[93] Ekamantaṁ nisinno kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ
etadavoca bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṁ vācaṁ yā sā
vācā paresaṁ appiyā amanāpāti. Na khvettha 2 rājakumāra
ekaṁsenāti. Ettha bhante anassuṁ niganthāti. Kiṁ pana tvaṁ
rājakumāra evaṁ vadesīti 3 . Ettha bhante anassuṁ niganthāti idhāhaṁ
bhante yena nigantho nāṭaputto tenupasaṅkamiṁ upasaṅkamitvā
niganthaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁ ekamantaṁ nisinnaṁ
kho maṁ bhante nigantho nāṭaputto etadavoca ehi tvaṁ rājakumāra
samaṇassa gotamassa vādaṁ āropehi evaṁ te kalyāṇo
kittisaddo abbhuggacchissati 4 abhayena rājakumārena samaṇassa
gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādo āropitoti
evaṁ vutte ahaṁ bhante niganthaṁ nāṭaputtaṁ etadavocaṁ yathākathaṁ
1 Ma. pakkami. 2 Yu. na khottha. 3 Ma. Yu. itisaddo natthi.
4 Ma. abbhuggacchati. Yu. abbhuggañchīti.
Panāhaṁ bhante samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa
vādaṁ āropessāmīti ehi tvaṁ rājakumāra yena
samaṇo gotamo tenupasaṅkama upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ evaṁ
vadehi bhāseyya nu kho bhante tathāgato taṁ vācaṁ yā sā
vācā paresaṁ appiyā amanāpāti sace te samaṇo gotamo
evaṁ puṭṭho samāno 1 evaṁ byākaroti bhāseyya rājakumāra
tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpāti
tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi atha kiñcarahi te bhante puthujjanena
nānākaraṇaṁ puthujjanopi hi taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ
appiyā amanāpāti sace pana te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho
evaṁ byākaroti na rājakumāra tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya yā
sā vācā paresaṁ appiyā amanāpāti tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi
atha kiñcarahi te bhante devadatto byākato āpāyiko
devadatto nerayiko devadatto kappaṭṭho devadatto atekiccho
devadattoti tāya ca pana te vācāya devadatto kupito ahosi
anattamanoti imaṁ kho te rājakumāra samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṁ
pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ neva sakkhiti oggilituṁ
seyyathāpi nāma purisassa ayasiṅghāṭakaṁ kaṇṭhe vilaggaṁ so neva
sakkuṇeyya uggilituṁ neva sakkuṇeyya oggilituṁ evameva kho
te rājakumāra samaṇo gotamo imaṁ ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho
1 Ma. Yu. samānoti natthi.
Samāno neva sakkhiti uggilituṁ neva sakkhiti oggilitunti.

[94] Tena kho pana samayena daharo 1 mando uttānaseyyako
abhayassa rājakumārassa aṅke 2 nisinno hoti. Atha kho bhagavā
abhayaṁ rājakumāraṁ etadavoca taṁ kiṁ maññasi rājakumāra sacāyaṁ
kumāro tuyhaṁ vā pamādamanvāya dhātiyā vā pamādamanvāya kaṭṭhaṁ
vā kaṭhalaṁ vā mukhe āhareyya kinti taṁ 3 kareyyāsīti.
Āhareyyassāhaṁ bhante 4 sacāhaṁ bhante na sakkuṇeyyaṁ ādikeneva
āharituṁ 5 vāmena hatthena sīsaṁ pariggahetvā dakkhiṇena hatthena
vaṅkaṅguliṁ katvā salohitampi āhareyyaṁ taṁ kissa hetu atthi
hi 6 me bhante kumāre anukampāti. Evameva kho rājakumāra
yaṁ tathāgato vācaṁ 7 jānāti abhūtaṁ atacchaṁ anatthasañhitaṁ sā ca
paresaṁ appiyā amanāpā na taṁ tathāgato vācaṁ bhāsati yampi
tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasañhitaṁ sā ca paresaṁ
appiyā amanāpā tampi tathāgato vācaṁ na bhāsati yañca
kho tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ atthasañhitaṁ sā ca
paresaṁ appiyā amanāpā tatra kālaññū tathāgato hoti tassā
vācāya veyyākaraṇāya yaṁ tathāgato vācaṁ jānāti abhūtaṁ atacchaṁ
anatthasañhitaṁ sā ca paresaṁ piyā manāpā taṁ 8 tathāgato vācaṁ
na bhāsati yampi tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ anatthasañhitaṁ
1 Ma. Yu. etthantare kumāroti atthi. 2 Ma. aṅge. 3 Ma. Yu. naṁ.
4 Ma. sace bhante na sakkuṇeyya. 5 Sī. Yu. āhattuṁ. 6 Yu. hisaddo natthi.
7 Ma. taṁ vācaṁ. 8 Ma. Yu. na taṁ.
Sā ca paresaṁ piyā manāpā tampi tathāgato vācaṁ na bhāsati
yañca kho tathāgato vācaṁ jānāti bhūtaṁ tacchaṁ atthasañhitaṁ sā
ca paresaṁ piyā manāpā tatra kālaññū tathāgato hoti tassā
vācāya byākaraṇāya 1 taṁ kissa hetu atthi hi 2 rājakumāra
tathāgatassa sattesu anukampāti.

[95] Ye me bhante khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi
gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi pañhaṁ abhisaṅkharitvā tathāgataṁ
upasaṅkamitvā pucchanti pubbeva nu kho etaṁ bhante bhagavato
cetaso parivitakkitaṁ hoti ye maṁ upasaṅkamitvā evaṁ pucchissanti
tesāhaṁ evaṁ puṭṭho evaṁ byākarissāmīti udāhu ṭhānasovetaṁ
tathāgataṁ paṭibhātīti 3 . Tenahi rājakumāra taññevettha paṭipucchissāmi
yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi taṁ kiṁ maññasi
rājakumāra kusalo tvaṁ rathassa aṅgapaccaṅgānanti. Evaṁ bhante
kusalo ahaṁ rathassa aṅgapaccaṅgānanti. Taṁ kiṁ maññasi rājakumāra
ye taṁ upasaṅkamitvā evaṁ puccheyyuṁ kinnāmidaṁ rathassa
aṅgapaccaṅganti pubbeva nukho te etaṁ cetaso 4 parivitakkitaṁ
assa ye maṁ upasaṅkamitvā evaṁ pucchissanti tesāhaṁ evaṁ puṭṭho 5
evaṁ byākarissāmīti udāhu ṭhānasovetaṁ taṁ 6 paṭibhāseyyāti.
Ahaṁ hi bhante rathiko saññāto kusalo rathassa aṅgapaccaṅgānaṁ
sabbāni me rathassa aṅgapaccaṅgāni suviditāni ṭhānasovetaṁ maṁ
1 Yu. veyyākaraṇāya 2 Yu. hisaddo natthi. 3 Po. paṭibhāseyya. 4 Po. cetasā.
5 Yu. evaṁ puṭṭhoti dve pāṭhā natthi. 6 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Paṭibhāseyyāti. Evameva kho rājakumāra ye te khattiyapaṇḍitāpi
brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi pañhaṁ
abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchissanti 1 ṭhānasovetaṁ
tathāgataṁ paṭibhāti taṁ kissa hetu sā hi rājakumāra tathāgatassa
dhammadhātu supaṭividdhā 2 yassā dhammadhātuyā supaṭividdhattā ṭhānasovetaṁ
tathāgataṁ paṭibhātīti.

[96] Evaṁ vutte abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca
abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ
vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto rūpāni
dakkhantīti 3 evameva bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito
esāhaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca
upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Abhayarājakumārasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
------------
1 Ma. Yu. pucchanti. 2 Ma. suppaṭividitā. 3 Yu. dakkhintīti
dissati. sabbattha īdisameva.
Bahuvedaniyasuttaṁ

[97] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho pañcakaṅgo thapati
yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

[98] Ekamantaṁ nisinno kho so 1 pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ
udāyiṁ etadavoca kati nu kho bhante udāyi vedanā vuttā
bhagavatāti. Tisso kho gahapati vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā
dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā imā kho gahapati 2 tisso
vedanā vuttā bhagavatāti. Na kho bhante udāyi tisso vedanā
vuttā bhagavatā dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā
dukkhā vedanā yāyaṁ bhante adukkhamasukhā vedanā santasmiṁ esā
paṇīte sukhe vuttā bhagavatāti. Dutiyampi kho āyasmā udāyī
pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca na kho gahapati dve vedanā vuttā
bhagavatā tisso vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā
adukkhamasukhā vedanā imā kho gahapati tisso vedanā vuttā
bhagavatāti. Dutiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ
etadavoca na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā
dve vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā yāyaṁ
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. thapati.
Bhante adukkhamasukhā vedanā santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā
bhagavatāti. Tatiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ
etadavoca na kho gahapati dve vedanā vuttā bhagavatā tisso
vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā
vedanā imā kho gahapati tisso vedanā vuttā bhagavatāti.
Tatiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca
na kho bhante udāyi tisso vedanā vuttā bhagavatā dve
vedanā vuttā bhagavatā sukhā vedanā dukkhā vedanā yāyaṁ
bhante adukkhamasukhā vedanā santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā
bhagavatāti. Neva kho asakkhi 1 āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ
saññāpetuṁ na panāsakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ
saññāpetuṁ.

[99] Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa
pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ. Atha kho āyasmā
ānando yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
ānando yāvatako ahosi āyasmato udāyissa pañcakaṅgena
thapatinā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.
Evaṁ vutte bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca santaññeva
kho ānanda pariyāyaṁ pañcakaṅgo thapati udāyissa nābbhinumodi 2
1 Ma. sakkhi. 2 Ma. nābbhanumodi.
Santaññeva ca pana pariyāyaṁ udāyī pañcakaṅgassa thapatissa
nābbhinumodi dvepānanda vedanā vuttā mayā pariyāyena tissopi
vedanā vuttā mayā pariyāyena catassopi 1 vedanā vuttā mayā
pariyāyena pañcapi vedanā vuttā mayā pariyāyena chapi vedanā
vuttā mayā pariyāyena aṭṭhārasapi vedanā vuttā mayā pariyāyena
chattiṁsāpi vedanā vuttā mayā pariyāyena aṭṭhasatampi vedanā
vuttā mayā pariyāyena evaṁ pariyāyadesito kho ānanda mayā
dhammo evaṁ pariyāyadesite kho ānanda mayā dhamme ye
aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ na samanujānissanti na samanumaññissanti
na samanumodissanti tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ bhaṇḍanajātā
kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā
viharissantīti evaṁ pariyāyadesito kho ānanda mayā dhammo
evaṁ pariyāyadesite kho ānanda mayā dhamme ye aññamaññassa
subhāsitaṁ sulapitaṁ samanujānissanti samanumaññissanti samanumodissanti
tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharissanti.

[100] Pañca kho ime ānanda kāmaguṇā katame pañca
cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā
rajanīyā sotaviññeyyā saddā ... Ghānaviññeyyā gandhā ...
Jivhāviññeyyā rasā ... Kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā
1 Ma. catassopi vedanā vuttā mayā pariyāyenāti ime pāṭhā natthi.
Manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā ime kho ānanda
pañca kāmaguṇā. Yaṁ kho ānanda ime pañca kāmaguṇe
paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ idaṁ vuccati kāmasukhaṁ.

[101] Yo kho ānanda evaṁ vadeyya etaparamaṁ sattā
sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentīti idamassa nānujānāmi taṁ kissa
hetu atthānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca. Katamañcānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ
abhikkantatarañca paṇītatarañca idhānanda bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati idaṁ kho ānanda etamhā sukhā
aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Yo kho ānanda
evaṁ vadeyya etaparamaṁ sattā sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentīti
idamassa nānujānāmi taṁ kissa hetu atthānanda etamhā
sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca. Katamañcānanda
etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca idhānanda
bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ
avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ .pe. Tatiyaṁ
jhānaṁ ... Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati idaṁ kho ānanda
etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca [1]-.
Katamañcānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
1 Ma. etthantare "yo kho evaṁ vadeyya .pe. iti dissati. Yu. yo kho ānanda evaṁ
vadeyya .pe. iti dissati. ito parampi īdisaṭṭhāne pāṭhā evameva ñātabbā.
Paṇītatarañca idhānanda bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati idaṁ kho
ānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.
Katamañcānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca idhānanda bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja
viharati idaṁ kho ānanda etamhā sukhā .pe. Katamañcānanda
etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca idhānanda
bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati idaṁ kho ānanda etamhā
sukhā .pe. Katamañcānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca idhānanda bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ
samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati idaṁ kho
ānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

[102] Yo kho ānanda evaṁ vadeyya etaparamaṁ sattā
sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentīti idamassa nānujānāmi taṁ kissa
hetu atthānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca. Katamañcānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ
abhikkantatarañca paṇītatarañca idhānanda bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
Samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja
viharati idaṁ kho ānanda etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca
paṇītatarañca. Ṭhānaṁ kho panetaṁ ānanda vijjati yaṁ
aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ saññāvedayitanirodhaṁ
samaṇo gotamo āha tañca sukhasmiṁ paññapeti tayidaṁ kiṁsu
tayidaṁ kathaṁsūti evaṁvādino ānanda aññatitthiyā paribbājakā
evamassu vacanīyā na kho āvuso bhagavā sukhaṁyeva vedanaṁ sandhāya
sukhasmiṁ paññapeti apicāvuso yattha yattha sukhaṁ upalabbhati yahiṁ
yahiṁ taṁ taṁ tathāgato sukhasmiṁ paññapetīti.
Idamavoca bhagavā attamano āyasmā ānando bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Bahuvedaniyasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
------------
Apaṇṇakasuttaṁ