[113] Tatra gahapatayo ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino karato kārayato chindato chedāpayato pacato pacāpayato
socato socāpayato kilamato kilamāpayato phandato phandāpayato
pāṇamatipātāpayato adinnaṁ ādiyato sandhiṁ chindato nillopaṁ
harato ekāgārikaṁ karoto paripanthe tiṭṭhato paradāraṁ gacchato
musā bhaṇato karato karīyati pāpaṁ khurapariyantena cepi cakkena yo
imissā paṭhaviyā pāṇe ekamaṁsakhalaṁ ekamaṁsapuñjaṁ kareyya atthi
tatonidānaṁ pāpaṁ atthi pāpassa āgamo dakkhiṇañcepi gaṅgāya
tīraṁ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto
pācento atthi tatonidānaṁ pāpaṁ atthi pāpassa āgamo
uttarañcepi gaṅgāya tīraṁ gaccheyya dadanto dāpento yajanto
yajāpento atthi tatonidānaṁ puññaṁ atthi puññassa āgamo
dānena damena saññamena saccavajjena atthi puññaṁ [1]- atthi
puññassa āgamoti. Tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ yamidaṁ kāyaduccaritaṁ
1 Po. etthantare "atthi tato nidānaṁ puññanti ime pāṭhā dissanti.
Vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ ime tayo akusale dhamme abhinibbajjetvā
yamidaṁ kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ ime tayo kusale dhamme
samādāya vattissantīti 1 taṁ kissa hetu passanti hi te 2 bhonto
samaṇabrāhmaṇā akusalānaṁ dhammānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ
kusalānaṁ dhammānaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ vodānapakkhaṁ. Santaṁyeva
kho pana kiriyaṁ atthi kiriyātissa diṭṭhi hoti sāssa hoti
sammādiṭṭhi. Santaṁyeva kho pana kiriyaṁ atthi kiriyāti saṅkappeti
svāssa hoti sammāsaṅkappo. Santaṁyeva kho pana kiriyaṁ atthi
kiriyāti vācaṁ bhāsati sāssa hoti sammāvācā. Santaṁyeva
kho pana kiriyaṁ atthi kiriyāti āha ye te arahanto kiriyavādā
tesamayaṁ na paccanīkaṁ karoti. Santaṁyeva kho pana kiriyaṁ atthi
kiriyāti paraṁ saññapeti sāssa hoti saddhammasaññatti tāya
ca pana saddhammasaññattiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
Iti pubbeva kho panassa dussīlyaṁ pahīnaṁ hoti sulīlyaṁ paccupaṭṭhitaṁ
ayañca sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā ariyānaṁ
appaccanīkatā saddhammasaññatti anattukkaṁsanā aparavambhanā.
Evaṁsime aneke kusalā dhammā sambhavanti sammādiṭṭhipaccayā.

[114] Tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhati
sace kho atthi kiriyā evamayaṁ bhavaṁ purisapuggalo kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissati. Kāmaṁ kho pana
1 Ma. Yu. itisaddo natthi. 2 Ma. teti natthi.
Māhu kiriyā hotu nesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ
atha ca panāyaṁ bhavaṁ purisapuggalo diṭṭheva dhamme viññūnaṁ pāsaṁso
sīlavā purisapuggalo sammādiṭṭhī kiriyavādoti. Sace kho attheva
kiriyā evaṁ imassa bhoto purisapuggalassa ubhayattha kaṭaggāho
yañca diṭṭheva dhamme viññūnaṁ pāsaṁso yañca kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissati. Evamassāyaṁ
apaṇṇako dhammo susamatto samādinno 1 ubhayaṁsaṁ pharitvā tiṭṭhati
riñcati akusalaṭṭhānaṁ.

[115] Santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya
ahetū appaccayā sattā saṅkilissanti natthi hetu natthi paccayo
sattānaṁ visuddhiyā ahetū appaccayā sattā visujjhanti natthi
balaṁ natthi viriyaṁ natthi purisathāmo natthi purisaparakkamo sabbe
sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā abalā
aviriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā 2 chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ
paṭisaṁvedentīti tesaṁyeva kho gahapatayo samaṇabrāhmaṇānaṁ eke
samaṇabrāhmaṇā ujuvipaccanīkavādā te evamāhaṁsu atthi hetu
atthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya sahetū sappaccayā sattā
saṅkilissanti atthi hetu atthi paccayo sattānaṁ visuddhiyā
sahetū sappaccayā sattā visujjhanti atthi balaṁ atthi viriyaṁ
1 Po. susamādinno. 2 Ma. ... sabhāvapariṇatā.
Atthi purisathāmo atthi purisaparakkamo 1 sabbe sattā sabbe
pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā savasā 2 sabalā saviriyā
niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ paṭisaṁvedentīti.
Taṁ kiṁ maññatha gahapatayo nanume samaṇabrāhmaṇā aññamaññaṁ 3
ujuvipaccanīkavādāti. Evaṁ bhante.

[116] Tatra gahapatayo ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino natthi hetu natthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya
ahetū appaccayā sattā saṅkilissanti natthi hetu natthi
paccayo sattānaṁ visuddhiyā ahetū appaccayā sattā visujjhanti
natthi balaṁ natthi viriyaṁ natthi purisathāmo natthi purisaparakkamo
sabbe sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā
abalā aviriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ
paṭisaṁvedentīti tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ yamidaṁ kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ
manosucaritaṁ ime tayo kusale dhamme abhinibbajjetvā yamidaṁ
kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ ime tayo akusale dhamme
samādāya vattissanti taṁ kissa hetu na hi te bhonto
samaṇabrāhmaṇā passanti akusalānaṁ dhammānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ
saṅkilesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ vodānapakkhaṁ.
Santaṁyeva kho pana hetuṁ natthi hetūtissa diṭṭhi hoti sāssa
hoti micchādiṭṭhi. Santaṁyeva kho pana hetuṁ natthi hetūti
1 Yu. etthantare nakāro atthi. potthakepi īdisoyeva. 2 Yu. avasā abalā
aviriyā. potthakepi īdisoyeva. 3 Ma. Yu. aññamaññassa.
Saṅkappeti svāssa hoti micchāsaṅkappo. Santaṁyeva kho pana
hetuṁ natthi hetūti vācaṁ bhāsati sāssa hoti micchāvācā.
Santaṁyeva kho pana hetuṁ natthi hetūti āha ye te arahanto
hetuvādā tesamayaṁ paccanīkaṁ karoti. Santaṁyeva kho pana hetuṁ
natthi hetūti paraṁ saññapeti sāssa hoti asaddhammasaññatti
tāya ca pana asaddhammasaññattiyā attānukkaṁseti paraṁ vambheti.
Iti pubbeva kho panassa susīlyaṁ pahīnaṁ hoti dussīlyaṁ paccupaṭṭhitaṁ
ayañca micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā ariyānaṁ paccanīkatā
asaddhammasaññatti attānukkaṁsanā paravambhanā. Evaṁsime aneke
pāpakā akusalā dhammā sambhavanti micchādiṭṭhipaccayā.

[117] Tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhati
sace kho natthi hetu evamayaṁ bhavaṁ purisapuggalo kāyassa bhedā
parammaraṇā 1 sotthimattānaṁ karissati. Sace kho atthi hetu
evamayaṁ bhavaṁ purisapuggalo kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissati. Kāmaṁ kho pana māhu hetu
hotu nesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ atha ca panāyaṁ
bhavaṁ purisapuggalo diṭṭheva dhamme viññūnaṁ gārayho dussīlo
purisapuggalo micchādiṭṭhī ahetukavādoti. Sace kho attheva
hetu evaṁ imassa bhoto purisapuggalassa ubhayattha kaliggāho
yañca diṭṭheva dhamme viññūnaṁ gārayho yañca kāyassa bhedā
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissati. Evamassāyaṁ
apaṇṇako dhammo dussamatto samādinno ekaṁsaṁ pharitvā tiṭṭhati
riñcati kusalaṭṭhānaṁ.

[118] Tatra gahapatayo ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino atthi hetu atthi paccayo sattānaṁ saṅkilesāya
sahetū sappaccayā sattā saṅkilissanti atthi hetu atthi paccayo
sattānaṁ visuddhiyā sahetū sappaccayā sattā visujjhanti atthi
balaṁ atthi viriyaṁ atthi purisathāmo atthi purisaparakkamo sabbe
sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā savasā sabalā
saviriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṁ
paṭisaṁvedentīti tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ yamidaṁ kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ
manoduccaritaṁ ime tayo akusale dhamme abhinibbajjetvā yamidaṁ
kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ ime tayo kusale dhamme samādāya
vattissanti taṁ kissa hetu passanti hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā
akusalānaṁ dhammānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ kusalānaṁ
dhammānaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ vodānapakkhaṁ. Santaṁyeva kho pana
hetuṁ atthi hetūtissa diṭṭhi hoti sāssa hoti sammādiṭṭhi.
Santaṁyeva kho pana hetuṁ atthi hetūti saṅkappeti svāssa
hoti sammāsaṅkappo. Santaṁyeva kho pana hetuṁ atthi hetūti
vācaṁ bhāsati sāssa hoti sammāvācā. Santaṁyeva kho pana
Hetuṁ atthi hetūti āha ye te arahanto hetuvādā tesamayaṁ
na paccanīkaṁ karoti. Santaṁyeva kho pana hetuṁ atthi hetūti
paraṁ saññapeti sāssa hoti saddhammasaññatti tāya ca
pana saddhammasaññattiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
Iti pubbeva kho panassa dussīlyaṁ pahīnaṁ hoti susīlyaṁ paccupaṭṭhitaṁ
ayañca sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā ariyānaṁ
appaccanīkatā saddhammasaññatti anattukkaṁsanā aparavambhanā.
Evaṁsime aneke kusalā dhammā sambhavanti sammādiṭṭhipaccayā.

[119] Tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhati
sace kho atthi hetu evamayaṁ bhavaṁ purisapuggalo kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissati. Kāmaṁ kho pana
māhu hetu hotu nesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ
atha ca panāyaṁ bhavaṁ purisapuggalo diṭṭheva dhamme viññūnaṁ pāsaṁso
sīlavā purisapuggalo sammādiṭṭhī hetuvādoti. Sace kho attheva
hetu evaṁ imassa bhoto purisapuggalassa ubhayattha kaṭaggāho
yañca diṭṭheva dhamme viññūnaṁ pāsaṁso yañca kāyassa bhedā
parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissati. Evamassāyaṁ
apaṇṇako dhammo susamatto samādinno ubhayaṁsaṁ pharitvā tiṭṭhati
riñcati akusalaṭṭhānaṁ.

[120] Santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
Evaṁdiṭṭhino natthi sabbaso āruppāti tesaṁyeva kho gahapatayo
samaṇabrāhmaṇānaṁ eke samaṇabrāhmaṇā ujuvipaccanīkavādā te
evamāhaṁsu atthi sabbaso āruppāti. Taṁ kiṁ maññatha gahapatayo
nanume samaṇabrāhmaṇā aññamaññassa ujuvipaccanīkavādāti. Evaṁ
bhante. Tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhati ye
kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
natthi sabbaso āruppāti idaṁ me adiṭṭhaṁ yepi te bhonto
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino atthi sabbaso āruppāti
idaṁ me aviditaṁ ahañceva kho pana ajānanto 1 apassanto
ekaṁsena ādāya vohareyyaṁ idameva saccaṁ moghamaññanti na
me taṁ assa paṭirūpaṁ ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino natthi sabbaso āruppāti sace kho
tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ ṭhānametaṁ vijjati
ye te devā rūpino manomayā apaṇṇakaṁ me 2 tatrūpapatti
bhavissati ye pana te bhonto samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino atthi sabbaso āruppāti sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ
saccaṁ vacanaṁ ṭhānametaṁ vijjati ye te devā arūpino
saññāmayā apaṇṇakaṁ me 3 tatrūpapatti bhavissati dissante kho
pana rūpādhikaraṇaṁ 4 daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṁtuvaṁpesuñña 5 6
musāvādā natthi kho panetaṁ sabbaso āruppeti. So
1 Po. ajānaṁ ajānanto ajānaṁ apassanto. 2-3 Po. apaṇṇakametaṁ. 4 Ma.
rūpakāraṇā. 5 Ma. ... satthādānaṁ. 6 Ma. vivādātuvaṁtuvaṁ.
Iti paṭisaṅkhāya rūpānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti.

[121] Santi gahapatayo eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino natthi sabbaso bhavanirodhoti. Tesaṁyeva kho gahapatayo
samaṇabrāhmaṇānaṁ eke samaṇabrāhmaṇā ujuvipaccanīkavādā te
evamāhaṁsu atthi sabbaso bhavanirodhoti. Taṁ kiṁ maññatha gahapatayo
nanume samaṇabrāhmaṇā aññamaññassa ujuvipaccanīkavādāti.
Evaṁ bhante. Tatra gahapatayo viññū puriso iti paṭisañcikkhati
ye 1 kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino
natthi sabbaso bhavanirodhoti idaṁ me adiṭṭhaṁ yepi te bhonto
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino atthi sabbaso
bhavanirodhoti idaṁ me aviditaṁ ahañceva kho pana ajānanto
apassanto ekaṁsena ādāya vohareyyaṁ idameva saccaṁ
moghamaññanti na me taṁ assa paṭirūpaṁ ye kho te bhonto
samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino natthi sabbaso bhavanirodhoti
sace tesaṁ bhavataṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ ṭhānametaṁ vijjati
ye te devā arūpino saññāmayā apaṇṇakaṁ me tatrūpapatti
bhavissati ye pana te bhonto samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino atthi sabbaso bhavanirodhoti sace tesaṁ bhavataṁ
samaṇabrāhmaṇānaṁ saccaṁ vacanaṁ ṭhānametaṁ vijjati yaṁ diṭṭheva dhamme
1 Ma. ye ca kho te.
Parinibbāyissāmi. Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino natthi sabbaso bhavanirodhoti tesamayaṁ diṭṭhi sarāgāya
santike saṁyogāya santike abhinandanāya santike ajjhosānāya
santike upādānāya santike ye pana te bhonto samaṇabrāhmaṇā
evaṁvādino evaṁdiṭṭhino atthi sabbaso bhavanirodhoti tesamayaṁ
diṭṭhi asārāgāya 1 santike asaṁyogāya santike anabhinandanāya
santike anajjhosānāya santike anupādānāya santiketi. So
iti paṭisaṅkhāya bhavānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti.

[122] Cattārome gahapatayo puggalā santo saṁvijjamānā
lokasmiṁ katame cattāro idha gahapatayo ekacco puggalo
attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto idha gahapatayo
ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto
idha gahapatayo ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānu-
yogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto idha
gahapatayo ekacco puggalo nevattantapo ca hoti nāttaparitāpanānu-
yogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so
anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sitibhūto
sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.