[560] Atha kho pāpima dūsissa mārassa etadahosi imesaṁ kho
ahaṁ bhikkhūnaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ neva jānāmi āgatiṁ vā
gatiṁ vā yannūnāhaṁ brāhmaṇagahapatike anvāviseyyaṁ etha tumhe
bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosatha paribhāsatha rosetha vihesetha
appevanāma tumhehi akkosiyamānānaṁ paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ
vihesiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ yathā naṁ dūsī māro
labhetha otāranti. Atha kho [4]- pāpima dūsī māro brāhmaṇagahapatike
anvāvisi etha tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme akkosatha
paribhāsatha rosetha vihesetha appevanāma tumhehi akkosiyamānānaṁ
paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ vihesiyamānānaṁ siyā cittassa
aññathattaṁ yathā naṁ dūsī māro labhetha otāranti. Atha kho te
pāpima brāhmaṇagahapatikā anvāvisiṭṭhā dūsinā mārena bhikkhū
sīlavante kalyāṇadhamme akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti
ime pana muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā 5 bandhupādāpaccā
jhāyinosmā jhāyinosmāti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā
jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti. Seyyathāpi nāma
1 Ma. Yu. nisinnakova. 2 Ma. Yu. paṭisañjīvito 3 Ma. sañjivassa sañjivoteva.
4 Ma. te. 5 Ma. kiṇhā.
Ulūko rukkhasākhāyaṁ mūsikaṁ maggayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati
apajjhāyati evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā
bandhupādāpaccā jhāyinosmā jhāyinosmāti pattakkhandhā adhomukhā
madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti.
Seyyathāpi nāma koṭṭho 1 nadītīre macche maggayamāno jhāyati
pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati evamevime muṇḍakā samaṇakā
ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā jhāyinosmā jhāyinosmāti pattakkhandhā
adhomukhā madhurakajātā jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti
apajjhāyanti. Seyyathāpi nāma viḷāro sandhisamalasaṅkaṭīre mūsikaṁ
maggayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati evamevime
muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā jhāyinosmā
jhāyinosmāti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā jhāyanti
pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyanti. Seyyathāpi nāma gadrabho
vahacchinno sandhisamalasaṅkaṭīre jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati
evamevime muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā
jhāyinosmā jhāyinosmāti pattakkhandhā adhomukhā madhurakajātā
jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti apajjhāyantīti. Ye kho pana
pāpima tena samayena manussā kālaṁ karonti yebhuyyena kāyassa
bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti.

[561] Atha kho pāpima kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
1 Ma. Yu. koṭṭhu.
Bhikkhū āmantesi anvāvisiṭṭhā kho bhikkhave brāhmaṇagahapatikā
dūsinā mārena etha tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme
akkosatha paribhāsatha vihesetha appevanāma tumhehi akkosiyamānānaṁ
paribhāsiyamānānaṁ rosiyamānānaṁ vihesiyamānānaṁ siyā cittassa
aññathattaṁ yathā naṁ dūsī māro labhetha otāranti etha
tumhe bhikkhave mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha
tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ
sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā
vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
viharatha. Karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena cetasā ...
Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharatha tathā dutiyaṁ
tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharathāti. Atha
kho te pāpima bhikkhū kakusandhena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena
evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi
suññāgāragatāpi mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu
tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ
sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā
vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
Vihariṁsu. Karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena cetasā ...
Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu tathā dutiyaṁ
tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya
sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā vihariṁsu.

[562] Atha kho pāpima dūsissa mārassa etadahosi evampi
kho ahaṁ karonto imesaṁ bhikkhūnaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ
neva jānāmi āgatiṁ vā gatiṁ vā yannūnāhaṁ brāhmaṇagahapatike
anvāviseyyaṁ etha tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkarotha
garukarotha mānetha pūjetha appevanāma tumhehi sakkariyamānānaṁ
garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā cittassa aññathattaṁ
yathā naṁ dūsī māro labhetha otāranti. Atha kho te pāpima dūsī māro
brāhmaṇagahapatike anvāvisi etha tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme
sakkarotha garukarotha mānetha pūjetha appevanāma tumhehi
sakkariyamānānaṁ garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā
cittassa aññathattaṁ yathā naṁ dūsī māro labhetha otāranti.
Atha kho te pāpima brāhmaṇagahapatikā anvāvisiṭṭhā dūsinā
mārena bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme sakkaronti garukaronti mānenti
pūjenti. Ye kho pana pāpima tena samayena manussā kālaṁ karonti
yebhuyyena kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

[563] Atha kho pāpima kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
bhikkhū āmantesi anvāvisiṭṭhā kho bhikkhave brāhmaṇagahapatikā
dūsinā mārena etha tumhe bhikkhū sīlavante kalyāṇadhamme
sakkarotha garukarotha mānetha pūjetha appevanāma tumhehi
sakkariyamānānaṁ garukariyamānānaṁ māniyamānānaṁ pūjiyamānānaṁ siyā cittassa
aññathattaṁ yathā naṁ dūsī māro labhetha otāranti. Etha tumhe
bhikkhave asubhānupassī kāye viharatha āhāre paṭikkūlasaññino sabbaloke
anabhiratasaññino 1 sabbasaṅkhāresu aniccānupassinoti. Atha
kho te pāpima bhikkhū kakusandhena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena
evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi
suññāgāragatāpi asubhānupassī kāye vihariṁsu āhāre paṭikkūlasaññino
sabbaloke anabhiratasaññino 2 sabbasaṅkhāresu
aniccānupassino.

[564] Atha kho pāpima kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā vidhurena
pacchāsamaṇena gāmaṁ piṇḍāya pāvisi. Atha kho pāpima dūsī
māro aññataraṁ kumārakaṁ anvāvisitvā sakkharaṁ gahetvā āyasmato
vidhurassa sīse pahāramadāsi sīsaṁ vobhindi. Atha kho pāpima
āyasmā vidhuro bhinnena sīsena lohitena gaḷantena kakusandhaṁyeva
bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ piṭṭhito piṭṭhīto anubandhi. Atha
1-2 Ma. anabhiratisaññino.
Kho pāpima kakusandho bhagavā arahaṁ sammāsambuddho nāgāpalokitaṁ
apalokesi na vāyaṁ dūsī māro mattamaññāsīti. Sahāpalokanāya
ca pana pāpima dūsī māro tamhā ca ṭhānā cavi mahānirayañca
upapajji.

[565] Tassa kho pana pāpima mahānirayassa tayo nāmadheyyā
honti chaphassāyataniko itipi saṅkusamāhato itipi paccattavedanīyo
itipi. Atha kho maṁ pāpima nirayapālā upasaṅkamitvā
etadavocuṁ yadā kho te mārisa saṅkunā saṅku hadaye
samāgaccheyya atha naṁ tvaṁ jāneyyāsi vassasahassaṁ me niraye
paccamānassāti. So kho ahaṁ pāpima bahūni vassāni bahūni vassasatāni
bahūni vassasahassāni tasmiṁ mahāniraye apacciṁ dasasahassāni
tasseva mahānirayassa ussade apacciṁ vuṭṭhānavedanaṁ 1 vediyamāno.
Tassa mayhaṁ pāpima evarūpo kāyo hoti seyyathāpi manussassa
evarūpaṁ sīsaṁ hoti seyyathāpi macchassa.

[566] Kīdiso nirayo āsi yattha dūsī apaccatha
vidhuraṁ sāvakamāsajja kakusandhañca brāhmaṇaṁ
sataṁ āsi ayosaṅku sabbe paccattavedanā
īdiso nirayo āsi yattha dūsī apaccatha
vidhuraṁ sāvakamāsajja kakusandhañca brāhmaṇaṁ
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
1 Ma. Yu. vuṭṭhānimaṁ nāma vedanaṁ.
Tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
majjhe sarassa tiṭṭhanti vimānā kappaṭṭhāyino
veḷuriyavaṇṇā rucirā accimanto pabhassarā
accharā tattha naccanti puthū nānattavaṇṇiyo
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
yo ve buddhena cudito 1 bhikkhusaṅghassa pekkhato
migāramātu pāsādaṁ pādaṅguṭṭhena kampayi
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
yo vejayantapāsādaṁ pādaṅguṭṭhena kampayi
iddhibalena patthaddho saṁvejesi ca devatā
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
yo vejayantapāsāde sakkaṁ so paripucchati
api āvuso 2 jānāsi taṇhakkhayavimuttiyo
tassa sakko viyākāsi pañhaṁ puṭṭho yathākathaṁ
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
yo brahmānaṁ 3 paripucchati sudhammāyaṁ abhitosabhaṁ
1 Ma. codito. 2 Ma. api vāsava .... 3 Ma. brahmaṁ.
Ajjāpi te āvuso diṭṭhi yā te diṭṭhi pure ahu
passasi vītivattantaṁ brahmaloke pabhassaraṁ
tassa brahmā viyākāsi anupubbaṁ yathākathaṁ
na me mārisa sā diṭṭhi yā me diṭṭhi pure ahu
passāmi vītivattantaṁ brahmaloke pabhassaraṁ
sohaṁ ajja kathaṁ vajjaṁ ahaṁ niccomhi sassato
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
yo mahāneruno 1 kūṭaṁ vimokkhena aphassayi
vanaṁ pubbavidehānaṁ ye ca bhūmisayā narā
yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
tādisaṁ bhikkhumāsajja kaṇhadukkhaṁ nigacchasi
na ve aggi cetayati ahaṁ bālaṁ ḍahāmiti
bālo ca jalitaṁ aggiṁ āsajjana 2 sa ḍayhati
evameva tuvaṁ māra āsajjana tathāgataṁ
sayaṁ ḍahissasi attānaṁ bālo aggiṁva samphusaṁ
apuññaṁ pasavi māro āsajjana tathāgataṁ
kinnu maññasi pāpima na me pāpaṁ vipaccati
karoto cīyati pāpaṁ cirarattāya kandati 3
māra nibbinda buddhamhā āsammākāsi bhikkhusu
1 Ma. mahāmeruno. 2 Po. Ma. āsajja naṁ. 3 Po. Ma. Yu. antaka.
Iti māraṁ atajjesi 1 bhikkhu bhesakaḷāvane
tato so dummano yakkho tatthevantaradhāyathāti.
Māratajjanīyasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
Cūḷayamakavaggo pañcamo.
Tassudānaṁ
sāleyyaverañjavedalla 2 cūḷamahādhammasamādānaṁ
vīmaṁsakā ca brahmā dūsī ca māro pañcamo varavaggo
mūlapaṇṇāsakaṁ niṭṭhitaṁ.
--------
1 Sī. Yu. aghaṭṭesi. 2 Ma. sāleyyaverañjaduve ca tuṭṭhi
cūḷamahādhammasamādānañca
vīmaṁsakā kosambi ca
brahmano dūsī ca māro dasamo ca vaggo
sāleyyavaggo niṭṭhito pañcamo
idaṁ vaggānamuddānaṁ
mūlapariyāyo ceva sīhanādo ca uttamo
kakaco ceva gosiṅgo sāleyyo ca ime pañca
mūlapaṇṇāsakaṁ samattaṁ.

Suttantapiṭake majjhimanikāyassa
dutiyo bhāgo
-------
majjhimapaṇṇāsakaṁ
namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
Gahapativaggo
------
kandarakasuttaṁ

[1] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā campāyaṁ viharati
gaggarāya pokkharaṇiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ. Atha
kho pesso ca hatthārohaputto kandarako ca paribbājako yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā pesso hatthārohaputto
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Kandarako pana paribbājako
bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ 1 vītisāretvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho kandarako paribbājako
tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ 2 bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhagavantaṁ etadavoca
acchariyaṁ bho gotama abbhūtaṁ bho gotama yāvañcīdaṁ bhotā
1 Sī. Yu. evaṁ. Ma. sāraṇīyaṁ. 2 Ma. ekameva dissati.
Gotamena sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito yepi te bho gotama
ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto
etaparamaṁyeva sammā bhikkhusaṅghaṁ paṭipādesuṁ seyyathāpi etarahi
bhotā gotamena sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito yepi te bho
gotama bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā tepi
bhagavanto etaparamaṁyeva sammā bhikkhusaṅghaṁ paṭipādessanti seyyathāpi
etarahi bhotā gotamena sammā bhikkhusaṅgho paṭipāditoti.

[2] Evametaṁ kandaraka evametaṁ kandaraka yepi te kandaraka
ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto
etaparamaṁyeva sammā bhikkhusaṅghaṁ paṭipādesuṁ seyyathāpi etarahi
mayā sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito yepi te kandaraka bhavissanti
anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā tepi bhagavanto etaparamaṁyeva
sammā bhikkhusaṅghaṁ paṭipādessanti seyyathāpi etarahi
mayā sammā bhikkhusaṅgho paṭipādito santi hi kandaraka bhikkhū
imasmiṁ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā
ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā 1 sammadaññāvimuttā
santi pana 2 kandaraka bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe sekhā 3
santatasīlā santatavuttino nipakā nipakavuttino te catūsu satipaṭṭhānesu
supatiṭṭhitacittā 4 viharanti katamesu catūsu idha kandaraka
bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
1 Ma. parik...saṁyojanā. 2 Ma. hi. 3 Ma. sekkhā. 4 Ma. supaṭṭhita....
Loke abhijjhādomanassaṁ vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ citte cittānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassanti.