[380] Evaṁ vutte ahaṁ bhante āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ
etadavocaṁ byākataṁ kho āvuso moggallāna āyasmatā ca
Mahākassapena yathāsakaṁ paṭibhānaṁ tatthadāni mayaṁ āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ
pucchāma .pe. Kathaṁrūpena āvuso moggallāna bhikkhunā
gosiṅgasālavanaṁ sobheyyāti evaṁ vutte bhante āyasmā mahāmoggallāno
maṁ etadavoca idhāvuso sārīputta dve bhikkhū
abhidhammakathaṁ kathenti te aññamaññaṁ pañhaṁ pucchanti aññamaññassa
pañhaṁ puṭṭhā visajjenti no ca saṁsādenti dhammī ca nesaṁ kathā
pavattanī hoti evarūpena kho āvuso sārīputta bhikkhunā gosiṅgasālavanaṁ
sobheyyāti. Sādhu sādhu sārīputta yathātaṁ moggallānova
sammā byākaramāno byākareyya moggallāno hi sārīputta
dhammakathikoti.

[381] Evaṁ vutte āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ
etadavoca atha khvāhaṁ bhante āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavocaṁ
byākataṁ kho āvuso sārīputta amhehi sabbeheva yathāsakaṁ paṭibhānaṁ
tatthadāni mayaṁ āyasmantaṁ sārīputtaṁ pucchāma ramaṇīyaṁ āvuso
sārīputta gosiṅgasālavanaṁ dosinā ratti sabbaphāliphullā sālā dibbā
maññe gandhā sampavanti kathaṁrūpena āvuso sārīputta bhikkhunā
gosiṅgasālavanaṁ sobheyyāti evaṁ vutte bhante āyasmā sārīputto
maṁ etadavoca idhāvuso moggallāna bhikkhu cittaṁ vasaṁ vatteti
no ca bhikkhu cittassa vasena vattati so yāya vihārasamāpattiyā
ākaṅkhati pubbaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā pubbaṇhasamayaṁ
Viharati yāya vihārasamāpattiyā ākaṅkhati majjhantikasamayaṁ
viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā majjhantikasamayaṁ viharati yāya
vihārasamāpattiyā ākaṅkhati sāyaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā
sāyaṇhasamayaṁ viharati seyyathāpi āvuso moggallāna
rañño vā rājamahāmattassa vā nānārattānaṁ dussānaṁ dussakaraṇḍako
pūro assa so yaññadeva dussayugaṁ ākaṅkheyya pubbaṇhasamayaṁ
pārupituṁ taṁtadeva dussayugaṁ pubbaṇhasamayaṁ pārupeyya yaññadeva
dussayugaṁ ākaṅkheyya majjhantikasamayaṁ pārupituṁ taṁtadeva dussayugaṁ
majjhantikasamayaṁ pārupeyya yaññadeva dussayugaṁ ākaṅkheyya sāyaṇhasamayaṁ
pārupituṁ taṁtadeva dussayugaṁ sāyaṇhasamayaṁ pārupeyya evameva kho
āvuso moggallāna bhikkhu cittaṁ vasaṁ vatteti no ca bhikkhu
cittassa vasena vattati so yāya vihārasamāpattiyā ākaṅkhati
pubbaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā pubbaṇhasamayaṁ viharati
yāya vihārasamāpattiyā ākaṅkhati majjhantikasamayaṁ viharituṁ tāya
vihārasamāpattiyā majjhantikasamayaṁ viharati yāya vihārasamāpattiyā
ākaṅkhati sāyaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā sāyaṇhasamayaṁ
viharati evarūpena kho āvuso moggallāna bhikkhunā gosiṅgasālavanaṁ
sobheyyāti. Sādhu sādhu moggallāna yathātaṁ sārīputtova sammā
byākaramāno byākareyya sārīputto hi moggallāna cittaṁ vasaṁ
vatteti no ca sārīputto cittassa vasena vattati so yāya
Vihārasamāpattiyā ākaṅkhati pubbaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā
pubbaṇhasamayaṁ viharati yāya vihārasamāpattiyā ākaṅkhati
majjhantikasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā majjhantikasamayaṁ viharati
yāya vihārasamāpattiyā ākaṅkhati sāyaṇhasamayaṁ viharituṁ tāya vihārasamāpattiyā
sāyaṇhasamayaṁ viharatīti.

[382] Evaṁ vutte āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca
kassa nu kho bhante subhāsitanti. Sabbesaṁ vo sārīputta subhāsitaṁ
pariyāyena apica mama vacanaṁ 1 suṇātha yathārūpena bhikkhunā gosiṅgasālavanaṁ
sobheyyāti idha sārīputta bhikkhu pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto
nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ
satiṁ upaṭṭhapetvā na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva
me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccatīti 2 evarūpena kho
sārīputta bhikkhunā gosiṅgasālavanaṁ sobheyyāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te āyasmanto bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahāgosiṅgasālasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.
--------------
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. vimuccissatīti.
Mahāgopālasuttaṁ

[383] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[384] Bhagavā etadavoca ekādasahi bhikkhave aṅgehi
samannāgato gopālako abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ
katamehi ekādasahi idha bhikkhave gopālako na rūpaññū hoti
na lakkhaṇakusalo hoti na āsāṭikaṁ sāṭetā hoti na vaṇaṁ
paṭicchādetā hoti na dhūmaṁ kattā hoti na titthaṁ jānāti
na pītaṁ jānāti na vīthiṁ jānāti na gocarakusalo hoti
anavasesadohī ca hoti ye te usabhā gopitaro goparināyakā te
na atirekapūjāya pūjetā hoti imehi kho bhikkhave ekādasahi
aṅgehi samannāgato gopālako abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ
evameva kho bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo
imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ katamehi
ekādasahi idha bhikkhave bhikkhu na rūpaññū hoti na lakkhaṇakusalo
hoti na āsāṭikaṁ sāṭetā hoti na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti
na dhūmaṁ kattā hoti na titthaṁ jānāti na pītaṁ jānāti na vīthiṁ
jānāti na gocarakusalo hoti anavasesadohī ca hoti ye
Te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā
te na atirekapūjāya pūjetā hoti.

[385] Kathañca bhikkhave bhikkhu na rūpaññū hoti. Idha
bhikkhave bhikkhu yaṅkiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri mahābhūtāni
catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpanti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu na rūpaññū hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu
na lakkhaṇakusalo hoti. Idha bhikkhave bhikkhu kammalakkhaṇo
bālo kammalakkhaṇo paṇḍitoti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho
bhikkhave bhikkhu na lakkhaṇakusalo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu
na āsāṭikaṁ sāṭetā hoti. Idha bhikkhave bhikkhu uppannaṁ
kāmavitakkaṁ adhivāseti na pajahati na vinodeti na byantīkaroti
na anabhāvaṅgameti uppannaṁ byāpādavitakkaṁ .pe. Uppannaṁ
vihiṁsāvitakkaṁ .pe. Uppannuppanne pāpake akusale dhamme
adhivāseti na pajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṅgameti
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na āsāṭikaṁ sāṭetā hoti. Kathañca
bhikkhave bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī
yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā
akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya na paṭipajjati na
Rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati sotena saddaṁ
sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ...
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī
hoti anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya na paṭipajjati na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ
āpajjati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ na vitthārena paresaṁ desetā hoti
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu na titthaṁ jānāti. Idha bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū
bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā te kālena
kālaṁ upasaṅkamitvā na paripucchati na paripañhati idaṁ bhante
kathaṁ imassa ko atthoti tassa te āyasmanto avivaṭañceva
na vivaranti anuttānīkatañca na uttānīkaronti anekavihitesu ca
kaṅkhaṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ na paṭivinodenti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu na titthaṁ jānāti. Kathañca bhikkhave bhikkhu na pītaṁ jānāti.
Idha bhikkhave bhikkhu tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne na labhati
dhammavedaṁ na labhati atthavedaṁ na labhati dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na pītaṁ jānāti. Kathañca bhikkhave bhikkhu
Na vīthiṁ jānāti. Idha bhikkhave bhikkhu ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na vīthiṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na gocarakusalo hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
cattāro satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu na gocarakusalo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu anavasesadohī
ca hoti. Idha bhikkhave bhikkhu saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi tattha bhikkhu
mattaṁ na jānāti paṭiggahaṇāya evaṁ kho bhikkhave bhikkhu anavasesadohī
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū
cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā te na atirekapūjāya pūjetā
hoti. Idha bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā tesu na mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhapeti 1
āvī ceva raho ca na mettaṁ vacīkammaṁ ... Na mettaṁ manokammaṁ
paccupaṭṭhapeti āvī ceva raho ca evaṁ kho bhikkhave bhikkhu ye
te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā
te na atirekapūjāya pūjetā hoti imehi kho bhikkhave ekādasahi
dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ
virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ.

[386] Ekādasahi bhikkhave aṅgehi samannāgato gopālako
bhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ katamehi ekādasahi idha
1 Ma. paccupaṭṭhāpeti. evaṁ sabbattha īdisameva.
Bhikkhave gopālako rūpaññū hoti lakkhaṇakusalo hoti āsāṭikaṁ
sāṭetā hoti vaṇaṁ paṭicchādetā hoti dhūmaṁ kattā hoti titthaṁ
jānāti pītaṁ jānāti vīthiṁ jānāti gocarakusalo hoti sāvasesadohī
ca hoti ye te usabhā gopitaro goparināyakā te atirekapūjāya
pūjetā hoti imehi kho bhikkhave ekādasahi aṅgehi samannāgato
gopālako bhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ evameva kho
bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo imasmiṁ
dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ katamehi ekādasahi
idha bhikkhave bhikkhu rūpaññū hoti lakkhaṇakusalo hoti āsāṭikaṁ
sāṭetā hoti vaṇaṁ paṭicchādetā hoti dhūmaṁ kattā hoti
titthaṁ jānāti pītaṁ jānāti vīthiṁ jānāti gocarakusalo hoti
sāvasesadohī ca hoti ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti.

[387] Kathañca bhikkhave bhikkhu rūpaññū hoti. Idha bhikkhave
bhikkhu yaṅkiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri mahābhūtāni catunnañca
mahābhūtānaṁ upādāyarūpanti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu rūpaññū hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu lakkhaṇakusalo hoti.
Idha bhikkhave bhikkhu kammalakkhaṇo bālo kammalakkhaṇo paṇḍitoti
yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu lakkhaṇakusalo hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu āsāṭikaṁ sāṭetā hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
Uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti
anabhāvaṅgameti uppannaṁ byāpādavitakkaṁ ... Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ ...
Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti
byantīkaroti anabhāvaṅgameti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu āsāṭikaṁ
sāṭetā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā hoti.
Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati
sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ
sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya na
nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ
asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā
anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye
saṁvaraṁ āpajjati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu dhūmaṁ kattā hoti. Idha bhikkhave
bhikkhu yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ desetā hoti
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu dhūmaṁ kattā hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu titthaṁ jānāti. Idha bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā
bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā te kālena
Kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati idaṁ bhante kathaṁ imassa
ko atthoti tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca
uttānīkaronti anekavihitesu ca kaṅkhaṭṭhāniyesu dhammesu
kaṅkhaṁ paṭivinodenti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu titthaṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu pītaṁ jānāti. Idha bhikkhave bhikkhu tathāgatappavedite
dhammavinaye desiyamāne labhati atthavedaṁ labhati dhammavedaṁ labhati
dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu pītaṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu vīthiṁ jānāti. Idha bhikkhave bhikkhu ariyaṁ
aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu vīthiṁ
jānāti. Kathañca bhikkhave bhikkhu gocarakusalo hoti. Idha bhikkhave
bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu gocarakusalo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu sāvasesadohī ca
hoti. Idha bhikkhave bhikkhu saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi tatra bhikkhu
mattaṁ jānāti paṭiggahaṇāya evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sāvasesadohī
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū
cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā
hoti. Idha bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā tesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhapeti
āvī ceva raho ca mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhapeti āvī ceva
Raho ca mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhapeti āvī ceva raho ca evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti imehi
kho bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo imasmiṁ
dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjitunti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Mahāgopālasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
---------
Cūḷagopālasuttaṁ

[388] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vajjīsu viharati
ukkavelāyaṁ gaṅgāya nadiyā tīre. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi
bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[389] Bhagavā etadavoca bhūtapubbaṁ bhikkhave māgadhako gopālako
duppaññajātiko vassānaṁ pacchime māse sāradasamaye asamavekkhitvā
gaṅgāya nadiyā orimatīraṁ asamavekkhitvā pārimatīraṁ atittheneva gāvo
patāresi uttarantīraṁ videhānaṁ 1 . Atha kho bhikkhave gāvo majjhe
gaṅgāya nadiyā sote āmaṇḍalikaṁ karitvā tattheva anayabyasanaṁ
āpajjiṁsu taṁ kissa hetu tathā hi so bhikkhave māgadhako
gopālako duppaññajātiko vassānaṁ pacchime māse sāradasamaye
asamavekkhitvā gaṅgāya nadiyā orimatīraṁ asamavekkhitvā pārimatīraṁ
atittheneva gāvo patāresi uttarantīraṁ videhānaṁ evameva kho
bhikkhave yekeci 2 samaṇā vā brāhmaṇā vā akusalā imassa
lokassa akusalā parassa lokassa akusalā māradheyyassa akusalā
amāradheyyassa akusalā maccudheyyassa akusalā amaccudheyyassa tesaṁ
ye sotabbaṁ saddahātabbaṁ maññissanti tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ
ahitāya dukkhāya.