[360] Iti kho brāhmaṇa nayidaṁ brahmacariyaṁ lābha sakkārasilokānisaṁsaṁ
na sīlasampadānisaṁsaṁ na samādhisampadānisaṁsaṁ na ñāṇadassanānisaṁsaṁ
yā ca kho ayaṁ brāhmaṇa akuppā cetovimutti
etadatthamidaṁ brāhmaṇa brahmacariyaṁ etaṁ sāraṁ etaṁ pariyosānanti.
Evaṁ vutte piṅgalakoccho brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca
abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama .pe. Upāsakaṁ
maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Cūḷasāropamasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
Opammavaggo tatiyo.
1 Ma. paññāya cassa.
Tassuddānaṁ
moliyatajjanāriṭṭhamāno andhavanekaṭipuṇṇanivāpo
rāsikaṇerumahāgajjamāno sāravaropunapiṅgalakoccho.
--------------------
Mahāyamakavaggo
cūḷagosiṅgasālasuttaṁ

[361] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā nādike viharati
giñjakāvasathe. Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho
āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo 1 gosiṅgasālavanadāye
viharanti. Atha kho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkami. Addasā kho dāyapālo
bhagavantaṁ dūratova gacchantaṁ disvāna bhagavantaṁ etadavoca mā
samaṇa etaṁ dāyaṁ pāvisi santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā
viharanti mā tesaṁ aphāsumakāsīti. Assosi kho āyasmā anuruddho
dāyapālassa bhagavatā saddhiṁ mantayamānassa sutvāna dāyapālaṁ
etadavoca mā āvuso dāyapāla bhagavantaṁ vāresi satthā no
bhagavā anuppattoti. Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā
ca nandiyo āyasmā ca kimilo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ etadavoca abhikkamathāyasmanto
abhikkamathāyasmanto satthā no bhagavā anuppattoti.
1 Yu. kimbiloti dissati.
Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca
kimilo bhagavantaṁ paccuggantvā eko bhagavato pattacīvaraṁ paṭiggahesi
eko āsanaṁ paññāpesi eko pādodakaṁ upaṭṭhapesi. Nisīdi
bhagavā paññatte āsane nisajja [1]- pāde pakkhālesi. Tepi
kho āyasmanto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

[362] Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā
etadavoca kacci vo anuruddhā khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ kacci
piṇḍakena 2 na kilamitthāti. Khamanīyaṁ bhagavā yāpanīyaṁ bhagavā na ca
mayaṁ bhante piṇḍakena kilamimhāti 3 . Kacci pana vo anuruddhā
samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ
piyacakkhūhi sampassantā viharathāti. Taggha mayaṁ bhante 4 samaggā
sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi
sampassantā viharāmāti. Yathākathaṁ pana tumhe anuruddhā samaggā
sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi
sampassantā viharathāti.

[363] Idha mayhaṁ bhante evaṁ hoti lābhā vata me suladdhaṁ
vata me yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmīti tassa
mayhaṁ bhante imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ
āvī ceva raho ca mettaṁ vacīkammaṁ ... Mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ
āvī ceva raho ca tassa mayhaṁ bhante evaṁ hoti yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ
1 Ma. kho bhagavā. 2 Po. piṇḍapātena. 3 Ma. kilamāmāti. 4 Po. tayo
mayaṁ bhante bhagavā.
Nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyanti
so kho ahaṁ bhante sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ
cittassa vasena vattāmi nānā hi kho no bhante kāyā ekañca
pana maññe cittanti. Āyasmāpi kho nandiyo .pe. Āyasmāpi
kho kimilo bhagavantaṁ etadavoca idha mayhampi kho bhante evaṁ hoti
lābhā vata me suladdhaṁ vata me yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ
viharāmīti tassa mayhaṁ bhante imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ
paccupaṭṭhitaṁ āvī ceva raho ca mettaṁ vacīkammaṁ ... Mettaṁ manokammaṁ
paccupaṭṭhitaṁ āvī ceva raho ca tassa mayhaṁ bhante evaṁ hoti
yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa
vasena vatteyyanti so kho ahaṁ bhante sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā
imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi nānā hi kho
no bhante kāyā ekañca pana maññe cittanti. Evaṁ kho mayaṁ
bhante samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ
piyacakkhūhi sampassantā viharāmāti.

[364] Sādhu sādhu anuruddhā kacci pana vo anuruddhā
appamattā ātāpino pahitattā viharathāti. Taggha mayaṁ bhante
appamattā ātāpino pahitattā viharāmāti. Yathākathaṁ pana
tumhe anuruddhā appamattā ātāpino pahitattā viharathāti. Idha
pana 1 bhante amhākaṁ yo paṭhamaṁ gāmato piṇḍāya paṭikkamati so
1 Po. Ma. panasaddo na dissati.
Āsanāni paññāpeti pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhapeti 1 avakkārapātiṁ
upaṭṭhapeti yo pacchā gāmato piṇḍāya paṭikkamati sace
hoti bhuttāvaseso sace ākaṅkhati bhuñjati no ce ākaṅkhati
appaharite vā chaḍḍeti appāṇake vā udake opilāpeti so
āsanāni paṭisāmeti pānīyaṁ paribhojanīyaṁ paṭisāmeti avakkārapātiṁ
paṭisāmeti bhattaggaṁ sammajjati yo passati pānīyaghaṭaṁ vā
paribhojanīyaghaṭaṁ vā vaccaghaṭaṁ vā rittaṁ tucchaṁ so upaṭṭhapeti 1
sacāssa hoti avisayhaṁ hatthavikārena dutiyaṁ āmantetvā hatthavilaṅghikena
upaṭṭhapema 2 na tveva mayaṁ bhante tappaccayā vācaṁ
bhindāma pañcāhikaṁ kho pana mayaṁ bhante sabbarattikaṁ dhammiyā
kathāya sannisīdāma evaṁ kho mayaṁ bhante appamattā ātāpino
pahitattā viharāmāti.

[365] Sādhu sādhu anuruddhā atthi pana vo anuruddhā evaṁ
appamattānaṁ ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharataṁ uttari manussadhammā
alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti. Kiṁ hi no siyā
bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva ākaṅkhāma vivicceva kāmehi vivicca
akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharāma ayaṁ kho no bhante amhākaṁ appamattānaṁ
ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharataṁ uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso
adhigato phāsuvihāroti. Sādhu sādhu anuruddhā
1 Ma. upaṭṭhāpeti. 2 Ma. upaṭṭhāpema.
Etassa pana vo anuruddhā vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa
paṭippassaddhiyā atthañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso
adhigato phāsuvihāroti. Kiṁ hi no siyā bhante idha
mayaṁ bhante yāvadeva ākaṅkhāma vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma etassa bhante vihārassa
samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Sādhu sādhu anuruddhā etassa pana vo anuruddhā vihārassa
samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Kiṁ hi no siyā bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva ākaṅkhāma
pītiyā ca virāgā upekkhakā ca viharāma satā ca sampajānā
sukhañca kāyena paṭisaṁvedema yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako
satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma etassa
bhante vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā
ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato
phāsuvihāroti. Sādhu sādhu anuruddhā etassa pana vo anuruddhā
vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño
uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Kiṁ hi no siyā bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva
ākaṅkhāma sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva
somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharāma etassa bhante vihārassa
samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Sādhu sādhu anuruddhā etassa pana vo anuruddhā vihārassa
samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Kiṁ hi no siyā bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva ākaṅkhāma
sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharāma etassa bhante
vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño
uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Sādhu sādhu anuruddhā etassa pana vo anuruddhā
vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño
uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Kiṁ hi no siyā bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva
ākaṅkhāma sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ
viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharāma .pe. Sabbaso
Viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharāma .pe. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma
nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharāma etassa bhante
vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā
ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato
phāsuvihāroti. Sādhu sādhu anuruddhā etassa pana vo anuruddhā
vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño
uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti.
Kiṁ hi no siyā bhante idha mayaṁ bhante yāvadeva
ākaṅkhāma sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ
upasampajja viharāma paññāyapassa 1 disvā āsavā
parikkhīṇā honti etassa bhante vihārassa samatikkamāya etassa
vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā
alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāroti. Imasmā ca mayaṁ
bhante phāsuvihārā aññaṁ phāsuvihāraṁ uttaritaraṁ vā paṇītataraṁ
vā na samanupassāmāti. Sādhu sādhu anuruddhā etasmā anuruddhā
phāsuvihārā añño phāsuvihāro uttaritaro vā paṇītataro vā
natthīti.

[366] Atha kho bhagavā āyasmantañca anuruddhaṁ āyasmantañca
nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā
1 Ma. paññāya ca no.
Samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha
kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca
kimilo bhagavantaṁ anusaṁyāyitvā 1 tato paṭinivattitvā āyasmā ca
nandiyo āyasmā ca kimilo āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ
kinnu kho mayaṁ āyasmato anuruddhassa evamārocimhā imāsañca
imāsañca vihārasamāpattīnaṁ mayaṁ lābhinoti yaṁ no āyasmā
anuruddho bhagavato sammukhā yāva āsavānaṁ khayā pakāsetīti.
Na kho me āyasmanto evamārocesuṁ imāsañca imāsañca
vihārasamāpattīnaṁ mayaṁ lābhinoti apica kho 2 āyasmantānaṁ cetasā
ceto paricca vidito imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ
ime āyasmanto lābhinoti devatāpi me etamatthaṁ ārocesuṁ
imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṁ ime āyasmanto lābhinoti
taṁ me 3 bhagavatā pañhābhipuṭṭhena byākatanti.

[367] Atha kho dīgho parajano yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ
ṭhito kho dīgho parajano yakkho bhagavantaṁ etadavoca lābhā [4]- bhante
vajjīnaṁ suladdhalābhā bhante vajjīnaṁ pajāya yattha tathāgato viharati
arahaṁ sammāsambuddho ime ca tayo kulaputtā āyasmā ca
anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimiloti. Dīghassa
parajanassa yakkhassa saddaṁ sutvā bhummā devā saddamanussāvesuṁ
1 Po. anusāvetvā. 2 Ma. api ca me. 3 Ma. tamenaṁ. 4 Ma. vata.
Lābhā vata bho vajjīnaṁ suladdhalābhā vata bho vajjīnaṁ pajāya
yattha tathāgato viharati arahaṁ sammāsambuddho ime ca tayo
kulaputtā āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca
kimiloti. Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātummahārājikā
devā ... Tāvatiṁsā devā ... Yāmā devā ... Tusitā devā ...
Nimmānaratī devā ... Paranimmitavasavattī devā ... Brahmakāyikā devā
saddamanussāvesuṁ lābhā vata bho vajjīnaṁ suladdhalābhā vata bho
vajjīnaṁ pajāya yattha tathāgato viharati arahaṁ sammāsambuddho
ime ca tayo kulaputtā āyasmā ca anuruddho āyasmā ca
nandiyo āyasmā ca kimiloti.

[368] Itiha tena khaṇena tena muhuttena yāva brahmalokā
saddā viditā ahesuṁ evametaṁ dīgha evametaṁ dīgha yasmāpi dīgha kulā
ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā tañcepi kulaṁ
ete tayo kulaputte pasannacittaṁ anussareyya tassapassa 1 kulassa
dīgharattaṁ hitāya sukhāya yasmāpi dīgha kulaparivaṭṭā ete tayo
kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā so cepi kulaparivaṭṭo
ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya tassapassa
kulaparivaṭṭassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya yasmāpi dīgha gāmā
ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā so cepi
gāmo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya tassapassa
1 Ma. tassapāssa. sabbattha evaṁ ñātabbaṁ.
Gāmassa dīgharattaṁ hitāya sukhāya yasmāpi dīgha nigamā ete tayo
kulaputtā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā so cepi nigamo ete
tayo kulaputte pasannacitto anussareyya tassapassa nigamassa
dīgharattaṁ hitāya sukhāya yasmāpi dīgha nagarā ete tayo kulaputtā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā tañcepi nagaraṁ ete tayo
kulaputte pasannacittaṁ anussareyya tassapassa nagarassa dīgharattaṁ
hitāya sukhāya yasmāpi dīgha janapadā ete tayo kulaputtā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā so cepi janapado ete tayo
kulaputte pasannacitto anussareyya tassapassa janapadassa dīgharattaṁ
hitāya sukhāya sabbe cepi dīgha khattiyā ete tayo kulaputte
pasannacittā anussareyyuṁ sabbesaṁpassa khattiyānaṁ dīgharattaṁ hitāya
sukhāya sabbe cepi dīgha brāhmaṇā .pe. Sabbe cepi
dīgha vessā ... Sabbe cepi dīgha suddā ete tayo kulaputte
pasannacittā anussareyyuṁ sabbesaṁpassa suddānaṁ dīgharattaṁ hitāya
sukhāya sadevako cepi dīgha loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī
pajā sadevamanussā ete tayo kulaputte pasannacittā
anussareyya sadevakassapassa lokassa samārakassa sabrahmakassa
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṁ hitāya sukhāya
passa dīgha yāvañcete tayo kulaputtā bahujanahitāya paṭipannā
bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.
Idamavoca bhagavā attamano dīgho parajano yakkho bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Cūḷagosiṅgasālasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
------------
Mahāgosiṅgasālasuttaṁ

[369] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā gosiṅgasālavanadāye
viharati sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi
saddhiṁ āyasmatā ca sārīputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena
āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā
ca revatena āyasmatā ca ānandena aññehi ca abhiññātehi
abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ. Atha kho āyasmā
mahāmoggallāno sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā
mahākassapo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākassapaṁ
etadavoca āyāmāvuso kassapa yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamissāma
dhammassavanāyāti. Evamāvusoti kho āyasmā
mahākassapo āyasmato mahāmoggallānassa paccassosi. Atha kho
āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca mahākassapo āyasmā
ca anuruddho yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamiṁsu dhammassavanāya.
Addasā kho āyasmā ānando āyasmantañca mahāmoggallānaṁ
āyasmantañca mahākassapaṁ āyasmantañca anuruddhaṁ yenāyasmā
sārīputto tenupasaṅkamante dhammassavanāya disvāna yenāyasmā
revato tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ revataṁ etadavoca
upasaṅkamantā kho amū āvuso revata sappurisā yenāyasmā
Sārīputto tena dhammassavanāya āyāmāvuso revata yenāyasmā
sārīputto tenupasaṅkamissāma dhammassavanāyāti. Evamāvusoti kho
āyasmā revato āyasmato ānandassa paccassosi. Atha kho
āyasmā ca revato āyasmā ca ānando yenāyasmā sārīputto
tenupasaṅkamiṁsu dhammassavanāya.