[133] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi. Āyasmāpi
kho rāhulo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya bhagavantaṁ
piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā apaloketvā 1
āyasmantaṁ rāhulaṁ āmantesi yaṅkiñci rāhula rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā
hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre 2 santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ
mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbanti. Rūpameva nu kho bhagavā rūpameva nu kho
sugatāti. Rūpampi rāhula vedanāpi rāhula saññāpi rāhula
saṅkhārāpi rāhula viññāṇampi rāhulāti.

[134] Atha kho āyasmā rāhulo ko nujja bhagavatā
sammukhā ovādena ovadito gāmaṁ piṇḍāya pavisissatīti tato
paṭinivattitvā aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi pallaṅkaṁ ābhujitvā
ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. Addasā kho
āyasmā sārīputto āyasmantaṁ rāhulaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle
nisinnaṁ pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ
1 Po. avaloketvā. 2 Ma. yaṁ dure vā.
Upaṭṭhapetvā disvāna āyasmantaṁ rāhulaṁ āmantesi ānāpānasatiṁ
rāhula bhāvanaṁ bhāvehi ānāpānasati rāhula bhāvanā bhāvitā
bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsāti. Atha kho āyasmā
rāhulo sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā rāhulo bhagavantaṁ etadavoca kathaṁ bhāvitā
nu kho bhante ānāpānasati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsāti.

[135] Yaṅkiñci rāhula rūpaṁ [1]- ajjhattaṁ paccattaṁ kakkhaḷaṁ
kharigataṁ upādinnaṁ seyyathīdaṁ kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ
nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ
antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ
paccattaṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati rāhula ajjhattikā
paṭhavīdhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā paṭhavīdhātu yā ca
bāhirā paṭhavīdhātu paṭhavīdhāturevesā. Taṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā paṭhavīdhātuyā nibbindati
paṭhavīdhātuyā cittaṁ virājeti.

[136] Katamā ca rāhula āpodhātu āpodhātu siyā
ajjhattikā siyā bāhirā. Katamā ca rāhula ajjhattikā
1 Po. etthantare "atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ
vā .pe. evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. pañcimā rāhula dhātuyo
katamā pañca paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu. katamā ca
rāhula paṭhavīdhātu paṭhavīdhātu siyā ajjhattikā siyā bahirā. katamā ca rāhula ajjhattikā
paṭhavīdhātu yanti dissanti.
Āpodhātu yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ upādinnaṁ
seyyathīdaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā
kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṁ yaṁ vā panaññampi kiñci
ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati
rāhula ajjhattikā āpodhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā
āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu āpodhāturevesā. Taṁ
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
disvā āpodhātuyā nibbindati āpodhātuyā cittaṁ virājeti.

[137] Katamā ca rāhula tejodhātu tejodhātu siyā
ajjhattikā siyā bāhirā. Katamā ca rāhula ajjhattikā tejodhātu
yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ tejo tejogataṁ upādinnaṁ seyyathīdaṁ yena
ca santapati yena ca jīrati 1 yena ca pariḍayhati yena ca asitaṁ
pītaṁ khāyitaṁ sāyitaṁ sammā pariṇāmaṁ gacchati yaṁ vā panaññampi
kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ tejo tejogataṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati
rāhula ajjhattikā tejodhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā
tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu tejodhāturevesā. Taṁ netaṁ
mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā
tejodhātuyā nibbindati tejodhātuyā cittaṁ virājeti.
1 Ma. jirīyati.

[138] Katamā ca rāhula vāyodhātu vāyodhātu siyā
ajjhattikā siyā bāhirā. Katamā ca rāhula ajjhattikā
vāyodhātu yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ vāyo vāyogataṁ upādinnaṁ
seyyathīdaṁ uddhaṅgamā vātā adhogamā vātā kucchisayā vātā
koṭṭhasayā 1 vātā aṅgamaṅgānusārino vātā assāso passāso 2
yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ vāyo vāyogataṁ upādinnaṁ
ayaṁ vuccati rāhula ajjhattikā vāyodhātu. Yā ceva kho
pana ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā vāyodhātu
vāyodhāturevesā. Taṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati vāyodhātuyā cittaṁ
virājeti.

[139] Katamā ca rāhula ākāsadhātu ākāsadhātu siyā
ajjhattikā siyā bāhirā. Katamā ca rāhula ajjhattikā
ākāsadhātu yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ ākāsaṁ ākāsagataṁ upādinnaṁ
seyyathīdaṁ kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ mukhadvāraṁ yena ca asitaṁ
pītaṁ khāyitaṁ sāyitaṁ ajjhoharati yattha ca asitaṁ pītaṁ khāyitaṁ
sāyitaṁ saṁtiṭṭhati yena ca asitaṁ pītaṁ khāyitaṁ sāyitaṁ adhobhāgā 3
nikkhamati yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ ākāsaṁ
ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaraṁ vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi
1 Ma. koṭṭhāsayā. 2 Ma. passāsoti. 3 Ma. adhobhāgaṁ.
Ajjhattaṁ 1 upādinnaṁ ayaṁ vuccati rāhula ajjhattikā ākāsadhātu.
Yā ceva kho pana ajjhattikā ākāsadhātu yā ca bāhirā ākāsadhātu
ākāsadhāturevesā. Taṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso
attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ
yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā ākāsadhātuyā nibbindati ākāsadhātuyā
cittaṁ virājeti.

[140] Paṭhavīsamaṁ rāhula bhāvanaṁ bhāvehi paṭhavīsamañhi te
rāhula bhāvanaṁ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṁ na
pariyādāya ṭhassanti. Seyyathāpi rāhula paṭhaviyā sucimpi nikkhipanti
asucimpi nikkhipanti gūthagatampi nikkhipanti muttagatampi nikkhipanti
kheḷagatampi nikkhipanti pubbagatampi nikkhipanti lohitagatampi nikkhipanti
na ca tena paṭhavī aṭṭiyati 2 vā harāyati vā jigucchati vā
evameva kho tvaṁ rāhula paṭhavīsamaṁ bhāvanaṁ bhāvehi paṭhavīsamañhi
te rāhula bhāvanaṁ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā
cittaṁ na pariyādāya ṭhassanti.

[141] Āposamaṁ rāhula bhāvanaṁ bhāvehi āposamañhi te
rāhula bhāvanaṁ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṁ
na pariyādāya ṭhassanti. Seyyathāpi rāhula āpasmiṁ sucimpi
dhovanti asucimpi dhovanti gūthagatampi dhovanti muttagatampi dhovanti
kheḷagatampi dhovanti pubbagatampi dhovanti lohitagatampi dhovanti na
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. aḍḍīyati.
Ca tena āpo aṭṭiyati vā harāyati vā jigucchati vā evameva
kho tvaṁ rāhula āposamaṁ bhāvanaṁ bhāvehi āposamañhi te
rāhula bhāvanaṁ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṁ
na pariyādāya ṭhassanti.

[142] Tejosamaṁ rāhula bhāvanaṁ bhāvehi tejosamañhi te
rāhula bhāvanaṁ bhāvayato uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṁ na
pariyādāya ṭhassanti. Seyyathāpi rāhula tejo sucimpi ḍahati
asucimpi ḍahati gūthagatampi ḍahati muttagatampi ḍahati kheḷagatampi
ḍahati pubbagatampi ḍahati lohitagatampi ḍahati na ca tena tejo
aṭṭiyati vā harāyati vā jigucchati vā evameva kho tvaṁ rāhula
tejosamaṁ bhāvanaṁ bhāvehi tejosamañhi te rāhula bhāvanaṁ bhāvayato
uppannā manāpāmanāpā phassā cittaṁ na pariyādāya ṭhassanti.