Sace me bho gotama purato aggi jaleyya
jāneyyāhaṁ ayaṁ me purato aggi jalatīti. Sace pana taṁ
vaccha evaṁ puccheyya yo te ayaṁ purato aggi jalati ayaṁ aggi
kiṁ paṭicca jalatīti evaṁ puṭṭho tvaṁ vaccha kinti byākareyyāsīti.
Sace maṁ bho gotama evaṁ puccheyya yo te ayaṁ purato aggi
jalati ayaṁ aggi kiṁ paṭicca jalatīti evaṁ puṭṭho ahaṁ bho
gotama evaṁ byākareyyaṁ yo me purato aggi jalati ayaṁ aggi
tiṇakaṭṭhupādānaṁ paṭicca jalatīti. Sace 4 vaccha purato so aggi
nibbāyeyya jāneyyāsi tvaṁ ayaṁ me purato aggi nibbutoti.
Sace me bho gotama purato so aggi nibbāyeyya jāneyyāhaṁ
ayaṁ me purato aggi nibbutoti. Sace pana taṁ vaccha evaṁ
puccheyya yo te ayaṁ purato aggi nibbuto so aggi ito
1 Po. cāyaṁ. Ma. tathāyeva. 2 Ma. aññatrayogena aññatra ācariyakena.
3 Ma. naṁ. 4 Yu. sace te vaccha.
Katamaṁ disaṁ gato puratthimaṁ 1 vā pacchimaṁ vā uttaraṁ vā dakkhiṇaṁ
vāti evaṁ puṭṭho tvaṁ vaccha kinti byākareyyāsīti. Na upeti
bho gotama yañhi so bho gotama aggi tiṇakaṭṭhupādānaṁ
paṭicca jalati 2 tassa ca pariyādānā aññassa ca anupahārā 3
anāhāro nibbutotveva saṅkhyaṁ gacchatīti.

[251] Evameva kho vaccha yena rūpena tathāgataṁ paññāpayamāno
paññāpeyya taṁ rūpaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ
anabhāvaṅgataṁ 4 āyatiṁ anuppādadhammaṁ rūpasaṅkhāvimutto kho vaccha
tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho. Seyyathāpi
mahāsamuddo uppajjatīti 5 na upeti na uppajjatīti na upeti
uppajjati ca na ca uppajjatīti na upeti neva uppajjati na na
uppajjatīti na upeti. Yāya vedanāya tathāgataṁ paññāpayamāno
paññāpeyya sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā 6 āyatiṁ anuppādadhammā vedanāsaṅkhāvimutto 7
kho vaccha tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho.
Seyyathāpi mahāsamuddo uppajjatīti na upeti na
uppajjatīti na upeti uppajjati ca na ca uppajjatīti na upeti
neva uppajjati na na uppajjatīti na upeti. Yāya saññāya
tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya sā saññā tathāgatassa
1 Ma. puratthimaṁ vā dakkhiṇaṁ vā pacchimaṁ vā uttaraṁ vāti. 2 Yu. ajalīti dissati.
3 Po. anupādānā. 5 Po. upapajjatīti sabbattha dissati.
4-6 Po. ...kataṁ ...katā. 7 Ma. vedanāsaṅkhyavimutto.
Pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā
saññāsaṅkhāvimutto 1 kho vaccha tathāgato gambhīro
appameyyo duppariyogāḷho. Seyyathāpi mahāsamuddo uppajjatīti
na upeti na uppajjatīti na upeti uppajjati ca na ca
uppajjatīti na upeti neva uppajjati na na uppajjatīti na
upeti. Yehi saṅkhārehi tathāgataṁ paññāpayamāno paññāpeyya
te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā
anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā saṅkhārasaṅkhāvimutto kho
vaccha tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho. Seyyathāpi
mahāsamuddo uppajjatīti na upeti na uppajjatīti na upeti
uppajjatīti ca na ca uppajjatīti na upeti neva uppajjati na na
uppajjatīti na upeti. Yena viññāṇena tathāgataṁ paññāpayamāno
paññāpeyya taṁ viññāṇaṁ tathāgatassa pahīnaṁ ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ
anabhāvaṅgataṁ āyatiṁ anuppādadhammaṁ viññāṇasaṅkhāvimutto
kho vaccha tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāḷho.
Seyyathāpi mahāsamuddo uppajjatīti na upeti na uppajjatīti
na upeti uppajjati ca na ca uppajjatīti na upeti neva
uppajjati na na uppajjatīti na upetīti 2 .

[252] Evaṁ vutte vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ
etadavoca seyyathāpi bho gotama gāmassa vā nigamassa vā
1 Ma. ...saṅkhYu.... 2 Ma. itisaddo natthi.
Avidūre mahāsālarukkho tassa aniccatā sākhāpalāsaṁ 1 palujjeyya
tacapappaṭikā palujjeyyuṁ pheggu 2 palujjeyya so aparena samayena
apagatasākhāpalāso apagatatacapappaṭiko apagataphegguko suddhe 3 sāre
patiṭṭhito evameva bhoto gotamassa pāvacanaṁ apagatasākhāpalāsaṁ
apagatatacapappaṭikaṁ apagatapheggukaṁ suddhe 4 sāre patiṭṭhitaṁ abhikkantaṁ
bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṁ
vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷahassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
rūpāni dakkhantīti evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo
pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca
bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Aggivacchagottasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.
------------
1 Ma. sākhāpalāsā palujjeyyuṁ. 2 Ma. pheggū palujjeyyuṁ. 3 Yu. suddho assa.
4 Ma. Yu. suddhanti dissati.
Mahāvacchagottasuttaṁ