[450] Sādhu bhikkhave iti kho bhikkhave tumhepi evaṁ vadetha
ahampi evaṁ vadāmi imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa
nirodhā idaṁ nirujjhati yadidaṁ avijjānirodhā saṅkhāranirodho saṅkhāranirodhā
viññāṇanirodho viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhā
saḷāyatananirodho saḷāyatananirodhā phassanirodho phassanirodhā
vedanānirodho vedanānirodhā taṇhānirodho taṇhānirodhā
upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā
jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
nirujjhanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho
hoti.

[451] Api nu tumhe bhikkhave evaṁ jānantā evaṁ passantā
Pubbantaṁ vā paṭidhāveyyātha ahesumhā nu kho mayaṁ atītamaddhānaṁ
na nu kho ahesumhā atītamaddhānaṁ kiṁ nu kho ahesumhā atītamaddhānaṁ
kathaṁ nu kho ahesumhā atītamaddhānaṁ kiṁ hutvā kiṁ
ahesumhā nu kho mayaṁ atītamaddhānanti. No hetaṁ bhante.
Api nu tumhe bhikkhave evaṁ jānantā evaṁ passantā aparantaṁ
vā paṭidhāveyyātha bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ na
nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ kiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ
kathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ kiṁ hutvā kiṁ
bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānanti. No hetaṁ bhante.
Api nu tumhe bhikkhave evaṁ jānantā evaṁ passantā etarahi vā
paccuppannaddhānaṁ ārabbha ajjhattaṁ kathaṁkathī assatha ahaṁ nu khosmi
no nu khosmi kinnu khosmi kathaṁ nu khosmi ayaṁ nu kho
satto kuto āgato so kuhiṅgāmī bhavissatīti. No hetaṁ
bhante. Api nu tumhe bhikkhave evaṁ jānantā evaṁ passantā
evaṁ vadeyyātha satthā no garu satthu gāraveneva 1 mayaṁ evaṁ
vadeyyāmāti 2 . No hetaṁ bhante. Api nu tumhe bhikkhave
evaṁ jānantā evaṁ passantā evaṁ vadeyyātha samaṇo evamāha
samaṇā ca na ca mayaṁ evaṁ vademāti. No hetaṁ bhante.
Api nu tumhe bhikkhave evaṁ jānantā evaṁ passantā aññaṁ
1 Ma. gāravena ca. 2 Ma. vademāti.
Satthāraṁ uddiseyyāthāti. No hetaṁ bhante. Api nu tumhe bhikkhave
evaṁ jānantā evaṁ passantā yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ
vattakotūhalamaṅgalāni tāni sārato paccāgaccheyyāthāti.
No hetaṁ bhante. Nanu bhikkhave yadeva tumhākaṁ sāmaṁ
ñātaṁ sāmaṁ diṭṭhaṁ sāmaṁ viditaṁ tadeva tumhe vadeyyāthāti 1 .
Evaṁ bhante. Sādhu bhikkhave upanītā kho me tumhe bhikkhave
iminā sandiṭṭhikena dhammena akālikena ehipassikena opanayikena
paccattaṁ veditabbena viññūhi sandiṭṭhiko ayaṁ bhikkhave dhammo
akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ veditabbo viññūhīti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

[452] Tiṇṇaṁ kho pana bhikkhave sannipātā gabbhassāvakkanti
hoti. Idha mātāpitaro ca sannipatitā honti mātā ca na utunī
hoti gandhabbo ca na paccupaṭṭhito hoti neva tāva gabbhassāvakkanti
hoti. Idha mātāpitaro ca sannipatitā honti mātā ca
utunī hoti gandhabbo ca na paccupaṭṭhito hoti neva tāva
gabbhassāvakkanti hoti. Yato ca kho bhikkhave mātāpitaro ca
sannipatitā honti mātā ca utunī hoti gandhabbo ca paccupaṭṭhito
hoti evaṁ tiṇṇaṁ sannipātā gabbhassāvakkanti hoti.
Tamenaṁ bhikkhave mātā nava vā dasa vā māse gabbhaṁ kucchinā
pariharati mahatā saṁsayena garubhāraṁ tamenaṁ bhikkhave mātā navannaṁ
1 Ma. vadethāti.
Vā dasannaṁ vā māsānaṁ accayena vijāyati mahatā saṁsayena garubhāraṁ
tamenaṁ jātaṁ samānaṁ sakena lohitena posesi.

[453] Lohitañhetaṁ bhikkhave ariyassa vinaye yadidaṁ mātu
thaññaṁ. Sa kho so bhikkhave kumāro vuḍḍhimanvāya indriyānaṁ
paripākamanvāya yāni tāni kumārakānaṁ kīḷāpanakāni tehi kīḷati
seyyathīdaṁ vaṅkaṁ ghaṭikaṁ mokkhacikaṁ ciṅgulikaṁ 1 pattāḷhakaṁ rathakaṁ dhanukaṁ.
Sa kho so bhikkhave kumāro vuḍḍhimanvāya indriyānaṁ paripākamanvāya
pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti
cakkhuviññeyyehi rūpehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi
kāmūpasañhitehi rajanīyehi pemanīyehi sotaviññeyyehi saddehi ...
Ghānaviññeyyehi gandhehi ... Jivhāviññeyyehi rasehi ...
Kāyaviññeyyehi phoṭṭhabbehi iṭṭhehi kantehi manāpehi piyarūpehi
kāmūpasañhitehi rajanīyehi pemanīyehi. So cakkhunā rūpaṁ disvā
piyarūpe rūpe sārajjati appiyarūpe rūpe byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati
ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te pāpakā akusalā
dhammā aparisesā nirujjhanti. So evaṁ anurodhavirodhaṁ samāpanno
yaṅkiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā. So
taṁ vedanaṁ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṁ
vedanaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati
1 Po. piṅgulikaṁ. Ma. ciṅgulakaṁ.
Nandi yā vedanāsu nandi tadupādānaṁ tassa upādānapaccayā
bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhavanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
samudayo hoti. Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ...
Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā
dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme sārajjati appiyarūpe dhamme
byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso tañca
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. So evaṁ anurodhavirodhaṁ
samāpanno yaṅkiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā
adukkhamasukhaṁ vā. So taṁ vedanaṁ abhinandati abhivadati ajjhosāya
tiṭṭhati. Tassa taṁ vedanaṁ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato
uppajjati nandi yā vedanāsu nandi tadupādānaṁ tassa upādānapaccayā
bhavo bhavapaccayā jāti jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
sambhavanti evametassa kevalassa
dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

[454] Idha bhikkhave tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ
samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ
Abhiññā sacchikatvā pavedeti so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ
majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ
parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti. Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā
gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule pacchā jāto. So taṁ
dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena
samannāgato iti paṭisañcikkhati sambādho gharāvāso rajāpatho
abbhokāso pabbajjā nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ
ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ yannūnāhaṁ
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajeyyanti. So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ
pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya
mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni
vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

[455] So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno
pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti
nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī
viharati. Adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti
dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī athenena sucibhūtena attanā viharati.
Abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā
gāmadhammā. Musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī
Saccasandho ṭheto paccayiko avisaṁvādako lokassa. Pisuṇaṁ vācaṁ
pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti ito sutvā na amutra
akkhātā imesaṁ bhedāya amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā
amūsaṁ bhedāya iti bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ vā anuppadātā
samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā
hoti. Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti yā sā
vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā
bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṁ pahāya
samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī
vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ
pariyantavatiṁ atthasañhitaṁ. [1]- Vījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato
hoti. Ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā.
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti. Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍana-
vibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti. Uccāsayanamahāsayanā
paṭivirato hoti. Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakamaṁsapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti. Itthīkumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
Dāsīdāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Khetta vatthupaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti. Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā
paṭivirato hoti. Hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā
1 Po. Ma. so.
Paṭivirato hoti. Dūteyyapahīṇagamanānuyogā paṭivirato hoti.
Kayavikkayā paṭivirato hoti. Tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato
hoti. Ukkoṭanavañcananikatisāviyogā paṭivirato hoti.
Chedanavadhabandhanaviparāmosāalopasahasākārā paṭivirato hoti. So santuṭṭho
hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena [1]- yena
yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī
sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti evameva bhikkhu
santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena
[2]- Yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. So iminā
ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
So cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī
yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā
pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati
rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Sotena saddaṁ
sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ...
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
So iminā ariyena indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ
1-2 Ma. so.
Abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti. So abhikkante paṭikkante sampajānakārī
hoti ālokite vilokite sampajānakārī hoti sammiñjite pasārite
sampajānakārī hoti saṅghāṭipatta cīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti
asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti uccārapassāvakamme
sampajānakārī hoti gate ṭhite nisinne sutte jāgarite
bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

[456] So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā
ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena
samannāgato vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ
pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā
ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṁ loke
pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṁ parisodheti.
Byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī
byāpādapadosā cittaṁ parisodheti. Thīnamiddhaṁ pahāya
vigatathīnamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno thīnamiddhā
cittaṁ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati
ajjhattaṁ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti.
Vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṁkathī kusalesu dhammesu
vicikicchāya cittaṁ parisodheti.

[457] So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese
paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi
savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ ... Catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati.

[458] So cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe na sārajjati
appiyarūpe rūpe na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati ca viharati
appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti
yatthassa te pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. So
evaṁ anurodhavirodhavippahīno yaṅkiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vā. So taṁ vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na
ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṁ vedanaṁ anabhinandato anabhivadato na
ajjhosāya tiṭṭhato yā vedanāsu nandi sā nirujjhati. Tassa nandinirodhā
upādānanirodho upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā
jātinirodho jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
nirujjhanti evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho
hoti. Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya
rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya
1 Ma. sabbattha nanadī.
Piyarūpe dhamme na sārajjati appiyarūpe dhamme na byāpajjati
upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te pāpakā akusalā
dhammā aparisesā nirujjhanti. So evaṁ anurodhavirodhavippahīno
yaṅkiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā. So
taṁ vedanaṁ nābhinandati nābhivadati na ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa
taṁ vedanaṁ anabhinandato anabhivadato na ajjhosāya tiṭṭhato yā
vedanāsu nandi sā nirujjhati. Tassa nandinirodhā upādānanirodho
upādānanirodhā bhavanirodho bhavanirodhā jātinirodho jātinirodhā
jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti evametassa
kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. Imaṁ kho me
tumhe bhikkhave saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ dhāretha sātiṁ pana
bhikkhuṁ kevaṭṭaputtaṁ mahātaṇhājālataṇhāsaṅghāṭapaṭimukkanti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
-------------
Mahāassapurasuttaṁ

[459] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅgesu viharati
assapuraṁ nāma aṅgānaṁ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā
etadavoca samaṇā samaṇāti vo bhikkhave jano sañjānāti tumhe
ca pana ke tumheti puṭṭhā samānā samaṇamhāti paṭijānātha
tesaṁ vo bhikkhave evaṁsamaññānaṁ sataṁ evaṁpaṭiññānaṁ sataṁ ye
dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca te dhamme samādāya
vattissāma evanno ayaṁ amhākaṁ samaññā ca saccā bhavissati
paṭiññā ca bhūtā yesañca mayaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccaya-
bhesajjaparikkhāre 1 paribhuñjāma tesante kārā amhesu mahapphalā
bhavissanti mahānisaṁsā amhākañcevāyaṁ pabbajjā avañjhā
bhavissati saphalā saudrayāti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.