[490] Tividhaṁ kho pana gahapatayo kāyena dhammacārī samacārī
hoti catubbidhaṁ vācāya dhammacārī samacārī hoti tividhaṁ manasā
dhammacārī samacārī hoti. Kathañca gahapatayo tividhaṁ kāyena
dhammacārī samacārī hoti. Idha gahapatayo ekacco pāṇātipātaṁ
pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho
.pe. Sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Adinnādānaṁ pahāya
adinnādānā paṭivirato hoti yantaṁ parassa paravittūpakaraṇaṁ na taṁ
adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādātā hoti. Kāmesu micchācāraṁ pahāya
.pe. Tathārūpāsu na cārittaṁ āpajjitā hoti. Evaṁ kho
gahapatayo tividhaṁ kāyena dhammacārī samacārī hoti. Kathañca
gahapatayo catubbidhaṁ vācāya dhammacārī samacārī hoti. Idha gahapatayo
ekacco musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti sabhaggato vā
.pe. Na sampajānamusā bhāsitā hoti. Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya
pisuṇāya vācāya paṭivirato .pe. Samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā
hoti. Pharusaṁ vācaṁ pahāya .pe. Tathārūpiṁ 1 vācaṁ bhāsitā hoti.
Samphappalāpaṁ pahāya .pe. Kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasañhitaṁ.
1 Po. Ma. tathārūpaṁ.
Evaṁ kho gahapatayo catubbidhaṁ vācāya dhammacārī samacārī
hoti. Kathañca gahapatayo tividhaṁ manasā dhammacārī samacārī hoti.
Idha gahapatayo ekacco anabhijjhālu hoti yantaṁ parassa paravittūpakaraṇaṁ
taṁ nābhijjhitā hoti aho vata yaṁ parassa taṁ mama assāti.
Abyāpannacitto kho pana hoti appaduṭṭhamanasaṅkappo ime sattā
averā abyāpajjhā anīghā sukhī attānaṁ pariharantūti. Sammādiṭṭhiko
kho pana hoti aviparītadassano atthi dannaṁ atthi yiṭṭhaṁ
.pe. Sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Evaṁ kho gahapatayo
tividhaṁ manasā dhammacārī samacārī hoti. Evaṁ dhammacariyāsamacariyāhetu
kho gahapatayo evamidhekacce sattā kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

[491] Ākaṅkheyya ce gahapatayo dhammacārī samacārī aho
vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā khattiyamahāsālānaṁ sahabyataṁ
upapajjeyyanti ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ so kāyassa bhedā
parammaraṇā khattiyamahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya taṁ kissa
hetu tathā hi so dhammacārī samacārī. Ākaṅkheyya ce gahapatayo
dhammacārī samacārī aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā
brāhmaṇamahāsālānaṁ .pe. Gahapatimahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti
ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ so kāyassa bhedā
parammaraṇā gahapatimahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya taṁ kissa
Hetu tathā hi so dhammacārī samacārī. Ākaṅkheyya ce gahapatayo
dhammacārī samacārī aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā
cātummahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti ṭhānaṁ kho
panetaṁ vijjati yaṁ so kāyassa bhedā parammaraṇā cātummahārājikānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya taṁ kissa hetu tathā
hi so dhammacārī samacārī. Ākaṅkheyya ce gahapatayo dhammacārī
samacārī aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā tāvatiṁsānaṁ
devānaṁ .pe. Yāmānaṁ devānaṁ ... Tusitānaṁ devānaṁ ... Nimmānaratīnaṁ
devānaṁ ... Paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ ... Brahmakāyikānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ so
kāyassa bhedā parammaraṇā brahmakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ
upapajjeyya taṁ kissa hetu tathā hi so dhammacārī samacārī.
Ākaṅkheyya ce gahapatayo dhammacārī samacārī aho vatāhaṁ kāyassa
bhedā parammaraṇā ābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti
ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ so kāyassa bhedā parammaraṇā
ābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya taṁ kissa hetu tathā
hi so dhammacārī samacārī. Ākaṅkheyya ce gahapatayo dhammacārī
samacārī aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā parittābhānaṁ
devānaṁ .pe. Appamāṇābhānaṁ devānaṁ ... Ābhassarānaṁ devānaṁ ...
Parittasubhānaṁ devānaṁ ... Appamāṇasubhānaṁ devānaṁ ... Subhakiṇhakānaṁ
Devānaṁ ... Vehapphalānaṁ devānaṁ ... Avihānaṁ devānaṁ ... Atappānaṁ
devānaṁ ... Sudassānaṁ devānaṁ ... Sudassīnaṁ devānaṁ ... Akaniṭṭhakānaṁ
devānaṁ ... Ākāsānañcāyatanūpagānaṁ devānaṁ ... Viññāṇañcāyatanūpagānaṁ
devānaṁ ... Ākiñcaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ ...
Nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti ṭhānaṁ kho
panetaṁ vijjati yaṁ so kāyassa bhedā parammaraṇā nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya taṁ kissa hetu
tathā hi so dhammacārī samacārī. Ākaṅkheyya ce gahapatayo
dhammacārī samacārī aho vatāhaṁ āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
vihareyyanti ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ so āsavānaṁ khayā
anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja vihareyya taṁ kissa hetu tathā hi so
dhammacārī samacārīti.

[492] Evaṁ vutte verañjakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṁ
etadavocuṁ abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi
bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya
mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya
cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evameva bhotā gotamena anekapariyāyena
dhammo pakāsito ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ
Gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu
ajjatagge pāṇupete saraṇaṅgateti.
Verañjakasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.
----------
Mahāvedallasuttaṁ

[493] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko
sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sārīputto
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā sārīputtena saddhiṁ sammodi
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

[494] Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko
āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavoca duppañño duppaññoti āvuso
vuccati kittāvatā nu kho āvuso duppaññoti vuccatīti. Nappajānāti
nappajānātīti kho āvuso tasmā duppaññoti vuccati
kiñca nappajānāti idaṁ dukkhanti nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti
nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti nappajānāti nappajānāti nappajānātīti kho āvuso
tasmā duppaññoti vuccatīti. Sādhāvusoti kho āyasmā mahākoṭṭhiko
āyasmato sārīputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
āyasmantaṁ sārīputtaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi paññavā paññavāti
āvuso vuccati kittāvatā nu kho āvuso paññavāti vuccatīti.
Pajānāti pajānātīti kho āvuso tasmā paññavāti vuccati kiñca
pajānāti idaṁ dukkhanti pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti pajānāti ayaṁ
Dukkhanirodhoti pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti pajānāti
pajānāti pajānātīti kho āvuso tasmā paññavāti vuccatīti.
Viññāṇaṁ viññāṇanti āvuso vuccati kittāvatā nu kho
āvuso viññāṇanti vuccatīti. Vijānāti vijānātīti kho āvuso
tasmā viññāṇanti vuccati kiñca vijānāti sukhantipi vijānāti
dukkhantipi vijānāti adukkhamasukhantipi vijānāti vijānāti vijānātīti
kho āvuso tasmā viññāṇanti vuccatīti. Yā cāvuso paññā
yañca viññāṇaṁ ime dhammā saṁsaṭṭhā udāhu visaṁsaṭṭhā labbhā
ca panimesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ
paññāpetunti. Yā cāvuso paññā yañca viññāṇaṁ ime dhammā
saṁsaṭṭhā no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā
vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ yañca āvuso pajānāti
taṁ vijānāti yaṁ vijānāti taṁ pajānāti tasmā ime dhammā
saṁsaṭṭhā no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ vinibbhujitvā
vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetunti. Yā cāvuso paññā
yañca viññāṇaṁ imesaṁ dhammānaṁ saṁsaṭṭhānaṁ no visaṁsaṭṭhānaṁ kiṁ
nānākaraṇanti. Yā cāvuso paññā yañca viññāṇaṁ imesaṁ
dhammānaṁ saṁsaṭṭhānaṁ no visaṁsaṭṭhānaṁ paññā bhāvetabbā viññāṇaṁ
pariññeyyaṁ idaṁ nesaṁ nānākaraṇanti.

[495] Vedanā vedanāti āvuso vuccati kittāvatā nu kho
Āvuso vedanāti vuccatīti. Vedeti vedetīti kho āvuso tasmā
vedanāti vuccati kiñca vedeti sukhampi vedeti dukkhampi vedeti
adukkhamasukhampi vedeti vedeti vedetīti kho āvuso tasmā
vedanāti vuccatīti. Saññā saññāti āvuso vuccati kittāvatā
nu kho āvuso saññāti vuccatīti. Sañjānāti sañjānātīti kho
āvuso tasmā saññāti vuccati kiñca sañjānāti nīlakampi
sañjānāti pītakampi sañjānāti lohitakampi sañjānāti odātampi
sañjānāti sañjānāti sañjānātīti kho āvuso tasmā saññāti
vuccatīti. Yā cāvuso vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṁ
ime dhammā saṁsaṭṭhā udāhu visaṁsaṭṭhā labbhā ca panimesaṁ
dhammānaṁ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetunti.
Yā cāvuso vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṁ ime
dhammā saṁsaṭṭhā no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ
vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetuṁ yaṁ cāvuso
vedeti taṁ sañjānāti yaṁ vijānāti taṁ vijānāti tasmā ime
dhammā saṁsaṭṭhā no visaṁsaṭṭhā na ca labbhā imesaṁ dhammānaṁ
vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṁ paññāpetunti.

[496] Nissaṭṭhena hāvuso pañcahi indriyehi parisuddhena
manoviññāṇena kiṁ neyyanti. Nissaṭṭhena ca āvuso pañcahi
indriyehi parisuddhena manoviññāṇena ananto ākāsoti
Ākāsānañcāyatanaṁ neyyaṁ anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ
neyyaṁ natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ neyyanti. Neyyaṁ panāvuso
dhammaṁ kena jānātīti 1 . Neyyaṁ kho āvuso dhammaṁ paññācakkhunā
jānātīti 2 . Paññā panāvuso kimatthiyāti. Paññā kho āvuso
abhiññatthā pariññatthā pahānatthāti.

[497] Katī panāvuso paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyāti.
Dve kho āvuso paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya parato ca
ghoso yoniso ca manasikāro ime kho āvuso dve paccayā
sammādiṭṭhiyā uppādāyāti. Katīhi panāvuso aṅgehi anuggahitā
sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṁsā ca
paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṁsā cāti. Pañcahi
kho āvuso aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca
hoti cetovimuttiphalānisaṁsā ca paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṁsā
ca idhāvuso sammādiṭṭhi sīlānuggahitā ca hoti
sutānuggahitā ca hoti sākacchānuggahitā ca hoti samathānuggahitā ca
hoti vipassanānuggahitā ca hoti imehi kho āvuso
pañcahaṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti
cetovimuttiphalānisaṁsā ca paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṁsā
cāti.

[498] Katī panāvuso bhavāti. Tayome āvuso bhavā
1-2 Ma. pajānātīti.
Kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo cāti. Kathaṁ panāvuso āyatiṁ
punabbhavābhinibbatti hotīti. Avijjānīvaraṇānaṁ kho āvuso
sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ tatratatrābhinandanā evaṁ āyatiṁ
punabbhavābhinibbatti hotīti. Kathaṁ panāvuso āyatiṁ punabbhavābhinibbatti
na hotīti. Avijjāvirāgā kho āvuso vijjuppādā
taṇhānirodhā evaṁ āyatiṁ punabbhavābhinibbatti na hotīti.

[499] Katamaṁ panāvuso paṭhamaṁ jhānanti. Idhāvuso bhikkhu
vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ
pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati idaṁ vuccatāvuso paṭhamaṁ
jhānanti. Paṭhamaṁ panāvuso jhānaṁ kataṅgikanti. Paṭhamaṁ kho
āvuso jhānaṁ pañcaṅgikaṁ idhāvuso paṭhamaṁ jhānaṁ pañcaṅgikaṁ
samāpannassa bhikkhuno vitakko ca vattati vicāro ca pīti ca sukhañca
cittekaggatā ca paṭhamaṁ kho āvuso jhānaṁ evaṁ pañcaṅgikanti.
Paṭhamaṁ panāvuso jhānaṁ kataṅgavippahīnaṁ kataṅgasamannāgatanti. Paṭhamaṁ
kho āvuso jhānaṁ pañcaṅgavippahīnaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ idhāvuso
paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa bhikkhuno kāmachando pahīno hoti
byāpādo pahīno hoti thīnamiddhaṁ pahīnaṁ hoti uddhacca kukkuccaṁ
pahīnaṁ hoti vicikicchā pahīnā hoti vitakko ca vattati vicāro ca
pīti ca sukhaṁ ca cittekaggatā ca paṭhamaṁ kho āvuso jhānaṁ evaṁ
pañcaṅgavippahīnaṁ pañcaṅgasamannāgatanti.