[520] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[521] Bhagavā etadavoca yebhuyyena bhikkhave sattā evaṁkāmā
evaṁchandā evaṁadhippāyā aho vata aniṭṭhā akantā
amanāpā [1]- parihāyeyyuṁ iṭṭhā kantā manāpā [1]- abhivaḍḍheyyunti
tesaṁ bhikkhave sattānaṁ evaṁkāmānaṁ evaṁchandānaṁ evaṁadhippāyānaṁ
aniṭṭhā akantā amanāpā dhammā abhivaḍḍhanti iṭṭhā kantā
manāpā dhammā parihāyanti tatra tumhe bhikkhave taṁ kissa
hetu 2 paccethāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā bhagavaṁnettikā
bhagavaṁpaṭisaraṇā sādhu vata bhante bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa
bhāsitassa attho bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi
bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti
kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[522] Bhagavā etadavoca idha bhikkhave assutavā puthujjano
ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto
sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme
avinīto sevitabbe dhamme na jānāti asevitabbe dhamme na jānāti
1 Po. Ma. dhammā. 2. Sī. Yu. kiṁ hetuṁ.
Bhajitabbe dhamme na jānāti abhajitabbe dhamme na jānāti.
So sevitabbe dhamme ajānanto asevitabbe dhamme ajānanto
bhajitabbe dhamme ajānanto abhajitabbe dhamme ajānanto asevitabbe
dhamme sevati sevitabbe dhamme na sevati abhajitabbe
dhamme bhajati bhajitabbe dhamme na bhajati. Tassa asevitabbe
dhamme sevato sevitabbe dhamme asevato abhajitabbe dhamme
bhajato bhajitabbe dhamme abhajato aniṭṭhā akantā amanāpā
dhammā abhivaḍḍhanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā parihāyanti
taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ aviddasuno.
Sutavā ca kho bhikkhave ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa
kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa
kovido sappurisadhamme suvinīto sevitabbe dhamme jānāti asevitabbe
dhamme jānāti bhajitabbe dhamme jānāti abhajitabbe
dhamme jānāti. So sevitabbe dhamme jānanto asevitabbe
dhamme jānanto bhajitabbe dhamme jānanto abhajitabbe dhamme
jānanto asevitabbe dhamme na sevati sevitabbe dhamme sevati
abhajitabbe dhamme na bhajati bhajitabbe dhamme bhajati. Tassa
asevitabbe dhamme asevato sevitabbe dhamme sevato abhajitabbe
dhamme abhajato bhajitabbe dhamme bhajato aniṭṭhā akantā amanāpā
dhammā parihāyanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā abhivaḍḍhanti
Taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ viddasunoti.

[523] Cattārīmāni bhikkhave dhammasamādānāni katamāni cattāri
atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṁ
atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ
atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ
atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca
sukhavipākaṁ.

[524] Tatra bhikkhave yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ taṁ aviddhā 1 avijjāgato
yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ kho dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākanti. Taṁ aviddhā avijjāgato yathābhūtaṁ
nappajānanto taṁ sevati taṁ na parivajjeti. Tassa taṁ sevato
taṁ apparivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā dhammā abhivaḍḍhanti
iṭṭhā kantā manāpā dhammā parihāyanti taṁ kissa hetu
evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ aviddasunoti. Tatra bhikkhave
yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ taṁ aviddhā
avijjāgato yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ kho dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ
āyatiṁ dukkhavipākanti. Taṁ aviddhā avijjāgato yathābhūtaṁ
nappajānanto taṁ sevati taṁ na parivajjeti. Tassa taṁ sevato
1 Ma. Yu. sabbattha avidavāti dissati.
Taṁ apparivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā dhammā abhivaḍḍhanti
iṭṭhā kantā manāpā dhammā parihāyanti taṁ kissa hetu
evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ aviddasunoti. Tatra bhikkhave
yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ taṁ aviddhā
avijjāgato yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ kho dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ
āyatiṁ sukhavipākanti. Taṁ aviddhā avijjāgato yathābhūtaṁ
nappajānanto taṁ sevati taṁ na parivajjeti. Tassa taṁ sevato taṁ
apparivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā dhammā abhivaḍḍhanti
iṭṭhā kantā manāpā dhammā parihāyanti taṁ kissa hetu
evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ aviddasunoti. Tatra bhikkhave
yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ taṁ
aviddhā avijjāgato yathābhūtaṁ nappajānāti idaṁ kho dhammasamādānaṁ
paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākanti. Taṁ aviddhā avijjāgato
yathābhūtaṁ nappajānanto taṁ sevati taṁ na parivajjeti. Tassa
taṁ sevato taṁ apparivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā dhammā
abhivaḍḍhanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā parihāyanti taṁ
kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ aviddasunoti.

[525] Tatra bhikkhave yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ taṁ viddhā 1 vijjāgato yathābhūtaṁ pajānāti
1 Ma. Yu. sabbattha vidavāti dissati.
Idaṁ kho dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākanti.
Taṁ viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānanto taṁ na
sevati taṁ parivajjeti. Tassa taṁ asevato taṁ parivajjayato aniṭṭhā
akantā amanāpā dhammā parihāyanti iṭṭhā kantā manāpā
dhammā abhivaḍḍhanti taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti
yathātaṁ viddasunoti. Tatra bhikkhave yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ
āyatiṁ dukkhavipākaṁ taṁ viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānāti
idaṁ kho dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākanti.
Taṁ viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānanto taṁ na sevati taṁ parivajjeti.
Tassa taṁ asevato taṁ parivajjayato aniṭṭhā akantā
amanāpā dhammā parihāyanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā
abhivaḍḍhanti taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ
viddasunoti. Tatra bhikkhave yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ
āyatiṁ sukhavipākaṁ taṁ viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ kho
dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākanti. Taṁ viddhā
vijjāgato yathābhūtaṁ pajānanto taṁ na sevati taṁ parivajjeti.
Tassa taṁ asevato taṁ parivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā
dhammā parihāyanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā abhivaḍḍhanti
taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ viddasunoti.
Tatra bhikkhave yamidaṁ dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca
Sukhavipākaṁ taṁ viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ kho
dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākanti. Taṁ
viddhā vijjāgato yathābhūtaṁ pajānanto taṁ na sevati taṁ parivajjeti.
Tassa taṁ asevato taṁ parivajjayato aniṭṭhā akantā amanāpā
dhammā parihāyanti iṭṭhā kantā manāpā dhammā abhivaḍḍhanti
taṁ kissa hetu evaṁ hetaṁ bhikkhave hotiyathātaṁ viddasunoti.

[526] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco sahāpi dukkhena
sahāpi domanassena pāṇātipātī hoti pāṇātipātapaccayā ca
dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena
adinnādāyī hoti adinnādānapaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena kāmesu micchācārī
hoti kāmesu micchācārapaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena musāvādī hoti musāvādapaccayā
ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi
domanassena pisuṇavāco hoti pisuṇavācapaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena pharusavāco hoti
pharusavācapaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena
sahāpi domanassena samphappalāpī hoti samphappalāpapaccayā ca
dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena
Abhijjhālu hoti abhijjhāpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena byāpannacitto hoti
byāpādapaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena
sahāpi domanassena micchādiṭṭhi hoti micchādiṭṭhipaccayā ca
dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. So kāyassa bhedā parammaraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave
dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṁ.

[527] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ
dukkhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco sahāpi sukhena sahāpi somanassena
pāṇātipātī hoti pāṇātipātapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi sukhena sahāpi somanassena adinnādāyī hoti
adinnādānapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena
sahāpi somanassena kāmesu micchācārī hoti kāmesu micchācārapaccayā
ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi
somanassena musāvādī hoti musāvādapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi somanassena pisuṇavāco hoti
pisuṇavācapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena
sahāpi somanassena pharusavāco hoti pharusavācapaccayā ca sukhaṁ
somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi somanassena samphappalāpī
hoti samphappalāpapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi sukhena sahāpi somanassena abhijjhālu hoti abhijjhāpaccayā
ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi
somanassena byāpannacitto hoti byāpādapaccayā ca sukhaṁ
somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi somanassena
micchādiṭṭhi hoti micchādiṭṭhipaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti.
So kāyassa bhedā parammaṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ
āyatiṁ dukkhavipākaṁ.

[528] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ
sukhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco sahāpi dukkhena sahāpi domanassena
pāṇātipātā paṭivirato hoti pāṇātipātā veramaṇīpaccayā
ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi
domanassena adinnādānā paṭivirato hoti adinnādānā veramaṇīpaccayā
ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi
domanassena kāmesu micchācārā paṭivirato hoti kāmesu
micchācārā veramaṇīpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena musāvādā paṭivirato hoti
musāvādā veramaṇīpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena pisuṇāya vācāya paṭivirato
hoti pisuṇāya vācāya veramaṇīpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ
Paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena pharusāya vācāya
paṭivirato hoti pharusāya vācāya veramaṇīpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena samphappalāpā
paṭivirato hoti samphappalāpā veramaṇīpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena anabhijjhālu
hoti anabhijjhāpaccayā ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi
dukkhena sahāpi domanassena abyāpannacitto hoti abyāpādapaccayā
ca dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi dukkhena sahāpi
domanassena sammādiṭṭhi hoti sammādiṭṭhipaccayā ca dukkhaṁ
domanassaṁ paṭisaṁvedeti. So kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ
saggaṁ lokaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ
paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ.

[529] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva
āyatiñca sukhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco sahāpi sukhena sahāpi
somanassena pāṇātipātā paṭivirato hoti pāṇātipātā veramaṇīpaccayā
ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi
somanassena adinnādānā paṭivirato hoti adinnādānā veramaṇīpaccayā
ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi
somanassena kāmesu micchācārā paṭivirato hoti kāmesu micchācārā
veramaṇīpaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi
Sukhena sahāpi somanassena musāvādā paṭivirato hoti musāvādā
veramaṇīpaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena
sahāpi somanassena pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti pisuṇāya
vācāya veramaṇīpaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi
sukhena sahāpi somanassena pharusāya vācāya paṭivirato hoti pharusāya
vācāya veramaṇīpaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi
sukhena sahāpi somanassena samphappalāpā paṭivirato hoti samphappalāpā
veramaṇīpaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi
sukhena sahāpi somanassena anabhijjhālu hoti anabhijjhāpaccayā
ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi somanassena
abyāpannacitto hoti abyāpādapaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Sahāpi sukhena sahāpi somanassena sammādiṭṭhi
hoti sammādiṭṭhipaccayā ca sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. So
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Idaṁ
vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca
sukhavipākaṁ. Imāni kho bhikkhave cattāri dhammasamādānāni.