[510] Kathaṁ 1 panayye saññāvedayitanirodhasamāpatti hotīti.
Na kho āvuso visākha saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjantassa bhikkhuno
evaṁ hoti ahaṁ saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjissanti vā ahaṁ
saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjāmīti vā ahaṁ saññāvedayitanirodhaṁ
samāpannoti vā atha khvassa pubbeva tathā cittaṁ bhāvitaṁ hoti
yantaṁ tathattāya upanetīti. Saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjantassa
panayye bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṁ nirujjhanti yadi vā
kāyasaṅkhāro yadi vā vacīsaṅkhāro yadi vā cittasaṅkhāroti.
Saññāvedayitanirodhaṁ samāpajjantassa kho āvuso visākha bhikkhuno paṭhamaṁ
nirujjhati vacīsaṅkhāro tato kāyasaṅkhāro tato cittasaṅkhāroti.
Kathaṁ panayye saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṁ hotīti. Na
kho āvuso visākha saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa
bhikkhuno evaṁ hoti ahaṁ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
vuṭṭhahissanti vā ahaṁ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahāmīti vā
ahaṁ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitoti vā atha khvassa
pubbeva tathā cittaṁ bhāvitaṁ hoti yantaṁ tathattāya upanetīti.
Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa panayye bhikkhuno katame
dhammā paṭhamaṁ uppajjanti yadi vā kāyasaṅkhāro yadi vā vacīsaṅkhāro
1 Yu. kathañca panayyeti dissati.
Yadi vā cittasaṅkhāroti. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
vuṭṭhahantassa kho āvuso visākha bhikkhuno paṭhamaṁ uppajjati cittasaṅkhāro
tato kāyasaṅkhāro tato vacīsaṅkhāroti. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā
vuṭṭhitaṁ panayye bhikkhuṁ katī phassā phusantīti.
Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṁ kho āvuso visākha bhikkhuṁ tayo
phassā phusanti suññato phasso animitto phasso appaṇihito
phassoti. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa panayye
bhikkhuno kiṁninnaṁ cittaṁ hoti kiṁpoṇaṁ kiṁpabbhāranti. Saññāvedayita-
nirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho āvuso visākha bhikkhuno vivekaninnaṁ
cittaṁ hoti vivekapoṇaṁ vivekapabbhāranti.

[511] Katī panayye vedanāti. Tisso kho imā āvuso
visākha vedanā sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanāti.
Katamā panayye sukhā vedanā katamā dukkhā vedanā katamā
adukkhamasukhā vedanāti. Yaṁ kho āvuso visākha kāyikaṁ vā
cetasikaṁ vā sukhaṁ sātaṁ vedayitaṁ ayaṁ sukhā vedanā yaṁ kho
āvuso visākha kāyikaṁ vā cetasikaṁ vā dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ
ayaṁ dukkhā vedanā yaṁ kho āvuso visākha kāyikaṁ vā cetasikaṁ
vā neva sātaṁ nāsātaṁ vedayitaṁ ayaṁ adukkhamasukhā vedanāti.
Sukhā panayye vedanā kiṁsukhā kiṁdukkhāti. Sukhā kho āvuso
visākha vedanā ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā dukkhā vedanā ṭhitidukkhā
Vipariṇāmasukhā adukkhamasukhā vedanā saññāṇasukhā aññāṇadukkhāti.
Sukhāya panayye vedanāya kiṁ anusayo anuseti dukkhāya
vedanāya kiṁ anusayo anuseti adukkhamasukhāya vedanāya kiṁ anusayo
anusetīti. Sukhāya kho āvuso visākha vedanāya rāgānusayo
anuseti dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anuseti adukkhamasukhāya
vedanāya avijjānusayo anusetīti. Sabbāya nu kho ayye sukhāya
vedanāya rāgānusayo anuseti sabbāya dukkhāya vedanāya
paṭighānusayo anuseti sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo
anusetīti. Na kho āvuso visākha sabbāya sukhāya vedanāya
rāgānusayo anuseti na sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo
anuseti na sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo
anusetīti. Sukhāya panayye vedanāya kiṁ pahātabbaṁ dukkhāya
vedanāya kiṁ pahātabbaṁ adukkhamasukhāya vedanāya kiṁ pahātabbanti.
Sukhāya kho āvuso visākha vedanāya rāgānusayo pahātabbo
dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahātabbo adukkhamasukhāya vedanāya
avijjānusayo pahātabboti. Sabbāya nu kho ayye sukhāya
vedanāya rāgānusayo pahātabbo sabbāya dukkhāya vedanāya
paṭighānusayo pahātabbo sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo
pahātabboti. Na kho āvuso visākha sabbāya sukhāya vedanāya
rāgānusayo pahātabbo na sabbāya dukkhāya vedanāya paṭighānusayo
Pahātabbo na sabbāya adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo
pahātabbo idhāvuso visākha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca
akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati rāgantena pajahati na tattha rāgānusayo
anuseti idhāvuso visākha bhikkhu iti paṭisañcikkhati kudāssu
nāmahaṁ tadāyatanaṁ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṁ
upasampajja viharantīti iti anuttaresu vimokkhesu pihaṁ upaṭṭhāpayato
uppajjati pihapaccayā 1 domanassaṁ paṭighantena pajahati na tattha
paṭighānusayo anuseti idhāvuso visākha bhikkhu sukhassa ca pahānā
dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ aṭṭhaṅgamā
adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
avijjantena pajahati na tattha avijjānusayo anusetīti.

[512] Sukhāya panayye vedanāya kiṁ paṭibhāgoti. Sukhāya kho
āvuso visākha vedanāya rāgo paṭibhāgoti. Dukkhāya panayye
vedanāya kiṁ paṭibhāgoti. Dukkhāya kho āvuso visākha vedanāya
paṭigho paṭibhāgoti. Adukkhamasukhāya panayye vedanāya kiṁ
paṭibhāgoti. Adukkhamasukhāya kho āvuso visākha vedanāya avijjā
paṭibhāgoti. Avijjāya panayye kiṁ paṭibhāgoti. Avijjāya kho
āvuso visākha vijjā paṭibhāgoti. Vijjāya panayye kiṁ paṭibhāgoti.
Vijjāya kho āvuso visākha vimutti paṭibhāgoti. Vimuttiyā
1 Ma. pihāpaccayā.
Panayye kiṁ paṭibhāgoti. Vimuttiyā kho visākha nibbānaṁ paṭibhāgoti.
Nibbānassa panayye kiṁ paṭibhāgoti. Accasarāvuso visākha pañhaṁ
nāsakkhi pañhānaṁ pariyantaṁ gahetuṁ nibbānogadhaṁ hi āvuso visākha
brahmacariyaṁ nibbānaparāyanaṁ nibbānapariyosānaṁ ākaṅkhamāno ce tvaṁ
āvuso visākha bhagavantaṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyāsi yathā
ca te bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāsīti.

[513] Atha kho visākho upāsako dhammadinnāya bhikkhuniyā bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā dhammadinnaṁ bhikkhuniṁ abhivādetvā
padakkhiṇaṁ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho visākho
upāsako yāvatako ahosi dhammadinnāya bhikkhuniyā saddhiṁ kathāsallāpo
taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi. Evaṁ vutte bhagavā visākhaṁ upāsakaṁ
etadavoca paṇḍitā visākha dhammadinnā bhikkhunī mahāpaññā visākha
dhammadinnā bhikkhunī mañcepi tvaṁ visākha etamatthaṁ paṭipuccheyyāsi 1
ahampi taṁ evameva byākareyyaṁ yathā taṁ dhammadinnāya bhikkhuniyā
byākataṁ esovetassa attho evametaṁ dhārehīti.
Idamavoca bhagavā attamano visākho upāsako bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Cūḷavedallasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
---------
1 Ma. puccheyyāsi.
Cūḷadhammasamādānasuttaṁ

[514] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[515] Bhagavā etadavoca cattārīmāni bhikkhave dhammasamādānāni
katamāni cattāri atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ
paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ atthi bhikkhave dhammasamādānaṁ
paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṁ atthi bhikkhave
dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ atthi bhikkhave
dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ.

[516] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ
dukkhavipākaṁ. Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino
evaṁdiṭṭhino natthi kāmesu dosoti te kāmesu pātabyataṁ
āpajjanti. Te kho molibandhāhi 1 paribbājikāhi paricārenti
te evamāhaṁsu kiṁsu nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā kāmesu
anāgatabhayaṁ sampassamānā kāmānaṁ pahānamāhaṁsu kāmānaṁ pariññaṁ
paññāpenti 2 sukho imissā paribbājikāya taruṇāya mudukāya
lomasāya bāhāya samphassoti te kāmesu pātabyataṁ āpajjanti.
Te kāmesu pātabyataṁ āpajjitvā kāyassa bhedā parammaraṇā
1 Ma. moḷibaddhāhi. 2 Po. Ma. paññapenti. sabbattha īdisameva.
Apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti. Te tattha dukkhā
tippā 1 [2]- kaṭukā vedanā vediyanti te evamāhaṁsu idaṁ kho te
bhonto samaṇabrāhmaṇā kāmesu anāgatabhayaṁ sampassamānā kāmānaṁ
pahānamāhaṁsu kāmānaṁ pariññaṁ paññāpenti ime hi mayaṁ
kāmahetu kāmanidānaṁ dukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyāmāti.
Seyyathāpi bhikkhave gimhānaṁ pacchime māse māluvāsipāṭikā phaleyya.
Atha kho taṁ bhikkhave māluvāvījaṁ aññatarasmiṁ sālamūle nipateyya.
Atha kho bhikkhave yā tasmiṁ sāle adhivatthā devatā sā bhītā
ubbiggā santāsaṁ āpajjeyya. Atha kho bhikkhave tasmiṁ sāle
adhivatthāya devatāya mittāmaccā ñātisālohitā ārāmadevatā
vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma
samāgamma evaṁ samassāseyyuṁ mā bhavaṁ bhāyi mā bhavaṁ bhāyi appevanāmetaṁ
māluvāvījaṁ moro vā gileyya migo vā khādeyya davaḍāho
vā ḍaheyya vanakammikā vā uddhareyyuṁ upacikā vā uṭṭhaheyyuṁ
avījaṁ vā panassāti. Atha kho taṁ bhikkhave māluvāvījaṁ neva moro
gileyya na migo khādeyya na davaḍāho ḍaheyya na vanakammikā
uddhareyyuṁ na upacikā uṭṭhaheyyuṁ vījañca panassa. Taṁ pāvussakena
meghena abhivuṭṭhaṁ sammadeva virūheyya. Sāssa māluvālatā taruṇā
mudukā lomasā vilambinī. Sā taṁ sālaṁ upaniseveyya. Atha kho
bhikkhave tasmiṁ sāle adhivatthāya devatāya evamassa kiṁsu nāma
1 Ma. tibbā. sabbattha īdisameva. 2 Po. Ma. kharā. sabbattha īdisameva.
Te bhonto mittāmaccā ñātisālohitā ārāmadevatā vanadevatā
rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā māluvāvīje
anāgatabhayaṁ sampassamānā saṅgamma samāgamma evaṁ samassāsesuṁ
mā bhavaṁ bhāyi mā bhavaṁ bhāyi appevanāmetaṁ māluvāvījaṁ moro
vā gileyya migo vā khādeyya davaḍāho vā ḍaheyya vanakammikā
vā uddhareyyuṁ upacikā vā uṭṭhaheyyuṁ avījaṁ vā panassāti sukho
imissā māluvālatāya taruṇāya mudukāya lomasāya vilambiniyā
samphassoti. Sā taṁ sālaṁ anuparivāreyya 1 . Sā taṁ sālaṁ
anuparivāretvā [2]- upari viṭabhiṁ karitvā [3]- oghanaṁ janetvā ye tassa
sālassa mahantā mahantā khandhā te padāleyya. Atha kho bhikkhave tasmiṁ
sāle adhivatthāya devatāya evamassa idaṁ kho te bhonto mittāmaccā
ñātisālohitā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu
adhivatthā devatā māluvāvīje anāgatabhayaṁ sampassamānā
saṅgamma samāgamma evaṁ samassāsesuṁ mā bhavaṁ bhāyi mā bhavaṁ
bhāyi appevanāmetaṁ māluvāvījaṁ moro vā gileyya migo vā
khādeyya davaḍāho vā ḍaheyya vanakammikā vā uddhareyyuṁ upacikā
vā uṭṭhaheyyuṁ avījaṁ vā panassāti svāhaṁ māluvāvījahetu dukkhā
tippā kaṭukā vedanā vediyāmīti. Evameva kho bhikkhave santi
eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino natthi kāmesu
1 Sī. Ma. Yu. anuparihareyya. 2. Po. Ma. upari viṭabhiṁ kareyya.
3 Po. Ma. oghanaṁ janeyya.
Dosoti te kāmesu pātabyataṁ āpajjanti. Te kho molibandhāhi
paribbājikāhi paricārenti. Te evamāhaṁsu kiṁsu nāma te
bhonto samaṇabrāhmaṇā kāmesu anāgatabhayaṁ sampassamānā kāmānaṁ
pahānamāhaṁsu kāmānaṁ pariññaṁ paññāpenti sukho imissā
paribbājikāya taruṇāya mudukāya lomasāya bāhāya samphassoti te
kāmesu pātabyataṁ āpajjanti. Te kāmesu pātabyataṁ āpajjitvā
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ
upapajjanti. Te tattha dukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyanti
te tattha evamāhaṁsu idaṁ kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā
kāmesu anāgatabhayaṁ sampassamānā kāmānaṁ pahānamāhaṁsu kāmānaṁ
pariññaṁ paññāpenti ime hi mayaṁ kāmahetu kāmanidānaṁ dukkhā
tippā kaṭukā vedanā vediyāmāti. Idaṁ vuccati bhikkhave
dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ.

[517] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco acelako hoti
muttācāro hatthāvalekhano na ehibhadantiko na tiṭṭhabhadantiko na
abhihataṁ na uddissa kataṁ na nimantanaṁ sādiyati. So na kumbhimukhā
paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti na eḷakamantaraṁ na
mūsalantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā
na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā
Upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṁ
na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivati. So ekāgāriko
vā hoti ekālopiko dvāgāriko vā hoti dvālopiko .pe.
Sattāgāriko vā hoti sattālopiko ekissāpi dattiyā
yāpeti dvīhipi dattīhi yāpeti .pe. Sattahipi dattīhi yāpeti
ekāhikampi āhāraṁ āhāreti dvīhikampi āhāraṁ āhāreti .pe.
Sattāhikampi āhāraṁ āhāreti iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikaṁpi
pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti
sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā
hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho vā
hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho
vā hoti vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi
dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṁsukūlānipi dhāreti
tirīṭānipi dhāreti ajjinānipi dhāreti ajjinakkhipampi dhāreti kusacīrampi
dhāreti [1]- phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti [2]-
uḷūkapakkhampi dhāreti kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānu-
yogamanuyutto ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhittopi ukkuṭikopi hoti
ukkuṭikappadhānamanuyutto kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye
seyyaṁ kappeti sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati
iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto
1 Po. Ma. vākacīrampi dhāreti. 2. Po. Ma. vāḷakambalampi dhāreti.
Viharati. So kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva
āyatiñca dukkhavipākaṁ.

[518] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ
sukhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco pakatiyā tibbarāgajātiko hoti
so abhikkhaṇaṁ rāgajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Pakatiyā
tibbadosajātiko hoti so abhikkhaṇaṁ dosajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ
paṭisaṁvedeti. Pakatiyā tibbamohajātiko hoti so abhikkhaṇaṁ
mohajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. So sahāpi dukkhena sahāpi
domanassena phuṭṭho samāno assumukhopi rodamāno paripuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ carati. So kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ
paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ.

[519] Katamañca bhikkhave dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva
āyatiñca sukhavipākaṁ. Idha bhikkhave ekacco pakatiyā na tibbarāgajātiko
hoti so abhikkhaṇaṁ na rāgajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
Pakatiyā na tibbadosajātiko hoti so abhikkhaṇaṁ na
dosajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti. Pakatiyā na tibbamohajātiko
hoti so abhikkhaṇaṁ na mohajaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ
Vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṁ
vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ
samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ ... Tatiyaṁ jhānaṁ ... Catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. So kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ
saggaṁ lokaṁ upapajjati. Idaṁ vuccati bhikkhave dhammasamādānaṁ
paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ. Imāni kho bhikkhave
cattāri dhammasamādānānīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Cūḷadhammasamādānasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
----------
Mahādhammasamādānasuttaṁ