[470] Seyyathāpi bhikkhave puriso iṇaṁ ādāya kammante
payojeyya tassa te kammantā sampajjeyyuṁ 1 . So yāni ca
porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantīkareyya siyā cassa uttariṁ
avasiṭṭhaṁ dārābharaṇāya 2 . Tassa evamassa ahaṁ kho pubbe
iṇaṁ ādāya kammante payojesiṁ tassa me te kammantā
sampajjiṁsu sohaṁ yāni ca porāṇāni tāni ca byantīakāsiṁ
atthi ca pana me uttariṁ avasiṭṭhaṁ dārābharaṇāyāti. So tatonidānaṁ
labhetha pāmujjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi bhikkhave puriso
ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno bhattañcassa na chādeyya
na cassa kāye balamattā. So aparena samayena tamhā ābādhā
mucceyya bhattañcassa chādeyya siyā cassa kāye balamattā.
Tassa evamassa ahaṁ kho pubbe ābādhiko ahosiṁ dukkhito
bāḷhagilāno bhattañca me na chādesi na ca me āsi kāye
balamattā somhi etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañca
me chādesi atthi ca me kāye balamattāti. So tatonidānaṁ
labhetha pāmujjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi bhikkhave puriso
bandhanāgāre bandho 3 assa. So aparena samayena tamhā bandhanā
mucceyya sotthinā abhayena na cassa kiñci bhogānaṁ vayo. Tassa
evamassa ahaṁ kho pubbe bandhanāgāre bandho ahosiṁ somhi
1 Sī. Yu. samijjheyyuṁ. 2 Po. Ma. dārabharaṇāya. 3 Ma. baddho.
Etarahi tamhā bandhanā mutto sotthinā abhayena natthi ca
me kiñci bhogānaṁ vayoti. So tatonidānaṁ labhetha pāmujjaṁ
adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi bhikkhave puriso dāso assa
anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo. So aparena samayena
tamhā dāsabyā mucceyya attādhīno aparādhīno bhujisso
yenakāmaṅgamo. Tassa evamassa ahaṁ kho pubbe dāso ahosiṁ
anattādhīno parādhīno na yenakāmaṅgamo somhi etarahi tamhā
dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṅgamoti.
So tatonidānaṁ labhetha pāmujjaṁ adhigaccheyya somanassaṁ. Seyyathāpi
bhikkhave puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjeyya.
So aparena samayena tamhā kantārā nitthareyya sotthinā abhayena
na cassa kiñci bhogānaṁ vayo. Tassa evamassa ahaṁ kho
pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṁ paṭipajjiṁ somhi
etarahi tamhā kantārā nitthiṇṇo sotthinā abhayena natthi ca
me kiñci bhogānaṁ vayoti. So tatonidānaṁ labhetha pāmujjaṁ
adhigaccheyya somanassaṁ. Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu yathā iṇaṁ yathā
rogaṁ yathā bandhanāgāraṁ yathā dāsabyaṁ yathā kantāraddhānamaggaṁ
ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati. Seyyathāpi
bhikkhave yathā ānaṇaññaṁ yathā ārogyaṁ yathā bandhanā mokkhaṁ
yathā bhujissaṁ yathā khemantabhūmi 1 evameva kho bhikkhu ime pañca
1 Ma. khemantabhūmiṁ.
Nīvaraṇe pahīne attani samanuppassati.

[471] So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese
paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisanneti 1 parisanneti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena
pītisukhena apphutaṁ hoti. Seyyathāpi bhikkhave dakkho nhāpako
vā nhāpakantevāsī vā kaṁsathāle nhānīyacuṇṇāni ākīritvā
udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ sanneyya sāyaṁ nhānīyapiṇḍi
sinehānuggatā sinehaparetā 2 santarabāhirā phuṭṭhā sinehena na ca
paggharaṇī evameva kho bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṁ vivekajena
pītisukhena abhisanneti parisanneti paripūreti parippharati nāssa kiñci
sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphutaṁ hoti.

[472] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā
ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ
pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ
samādhijena pītisukhena abhisanneti parisanneti paripūreti parippharati
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphutaṁ
hoti. Seyyathāpi bhikkhave udakarahado gambhīro ubbhidodako
1 Yu. abhisandeti parisandetīti dissanti 2 Ma. snehānuggatā snehaparetā.
Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṁ na pacchimāya
disāya udakassa āyamukhaṁ na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṁ
na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṁ devo pana kālena kālaṁ
sammādhāraṁ anupaveccheyya atha kho tamhā ca udakarahadā sītā
vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṁ sītena vārinā abhisanneyya 1
parisanneyya paripūreyya paripphareyya nāssa kiñci sabbāvato
udakarahadassa sītena vārinā apphutaṁ assa evameva kho bhikkhave
bhikkhu imameva kāyaṁ samādhijena pītisukhena abhisanneti parisanneti
paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena
pītisukhena apphutaṁ hoti.

[473] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako
ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ
ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ nippītikena sukhena
abhisanneti parisanneti paripūreti parippharati nāssa kiñci sabbāvato
kāyassa nippītikena sukhena apphutaṁ hoti. Seyyathāpi bhikkhave
uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni
vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni
udakānuggatāni antonimuggapositāni yāva ca aggā yāva ca
1 Yu. abhisandeyya parisandeyyāti dissanti.
Mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphutāni
nāssa kiñci sabbāvataṁ uppalānaṁ vā padumānaṁ vā puṇḍarīkānaṁ
vā sītena vārinā apphutaṁ assa evameva kho bhikkhave bhikkhu
imameva kāyaṁ nippītikena sukhena abhisanneti parisanneti paripūreti
parippharati nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena
apphutaṁ hoti.

[474] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca
pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ aṭṭhaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. So
imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno
hoti nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā
pariyodātena apphutaṁ hoti. Seyyathāpi bhikkhave puriso odātena
vatthena sīsaṁ pārupitvā nisinno assa nāssa kiñci sabbāvato
kāyassa odātena vatthena apphutaṁ assa evameva kho bhikkhave
bhikkhu imameva kāyaṁ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā
nisinno hoti nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena
cetasā pariyodātena apphutaṁ hoti.

[475] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte
anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte
pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So anekavihitaṁ
Pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe.
Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
Seyyathāpi bhikkhave puriso sakamhā gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya
tamhāpi gāmā aññaṁ gāmaṁ gaccheyya tamhāpi gāmā sakaṁyeva
gāmaṁ paccāgaccheyya tassa evamassa ahaṁ kho sakamhā gāmā
amuṁ gāmaṁ agañchiṁ tatra evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ
evaṁ tuṇhī ahosiṁ tamhāpi gāmā amuṁ gāmaṁ agañchiṁ tatrapi
evaṁ aṭṭhāsiṁ evaṁ nisīdiṁ evaṁ abhāsiṁ evaṁ tuṇhī ahosiṁ
somhi tamhā gāmā sakaṁyeva gāmaṁ paccāgatoti evameva kho
bhikkhave bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi
jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati.

[476] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ
cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne
hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate .pe.
Yathākammūpage satte pajānāti. Seyyathāpi bhikkhave dve agārā
sadvārā tattha cakkhumā puriso majjhe ṭhito passeyya manusse
gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi anucaṅkamantepi anusañcarantepi
Anuvicarantepi evameva kho bhikkhave bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne
paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate .pe. Yathākammūpage
satte pajānāti.

[477] So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe
vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ
khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti. So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavasamudayoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti. Tassa evaṁ
jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati bhavāsavāpi cittaṁ
vimuccati avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti
ñāṇaṁ hoti khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ
itthattāyāti pajānāti. Seyyathāpi bhikkhave pabbatasaṅkhepe udakarahado
accho vippasanno anāvilo tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito
passeyya sippikasambukampi 1 sakkharakaṭhalampi macchagumbampi tiṭṭhantaṁpi
carantaṁpi. Tassa evamassa ayaṁ kho udakarahado accho vippasanno
anāvilo tatrīme sippikasambukāpi sakkharakaṭhalāpi macchagumbāpi
1 Ma. sippisambukampi.
Tiṭṭhantipi carantipīti evameva kho bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti .pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[478] Ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu samaṇo itipi brāhmaṇo
itipi nhātako itipi vedagū itipi sottiyo itipi ariyo itipi
arahā itipi. Kathañca bhikkhave bhikkhu samaṇo hoti. Samitāssa
honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā
dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
samaṇo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu brāhmaṇo hoti.
Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā
sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu brāhmaṇo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu nhātako
hoti. Nhātāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā
ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu nhātako hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu vedagū
hoti. Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā
ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu vedagū hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu sottiyo
hoti. Nissutāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā
ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu sottiyo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu ariyo
Hoti. Ārakāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā
ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu ariyo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu arahā 1
hoti. Ārakāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā
ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇīyā evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu arahā 2 hotīti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahāassapurasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
----------
1-2 Ma. arahaṁ.
Cūḷāssapurasuttaṁ

[479] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅgesu viharati
assapuraṁ nāma aṅgānaṁ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca samaṇā samaṇāti vo bhikkhave jano sañjānāti tumhe
ca pana ke tumheti puṭṭhā samānā samaṇamhāti paṭijānātha tesaṁ
vo bhikkhave evaṁsamaññānaṁ sataṁ evaṁpaṭiññānaṁ sataṁ yā samaṇasāmīcipaṭipadā
taṁ paṭipadaṁ paṭipajjissāma evanno ayaṁ amhākaṁ samaññā ca
saccā bhavissati paṭiññā ca bhūtā yesañca mayaṁ patta
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāre 1 paribhuñjāma tesaṁ te
kārā amhesu mahapphalā bhavissanti mahānisaṁsā amhākañcevāyaṁ
pabbajjā avañjhā bhavissati saphalā saudrayāti evañhi vo
bhikkhave sikkhitabbaṁ.