[400] Atha kho dummukho licchaviputto saccakaṁ niganthaputtaṁ
tuṇhībhūtaṁ maṅkubhūtaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ pajjhāyantaṁ appaṭibhāṇaṁ
viditvā bhagavantaṁ etadavoca upamā maṁ bhagavā paṭibhātīti.
Paṭibhātu taṁ dummukhāti bhagavā avoca. Seyyathāpi bhante gāmassa
vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī tatrassa kakkaṭako atha kho
bhante sambahulā kumārakā vā kumārikā vā tamhā gāmā
vā nigamā vā nikkhamitvā yena sā pokkharaṇī tenupasaṅkameyyuṁ
upasaṅkamitvā taṁ pokkharaṇiṁ ogāhetvā taṁ kakkaṭakaṁ udakā
uddharitvā thale patiṭṭhāpeyyuṁ yaññadeva hi so bhante kakkaṭako
aḷaṁ abhininnāmeyya taṁtadeva te kumārakā vā kumārikā vā
kaṭṭhena vā kaṭhalena vā sañchindeyyuṁ sambhañjeyyuṁ sampalibhañjeyyuṁ
Evañhi so bhante kakkaṭako sabbehi aḷehi sañchinnehi sambhaggehi
sampalibhaggehi abhabbo taṁ pokkharaṇiṁ puna otarituṁ seyyathāpi pubbe
evameva kho bhante yāni saccakassa niganthaputtassa visūkāyitāni
visevitāni vipphanditāni kānici 1 kānici tāni bhagavatā sañchinnāni
sambhaggāni sampalibhaggāni abhabbo cadāni bhante saccako
niganthaputto puna bhagavantaṁ upasaṅkamituṁ yadidaṁ vādādhippāyoti.
Evaṁ vutte saccako niganthaputto dummukhaṁ licchaviputtaṁ etadavoca
āgamehi tvaṁ dummukha āgamehi tvaṁ dummukha mukharosi tvaṁ dummukha
na mayaṁ tayā saddhiṁ mantema idha mayaṁ bhotā gotamena saddhiṁ
mantema tiṭṭhatesā bho gotama amhākañceva aññesañca
puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ vācāvilāpaṁ vilapitaṁ maññeti.

[401] Kittāvatā ca nu kho bhoto gotamassa sāvako sāsanakaro
hoti ovādapatikaro tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto
aparappaccayo satthu sāsane viharatīti. Idha aggivessana mama
sāvako yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā
vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ
yathābhūtaṁ sammappaññāya passati. Yākāci vedanā .pe. Yākāci
saññā ... Yekeci saṅkhārā ... Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ
1 Ma. tānipi sabbāni bhagavatā.
Vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama
nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
passati. Ettāvatā kho aggivessana mama sāvako sāsanakaro
hoti ovādapatikaro tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho vesārajjappatto
aparappaccayo satthu sāsane viharatīti.

[402] Kittāvatā pana bho gotama bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo
vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano
sammadaññā vimuttoti. Idha aggivessana bhikkhu yaṅkiñci
rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ
vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ
rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya disvā anupādāvimutto hoti. Yākāci vedanā ...
Yākāci saññā ... Yekeci saṅkhārā ... Yaṅkiñci viññāṇaṁ
atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā
sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya disvā anupādāvimutto hoti. Ettāvatā kho
aggivessana bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo
ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaññojano sammadaññā
vimutto. Evaṁ vimutto 1 kho aggivessana bhikkhu tīhānuttariyehi
1 Ma. vimuttacitato.
Samannāgato hoti dassanānuttariyena paṭipadānuttariyena vimuttānuttariyena.
Evaṁ vimuttacitto [1]- aggivessana bhikkhu tathāgatañceva
sakkaroti garukaroti māneti pūjeti buddho so bhagavā bodhāya dhammaṁ
deseti danto so bhagavā damathāya dhammaṁ deseti santo so
bhagavā samathāya dhammaṁ deseti tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṁ
deseti parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṁ desetīti.

[403] Evaṁ vutte saccako niganthaputto bhagavantaṁ etadavoca
mayameva bho gotama dhaṁsī mayaṁ pagabbhā ye mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ
vādena vādaṁ āsādetabbaṁ amaññimha siyā hi bho gotama hatthiṁ
pabhinnaṁ āsajja purisassa sotthibhāvo na tveva bhavantaṁ gotamaṁ
āsajja purisassa sotthibhāvo siyā hi bho gotama pajjalitaṁ
aggikkhandhaṁ āsajja purisassa sotthibhāvo na tveva bhavantaṁ
gotamaṁ āsajja siyā purisassa sotthibhāvo siyā hi bho gotama
āsīvisaṁ ghoravisaṁ āsajja purisassa sotthibhāvo na tveva bhavantaṁ
gotamaṁ āsajja siyā purisassa sotthibhāvo mayameva bho gotama dhaṁsī
mayaṁ pagabbhā ye mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ vādena vādaṁ āsādetabbaṁ
amaññimha adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ
bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho saccako
niganthaputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā te licchavī āmantesi
suṇantu me bhonto licchavī samaṇo gotamo nimantito svātanāya
1 Po. Ma. khosaddo dissati.
Saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena 1 me abhihareyyātha yamassa paṭirūpaṁ
maññeyyāthāti. Atha kho te licchavī tassā rattiyā accayena
saccakassa niganthaputtassa pañcamattāni thālipākasatāni bhattābhihāraṁ
abhihariṁsu. Atha kho saccako niganthaputto sake ārāme paṇītaṁ
khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi
kālo bho gotama niṭṭhitaṁ bhattanti.

[404] Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena saccakassa niganthaputtassa ārāmo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Atha kho
saccako niganthaputto buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena
bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho saccako
niganthaputto bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcāsanaṁ
gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho saccako
niganthaputto bhagavantaṁ etadavoca yamidaṁ bho gotama dāne puññañca
puññamahī ca taṁ dāyakānaṁ sukhāyeva hotūti. Yaṁ kho aggivessana
tādisaṁ dakkhiṇeyyaṁ āgamma avītarāgaṁ avītadosaṁ avītamohaṁ taṁ
dāyakānaṁ bhavissati yaṁ kho aggivessana mādisaṁ dakkhiṇeyyaṁ āgamma
vītarāgaṁ vītadosaṁ vītamohaṁ taṁ tuyhaṁ bhavissatīti.
Cūḷasaccakasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
--------
1 Ma. tena.
Mahāsaccakasuttaṁ

[405] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati
mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena bhagavā pubbaṇhasamayaṁ
sunivattho hoti pattacīvaramādāya vesāliyaṁ piṇḍāya pavisitukāmo.
Atha kho saccako niganthaputto jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno
anuvicaramāno yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami. Addasā
kho āyasmā ānando saccakaṁ niganthaputtaṁ dūratova āgacchantaṁ
disvāna bhagavantaṁ etadavoca ayaṁ bhante saccako niganthaputto
āgacchati bhassappavādiko paṇḍitavādo sādhusammato bahujanassa
eso kho bhante avaṇṇakāmo buddhassa avaṇṇakāmo dhammassa
avaṇṇakāmo saṅghassa sādhu bhante bhagavā muhuttaṁ nisīdatu anukampaṁ
upādāyāti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Atha kho saccako
niganthaputto yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ
sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

[406] Ekamantaṁ nisinno kho saccako niganthaputto bhagavantaṁ
etadavoca santi bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā kāyabhāvanānuyogamanuyuttā
viharanti no cittabhāvanaṁ. Phusanti hi bho gotama
sārīrikaṁ dukkhavedanaṁ. Bhūtapubbaṁ bho gotama sārīrikāya dukkhāya
vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati hadayampi
Nāma phalissati uṇhampi lohitaṁ mukhato uggamissati ummādampi
pāpuṇissanti 1 cittakkhepaṁ. Tassa kho etaṁ bho gotama kāyanvayaṁ cittaṁ
hoti kāyassa vasena vattati taṁ kissa hetu abhāvitattā cittassa.
Santi pana bho gotama eke samaṇabrāhmaṇā cittabhāvanānuyogamanuyuttā
viharanti no kāyabhāvanaṁ. Phusanti hi bho gotama cittacetasikaṁ
dukkhaṁ vedanaṁ. Bhūtapubbaṁ bho gotama cetasikāya dukkhāya vedanāya
phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati hadayampi nāma phalissati
uṇhampi lohitaṁ mukhato uggamissati ummādampi pāpuṇissanti 1
cittakkhepaṁ. Tassa kho eso bho gotama cittanvayo kāyo hoti
cittassa vasena vattati taṁ kissa hetu abhāvittā kāyassa.
Tassa mayhaṁ bho gotama evaṁ hoti addhā bhoto gotamassa sāvakā
cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti no kāyabhāvananti.

[407] Kinti pana te aggivessana kāyabhāvanā sutāti.
Seyyathīdaṁ nando vaccho kiso saṅkicco makkhali gosālo
ete hi bho gotama acelakā muttācārā hatthāvalekhanā na
ehibhadantikā na tiṭṭhabhadantikā 2 na abhihaṭaṁ na uddissa kataṁ na
nimantanaṁ sādiyanti te na kumbhimukhā paṭiggaṇhanti na kalopimukhā
paṭiggaṇhanti na eḷakamantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na mūsalamantaraṁ na
dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya
na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā
1 Po. Ma. pāpuṇissati. 2 Ma. na tiṭṭhabhaddantikā.
Saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ
pīvanti te ekāgārikā vā honti ekālopikā dvāgārikā
vā honti dvālopikā .pe. Sattāgārikā vā honti sattālopikā
ekissāpi dattiyā yāpenti dvīhipi dattīhi yāpenti .pe.
Sattahipi dattīhi yāpenti ekāhikampi āhāraṁ āhārenti
dvīhikampi āhāraṁ āhārenti .pe. Sattāhikampi āhāraṁ
āhārenti iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyuttā
viharantīti. Kiṁ pana te aggivessana tāvatakeneva
yāpentīti. No hidaṁ bho gotama appekadā bho gotama uḷārāni
uḷārāni khādanīyāni khādanti uḷārāni uḷārāni bhojanāni bhuñjanti
uḷārāni uḷārāni sāyanīyāni sāyanti uḷārāni uḷārāni pānāni
pīvanti te imaṁ kāyaṁ balaṁ gāhenti nāma brūhenti nāma medenti
nāmāti. Yaṁ kho te aggivessana purimaṁ pahāya pacchā upacinanti
evaṁ imassa kāyassa ācayāpacayo hoti.

[408] Kinti pana te aggivessana cittabhāvanā sutāti.
Cittabhāvanāya [1]- saccako niganthaputto bhagavatā puṭṭho samāno na
sampāyāsi. Atha kho bhagavā saccakaṁ niganthaputtaṁ etadavoca
yāpi kho te esā aggivessana purimā kāyabhāvanā bhāvitā
sāpi ariyassa vinaye no dhammikā kāyabhāvanā kāyabhāvanampi
kho tvaṁ aggivessana na aññāsi kuto pana tvaṁ cittabhāvanaṁ
1 Ma. kho.
Jānissasi apica aggivessana yathā abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto
ca bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca taṁ suṇāhi sādhukaṁ
manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhoti kho saccako niganthaputto
bhagavato paccassosi.

[409] Bhagavā etadavoca kathañca aggivessana abhāvitakāyo
ca hoti abhāvitacitto ca. Idha aggivessana assutavato puthujjanassa
uppajjati sukhā vedanā so sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno
sukhasārāgī ca hoti sukhasārāgitaṁ ca āpajjati tassa sā sukhā
vedanā nirujjhati sukhāya vedanāya nirodhā uppajjāti dukkhā vedanā
so dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati
urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati tassa kho esā aggivessana
uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā
kāyassa uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
abhāvitattā cittassa yassakassaci aggivessana evaṁ ubhatopakkhaṁ
uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā
kāyassa uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati
abhāvitattā cittassa evaṁ kho aggivessana abhāvitakāyo ca
hoti abhāvitacitto ca. Kathañca aggivessana bhāvitakāyo ca
hoti bhāvitacitto ca. Idha aggivessana sutavato ariyasāvakassa
uppajjati sukhā vedanā so sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno na
Sukhasārāgī [1]- hoti na sukhasārāgitaṁ āpajjati tassa sā sukhā vedanā
nirujjhati sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dakkhā vedanā so
dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati
na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati tassa kho evaṁ sā
aggivessana uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati
bhāvitattā kāyassa uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya
tiṭṭhati bhāvitattā cittassa yassakassaci aggivessana ubhatopakkhaṁ 2
uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā
kāyassa uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati
bhāvitattā cittassa evaṁ kho aggivessana bhāvitakāyo ca hoti
bhāvitacitto cāti. Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa bhavaṁ
hi gotamo bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cāti.