[530] Seyyathāpi bhikkhave tittikālābu visena saṁsaṭṭho.
Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo.
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa ayaṁ tittikālābu
visena saṁsaṭṭho sace ākaṅkhasi piva tassa taṁ pivato ceva
Na chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi pivitvā ca pana
maraṇaṁ vā niggacchasi maraṇamattaṁ vā dukkhanti. So taṁ
appaṭisaṅkhāya piveyya nappaṭinissajjeyya tassa taṁ pivato ceva
na chādeyya vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi pivitvā ca pana maraṇaṁ
vā niggaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
dhammasamādānaṁ vadāmi yadidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ.

[531] Seyyathāpi bhikkhave āpānīyakaṁso vaṇṇasampanno
gandhasampanno rasasampanno so ca kho visena saṁsaṭṭho. Atha puriso
āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo.
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa āpānīyakaṁso vaṇṇasampanno
gandhasampanno rasasampanno so ca kho visena saṁsaṭṭho sace
ākaṅkhasi piva tassa taṁ pivato hi kho chādessati vaṇṇenapi
gandhenapi rasenapi pivitvā ca pana maraṇaṁ vā niggacchasi maraṇamattaṁ
vā dukkhanti. So taṁ appaṭisaṅkhāya piveyya nappaṭinissajjeyya
tassa taṁ pivato hi kho chādeyya vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi
pivitvā ca pana maraṇaṁ vā niggaccheyya maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ
tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ dhammasamādānaṁ vadāmi yadidaṁ dhammasamādānaṁ
paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ.

[532] Seyyathāpi bhikkhave pūtimuttaṁ nānābhesajjehi saṁsaṭṭhaṁ.
Atha puriso āgaccheyya paṇḍurogī. Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho
purisa idaṁ pūtimuttaṁ nānābhesajjehi saṁsaṭṭhaṁ sace ākaṅkhasi piva
tassa taṁ 1 pivato hi kho nacchādessati vaṇṇenapi gandhenapi
rasenapi pivitvā ca pana sukhī bhavissatīti 2 . So taṁ paṭisaṅkhāya
piveyya nappaṭinissajjeyya tassa taṁ pivato ceva nacchādeyya
vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi pivitvā ca pana sukhī assa tathūpamāhaṁ
bhikkhave imaṁ dhammasamādānaṁ vadāmi yadidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ
āyatiṁ sukhavipākaṁ.

[533] Seyyathāpi bhikkhave dadhi ca madhu ca sappi ca phāṇitañca
ekajjhaṁ saṁsaṭṭhaṁ. Atha puriso āgaccheyya lohitapakkhandiko.
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ ambho purisa idaṁ dadhi ca madhu ca sappi ca
phāṇitañca ekajjhaṁ saṁsaṭṭhaṁ sace ākaṅkhasi piva tassa te pivato
ceva chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi pivitvā ca pana sukhī
bhavissatīti 3 . So taṁ paṭisaṅkhāya piveyya nappaṭinissajjeyya tassa
taṁ pivato ceva chādeyya vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi pivitvā
ca pana sukhī assa tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ dhammasamādānaṁ vadāmi
yadidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ.

[534] Seyyathāpi bhikkhave vassānaṁ pacchime māse saradasamaye
viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṁ abbhussakkamāno sabbaṁ
ākāsagataṁ tamagataṁ abhivihacca bhāsati ca tapati ca virocati 4 ca
1 Ma. te. 2-3 Po. Ma. bhavissasīti. 4 Po. Ma. bhāsate ca tapate ca virocate ca.
Evameva kho bhikkhave yadidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva
āyatiñca sukhavipākaṁ tadaññe puthusamaṇabrāhmaṇaparappavāde
abhivihacca bhāsati ca tapati ca virocati 1 cāti
idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahādhammasamādānasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
--------
1 po Ma. bhāsate ca tapate ca virocate cāti.
Vīmaṁsakasuttaṁ

[535] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[536] Bhagavā etadavoca vīmaṁsakena bhikkhave bhikkhunā parassa
cetopariyāyaṁ ajānantena tathāgate samannesanā kātabbā sammāsambuddho
vā no vā iti viññāṇāyāti. Bhagavaṁmūlakā no
bhante dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā sādhu vata bhante
bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho bhagavato sutvā
bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasikarotha
bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[537] Bhagavā etadavoca vīmaṁsakena bhikkhave bhikkhunā parassa
cetopariyāyaṁ ajānantena dvīsu dhammesu tathāgato samannesitabbo
cakkhusotaviññeyyesu dhammesu ye saṅkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā
dhammā saṁvijjanti vā te tathāgatassa no vāti. Tamenaṁ
samannesamāno evaṁ jānāti ye saṅkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā
dhammā na te tathāgatassa saṁvijjantīti. Yato naṁ samannesamāno
evaṁ jānāti ye saṅkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā na te
tathāgatassa saṁvijjantīti tato naṁ uttariṁ samannesati ye vītimissā
cakkhusotaviññeyyā dhammā saṁvijjanti vā te tathāgatassa
No vāti. Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti ye vītimissā
cakkhusotaviññeyyā dhammā na te tathāgatassa saṁvijjantīti.
Yato naṁ samannesamāno evaṁ jānāti ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā
dhammā na te tathāgatassa saṁvijjantīti tato
naṁ uttariṁ samannesati ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā
saṁvijjanti vā te tathāgatassa no vāti. Tamenaṁ samannesamāno
evaṁ jānāti ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā saṁvijjanti
te tathāgatassāti. Yato naṁ samannesamāno evaṁ jānāti ye
vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā saṁvijjanti te tathāgatassāti
tato naṁ uttariṁ samannesati dīgharattaṁ samāpanno ayamāyasmā
imaṁ kusalaṁ dhammaṁ udāhu ittarasamāpannoti. Tamenaṁ samannesamāno
evaṁ jānāti dīgharattaṁ samāpanno ayamāyasmā imaṁ
kusalaṁ dhammaṁ nāyamāyasmā ittarasamāpannoti. Yato naṁ samannesamāno
evaṁ jānāti dīgharattaṁ samāpanno ayamāyasmā imaṁ
kusalaṁ dhammaṁ nāyamāyasmā ittarasamāpannoti tato naṁ uttariṁ
samannesati ñātajjhāpanno 1 ayamāyasmā bhikkhu yasappatto 2
saṁvijjantassa idhekacce ādīnavāti. Na tāva bhikkhave bhikkhuno
idhekacce ādīnavā saṁvijjanti yāva na ñātajjhāpanno hoti
yasappatto. Yato ca kho bhikkhave bhikkhu ñātajjhāpanno hoti
1 Ma. Yu. yattajjhāpannoti dissati. 2 Yu. yasampattoti dissati.
Yasappatto athassa idhekacce ādīnavā saṁvijjanti. Tamenaṁ
samannesamāno evaṁ jānāti ñātajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu
yasappatto nāssa idhekacce ādīnavā saṁvijjantīti. Yato
naṁ samannesamāno evaṁ jānāti ñātajjhāpanno ayamāyasmā
bhikkhu yasappatto nāssa idhekacce ādīnavā saṁvijjantīti tato
naṁ uttariṁ samannesati abhayūparato ayamāyasmā nāyamāyasmā
bhayūparato vītarāgattā kāme na sevati khayā rāgassāti.
Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti abhayūparato ayamāyasmā
nāyamāyasmā bhayūparato vītarāgattā kāme na sevati khayā
rāgassāti. Tañce bhikkhave bhikkhuṁ pare evaṁ puccheyyuṁ ke
panāyasmato ākārā ke anvayā yenāyasmā evaṁ vadeti
abhayūparato ayamāyasmā nāyamāyasmā bhayūparato vītarāgattā
kāme na sevati khayā rāgassāti. Sammā byākaramāno bhikkhave
bhikkhu evaṁ byākareyya tathā hi pana ayamāyasmā saṅghe vā
viharanto eko vā viharanto ye ca tattha sugatā ye ca tattha
duggatā ye ca tattha gaṇamanusāsanti ye ca idhekacce āmisesu
sandissanti ye ca idhekacce āmisena anupalittā nāyamāyasmā
taṁ tena avajānāti. Sammukhā kho pana metaṁ bhagavato sutaṁ sammukhā
paṭiggahitaṁ abhayūparatohamasmi nāhamasmi bhayūparato vītarāgattā
kāme na sevāmi khayā rāgassāti.

[538] Tatra bhikkhave tathāgato uttariṁ paṭipucchitabbo
ye saṅkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā saṁvijjanti vā te
tathāgatassa no vāti. Byākaramāno bhikkhave tathāgato evaṁ
byākareyya ye saṅkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā na te
tathāgatassa saṁvijjantīti. Ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā
saṁvijjanti vā tathāgatassa no vāti. Byākaramāno bhikkhave
tathāgato evaṁ byākareyya ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā
dhammā na te tathāgatassa saṁvijjantīti. Ye vodātā cakkhusotaviññeyyā
dhammā saṁvijjanti vā te tathāgatassa no vāti.
Byākaramāno bhikkhave tathāgato evaṁ byākareyya ye vodātā
cakkhusotaviññeyyā dhammā saṁvijjanti te tathāgatassa etapathohamasmi 1
etagocaro no ca tena tammayoti. Evaṁvādiṁ kho
bhikkhave satthāraṁ arahati sāvako upasaṅkamituṁ dhammassavanāya tassa
satthā dhammaṁ deseti uttaruttariṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇha sukkasappaṭibhāgaṁ
yathā yathā kho bhikkhave bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti uttaruttariṁ
paṇītapaṇītaṁ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṁ tathā tathā so tasmiṁ dhamme
abhiññāya idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhaṅgacchati satthari pasīdati
sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno
saṅghoti. Tañce bhikkhave bhikkhuṁ punevaṁ 2 puccheyyuṁ ke panāyasmato
ākārā ke anvayā yenāyasmā evaṁ vadeti 3 sammāsambuddho
1 Po. Ma. etaṁpathohamasmi etaṁgocaro. 2 Ma. pare evaṁ. 3 Ma. vadesi.
Bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo supaṭipanno saṅghoti. Sammābyākaramāno
bhikkhave bhikkhu evaṁ byākareyya idhāhaṁ āvuso yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁ dhammassavanāya tassa me bhagavā dhammaṁ deseti
uttaruttariṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇha sukkasappaṭibhāgaṁ yathā yathā me āvuso
bhagavā dhammaṁ deseti uttaruttariṁ paṇītapaṇītaṁ kaṇha sukkasappaṭibhāgaṁ
tathā tathāhaṁ tasmiṁ dhamme abhiññāya idhekaccaṁ dhammaṁ dhammesu niṭṭhaṅgamaṁ
satthari pasīdiṁ sammāsambuddho bhagavā svākkhāto bhagavatā dhammo
supaṭipanno saṅghoti.

[539] Yassakassaci bhikkhave imehi ākārehi imehi padehi
imehi byañjanehi tathāgate saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā
patiṭṭhājātā 1 ayaṁ vuccati bhikkhave ākāravatī saddhā dassanamūlikā
daḷhā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā
mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ. Evaṁ kho bhikkhave
tathāgate dhammasamannesanā hoti evañca pana tathāgato dhammato
susamanniṭṭho hotīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Vīmaṁsakasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
-----------
Ma. patiṭṭhitā.
Kosambiyasuttaṁ