[3] Evaṁ vutte pesso hatthārohaputto bhagavantaṁ etadavoca
acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāva supaññattā cime 1 cattāro
satipaṭṭhānā sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ
atthaṅgamāya 2 ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya
mayampi hi bhante gihī odātavasanā kālena kālaṁ
imesu catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā viharāma idha mayaṁ
bhante kāye kāyānupassino 3 viharāma ātāpino sampajānā satimanto
vineyya loke abhijjhādomanassaṁ vedanāsu vedanānupassino 3
viharāma ātāpino sampajānā satimanto vineyya loke abhijjhādomanassaṁ
citte cittānupassino viharāma ātāpino sampajānā
satimanto vineyya loke abhijjhādomanassaṁ dhammesu dhammānupassino
viharāma ātāpino sampajānā satimanto vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāvañcīdaṁ
bhante bhagavā evaṁ manussagahaṇe evaṁ manussakasaṭe evaṁ manussasāṭheyye
1 Po. Yu. bhante bhagavatā. 2 Sī. Yu. atthagamāya. 3 Yu. -nupassī.
Vattamāne sattānaṁ hitāhitaṁ jānāti gahaṇañhetaṁ
bhante yadidaṁ manussā uttānakañhetaṁ bhante yadidaṁ pasavo
ahañhi bhante pahomi hatthidammaṁ sāretuṁ yāvatakena antarena
campaṁ gatāgataṁ karissati sabbāni tāni sāṭheyyāni kūṭeyyāni
vaṅkeyyāni jimheyyāni pātukarissati amhākampana bhante dāsāti
vā pessāti vā kammakarāti vā aññathā ca kāyena samudācaranti
aññathā ca 1 vācāya aññathā ca nesaṁ cittaṁ hoti
acchariyaṁ bhante abbhūtaṁ bhante yāvañcīdaṁ bhante bhagavā evaṁ
manussagahaṇe evaṁ manussakasaṭe evaṁ manussasāṭheyye vattamāne
sattānaṁ hitāhitaṁ jānāti gahaṇañhetaṁ bhante yadidaṁ manussā
uttānakañhetaṁ bhante yadidaṁ pasavoti.

[4] Evametaṁ pessa evametaṁ pessa gahaṇañhetaṁ pessa
yadidaṁ manussā uttānakañhetaṁ pessa yadidaṁ pasavo cattārome
pessa puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro
idha pessa ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto
idha pana pessa ekacco puggalo parantapo
hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto idha pessa ekacco puggalo
attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca
paraparitāpanānuyogamanuyutto idha pana pessa ekacco puggalo
nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na
1 Yu. casaddo natthi.
Paraparitāpanānuyogamanuyutto so anattantapo aparantapo diṭṭheva
dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena
attanā viharati imesaṁ pessa catunnaṁ puggalānaṁ katamo te
puggalo cittaṁ ārādhetīti.

[5] Yvāyaṁ bhante puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto
ayaṁ me puggalo cittaṁ nārādheti yopāyaṁ
bhante puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto ayampi me
puggalo cittaṁ nārādheti yopāyaṁ bhante puggalo attantapo
ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto
ayampi me puggalo cittaṁ nārādheti yo ca kho
ayaṁ bhante puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto
na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so anattantapo
aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī
brahmabhūtena attanā viharati ayaṁ 1 me puggalo cittaṁ ārādhetīti.
Kasmā pana te pessa ime tayo puggalā cittaṁ nārādhentīti.

[6] Yvāyaṁ bhante puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto
so attānaṁ sukhakāmaṁ dukkhapaṭikkūlaṁ ātāpeti
paritāpeti iminā me ayaṁ puggalo cittaṁ nārādheti yopāyaṁ
bhante puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto so paraṁ
sukhakāmaṁ dukkhapaṭikkūlaṁ ātāpeti paritāpeti iminā me ayaṁ
1 Ma. ayameva me.
Puggalo cittaṁ nārādheti yopāyaṁ bhante puggalo attantapo
ca attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto
so attānañca parañca sukhakāmaṁ 1 dukkhapaṭikkūlaṁ ātāpeti
paritāpeti iminā me ayaṁ puggalo cittaṁ nārādheti yo
ca kho ayaṁ bhante puggalo nevattantapo nāttaparitāpanānuyogamanuyutto
na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto so
anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto
sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati iminā me ayaṁ puggalo
cittaṁ ārādheti handa cadāni mayaṁ bhante gacchāma bahukiccā
mayaṁ bahukaraṇīyāti. Yassadāni tvaṁ pessa kālaṁ maññasīti.
Atha kho pesso hatthārohaputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
pakkāmi 2 .

[7] Atha kho bhagavā acirapakkante pesse hatthārohaputte
bhikkhū āmantesi paṇḍito bhikkhave pesso hatthārohaputto
mahāpañño bhikkhave pesso hatthārohaputto sace bhikkhave
pesso hatthārohaputto muhuttaṁ nisīdeyya yāvassāhaṁ 3 ime cattāro
puggale vitthārena vibhajissāmi mahatā atthena saṁyutto abhavissa 4
apica bhikkhave ettāvatāpi pesso hatthārohaputto mahatā
atthena saṁyuttoti. Etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo
1 Yu. sukhakāme dukkhapaṭikkule. 2 Ma. pakkami. 3 Ma. yāvāssāhaṁ.
4 Po. Ma. Yu. agamissa.
Yaṁ bhagavā ime cattāro puggale vitthārena vibhajeyya vitthārena 1
bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ.

[8] Bhagavā etadavoca katamo ca bhikkhave puggalo attantapo
attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idha bhikkhave ekacco puggalo
acelako 2 hoti muttācāro hatthāvalekhano 3 na ehibhadantiko na
tiṭṭhabhadantiko nābhihataṁ na uddissa kataṁ na nimantanaṁ sādiyati
so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā 4 paṭiggaṇhāti
na elakamantaraṁ 5 na daṇḍamantaraṁ na mūsalamantaraṁ na dvinnaṁ
bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na
saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā
saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ
pīvati. So ekāgāriko vā hoti ekālopiko dvāgāriko
vā hoti dvālopiko .pe. Sattāgāriko vā hoti sattālopiko
ekissāpi dattiyā yāpeti dvīhipi dattīhi yāpeti .pe.
Sattahipi dattīhi yāpeti ekāhikampi āhāraṁ āhāreti dvīhikampi
āhāraṁ āhāreti .pe. Sattāhikampi āhāraṁ āhāreti iti
evarūpampi addhamāsikaṁ 6 pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
1 Ma. Yu. vitthārenāti natthi. 2 Ma. aceḷako. 3 Sī. Ma. Yu. hatthāpalekhano.
4 Ma. kalopimukhā. 5 Ma. eḷakamantaraṁ. 6 aḍḍhamāsikanti yuttataraṁ.
So sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho
vā hoti daddulabhakkho vā hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho
vā hoti ācāmabhakkho vā hoti piññākabhakkho vā hoti
tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho vā hoti vanamūlaphalāhāro
vā yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi
dhāreti chavadussānipi dhāreti paṁsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi
dhāreti ajinānipi 1 dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti
vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti
vālakambalampi 2 dhāreti uḷūkapakkhampi dhāreti kesamassulocakopi
hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto ubbhatthakopi hoti
āsanapaṭikkhitto ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto
kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti sāyatatiyakampi
udakorohanānuyogamanuyutto viharati iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa
ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati ayaṁ vuccati bhikkhave
puggalo attantapo attaparitāpanānuyogamanuyutto.

[9] Katamo ca bhikkhave puggalo parantapo paraparitāpanānu-
yogamanuyutto. Idha bhikkhave ekacco puggalo orabbhiko 3
hoti sūkariko sākuṇiko 4 māgaviko luddo macchaghātako coro
coraghātako 5 bandhanāgāriko ye vā panaññepi keci kurūrakammantā
ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo parantapo paraparitāpanānuyogamanuyutto.
1 Po. ajinaṁpi. 2 Ma. vāḷkambalampi. 3 Ma. orambhiko. 4 Yu. sākantiko.
5 Ma. goghātako.

[10] Katamo ca bhikkhave puggalo attantapo ca attaparitāpanānu-
yogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
Idha bhikkhave ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo
muddhāvasitto brāhmaṇo vā mahāsālo so puratthimena nagarassa
navaṁ santhāgāraṁ kārāpetvā kesamassuṁ ohāretvā kharājinaṁ
nivāsetvā sappitelena kāyaṁ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṁ
kaṇḍuvamāno navaṁ 1 santhāgāraṁ pavisati saddhiṁ mahesiyā brāhmaṇena
ca purohitena so tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya 2 seyyaṁ
kappeti so 3 ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṁ ekasmiṁ thane
khīraṁ hoti tena rājā yāpeti yaṁ dutiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena
mahesī yāpeti yaṁ tatiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena brāhmaṇo
purohito yāpeti yaṁ catutthasmiṁ thane khīraṁ hoti tena aggiṁ juhati 4
avasesena vacchako yāpeti so evamāha ettakā usabhā
haññantu yaññatthāya ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya
ettakā 5 vacchatariyo haññantu yaññatthāya ettakā ajā
haññantu yaññatthāya ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya
ettakā assā haññantu yaññatthāya 6 ettakā rukkhā chijjantu
yūpatthāya ettakā dabbā luyantu 7 parisanthāyāti 8 yepissa te
honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā tepi daṇḍatajjitā
1 Yu. navanti natthi. 2 Sī. Yu. haritupattāya. 3 Ma. Yu. soti natthi.
4 Ma. Yu. juhanti. 5 Yu. ettikā. 6 assā ... yaññattāyāti natthi.
7 Ma. Yu. lūyantu. 8 Ma. parihiṁsatthāYu. Yu. barihisatthāya.
Tajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā 1 parikammāni karonti ayaṁ
vuccati bhikkhave puggalo attantapo ca attaparitāpanānuyogamanuyutto
parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.

[11] Katamo ca bhikkhave puggalo nevattantapo [2]-
nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo 3 na paraparitāpanānu-
yogamanuyutto so anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto
nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati. Idha bhikkhave
tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ
buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ
sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā
pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ
pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ
pakāseti. Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā
aññatarasmiṁ vā kule pacchā jāto 4 so taṁ dhammaṁ sutvā
tathāgate saddhaṁ paṭilabhati so tena saddhāpaṭilābhena samannāgato
iti paṭisañcikkhati sambādho gharāvāso rajāpatho abbhokāso
pabbajjā na yidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ
ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ yannūnāhaṁ kesamassuṁ
ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ
1 Ma. rodamānā. 2-3 Ma. ca. 4 Yu. paccājāto.
Pabbajeyyanti. So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya
mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya
mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni
vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

[12] So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno
pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti
nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī
viharati adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti
dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī athenena 1 sucibhūtena attanā viharati
abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato 2 methunā
gāmadhammā musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī
saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa pisuṇaṁ vācaṁ
pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti ito sutvā na amutra
akkhātā imesaṁ bhedāya amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā
amūsaṁ bhedāya iti bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ 3 vā anuppadātā
samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā
hoti pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti yā
sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā
bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti samphappalāpaṁ
pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī
1 Po. athanena. 2 Ma. paṭivirato. 3 Po. samāhitānaṁ.
Dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena sāpadesaṁ
pariyantavatiṁ atthasañhitaṁ. So vījagāma bhūtagāmasamārambhā paṭivirato
hoti ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā
nacca gīta vādita visūkadassanā paṭivirato hoti mālā gandha vilepanadhāraṇa
maṇḍana vibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti uccāsayana mahāsayanā
paṭivirato hoti jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti āmakamaṁsapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti itthīkumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti
dāsīdāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti ajelakapaṭiggahaṇā paṭivirato
hoti kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti hatthi gavāssavaḷavapaṭiggahaṇā 1
paṭivirato hoti khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato
hoti dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti kayavikkayā
paṭivirato hoti tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato
hoti ukkoṭanavañcananikatisāviyogā 2 paṭivirato hoti
chedanavadhabandhanaviparāmosāalopasahasākārā 3 paṭivirato hoti. So
santuṭṭho hoti kāyaparihārīkena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena
yena 4 yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi
nāma pakkhī sakuṇo yena 5 yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti
evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena
piṇḍapātena yena 6 yeneva pakkamati samādāyeva
1 Po. valavā.... Yu. vaḷavā.... Ma. vaḷavap.... 2 Yu...sāciyogā.
3 Ma. ...sāhasā.... 4-5-6 Ma. so yena yena ca.
Pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ
anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti. So cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ
viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ
tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye
saṁvaraṁ āpajjati sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ...
Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā
dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā
akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati
manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati. So iminā ariyena
indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti ālokite vilokite
sampajānakārī hoti sammiñjite pasārite sampajānakārī hoti
saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti asite pīte khāyite
sāyite sampajānakārī hoti uccārapassāvakamme sampajānakārī
hoti gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve
sampajānakārī hoti.