[170] Pañca kho imā sārīputta gatiyo katamā pañca
nirayo tiracchānayoni pittivisayo manussā devā. Nirayañcāhaṁ
sārīputta pajānāmi nirayagāmiñca maggaṁ nirayagāminiñca paṭipadaṁ yathā
paṭipanno ca kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapajjati tañca pajānāmi. Tiracchānayoniñcāhaṁ sārīputta
pajānāmi tiracchānayonigāmiñca maggaṁ tiracchānayonigāminiñca paṭipadaṁ
yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā parammaraṇā tiracchānayoniṁ
upapajjati tañca pajānāmi. Pittivisayañcāhaṁ sārīputta pajānāmi
pittivisayagāmiñca maggaṁ pittivisayagāminiñca paṭipadaṁ yathā paṭipanno
ca kāyassa bhedā parammaraṇā pittivisayaṁ upapajjati tañca
pajānāmi. Manusse cāhaṁ sārīputta pajānāmi manussalokagāmiñca
Maggaṁ manussalokagāminiñca paṭipadaṁ yathā paṭipanno ca kāyassa
bhedā parammaraṇā manussesu upapajjati tañca pajānāmi. Deve
cāhaṁ sārīputta pajānāmi devalokagāmiñca maggaṁ devalokagāminiñca
paṭipadaṁ yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ
saggaṁ lokaṁ upapajjati tañca pajānāmi. Nibbānañcāhaṁ sārīputta
pajānāmi nibbānagāmiñca maggaṁ nibbānagāminiñca paṭipadaṁ yathā
paṭipanno ca āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati tañca
pajānāmi.

[171] Idhāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto
paricca jānāmi 1 tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca
maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ ekantadukkhā
tippā 2 kaṭukā vedanā vediyamānaṁ. Seyyathāpi sārīputta aṅgārakāsu
sādhikaporisā pūrā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ atha puriso
āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito
ekāyanena maggena tameva aṅgārakāsuṁ paṇidhāya tamenaṁ cakkhumā
puriso disvā evaṁ vadeyya tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā
1 Ma. Yu. pajānāmi. ito paraṁ evameva. 2 Ma. tibbā. ito paraṁ evameva.
Ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva aṅgārakāsuṁ
āgamissatīti tamenaṁ passeyya aparena samayena tassā
aṅgārakāsuyā patitaṁ ekantadukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyamānaṁ
evameva kho ahaṁ sārīputta idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto
paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca
maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ ekantadukkhā
tippā kaṭukā vedanā vediyamānaṁ.

[172] Idha panāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā
ceto paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati
tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā
tiracchānayoniṁ upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā
tiracchānayoniṁ upapannaṁ dukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyamānaṁ.
Seyyathāpi sārīputta gūthakūpe sādhikaporiso pūro gūthassa atha
puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito
pipāsito ekāyanena maggena tameva gūthakūpaṁ paṇidhāya tamenaṁ
cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno
Tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva gūthakūpaṁ
āgamissatīti tamenaṁ passeyya aparena samayena tasmiṁ gūthakūpe
patitaṁ dukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyamānaṁ evameva kho ahaṁ
sārīputta idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca jānāmi
tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho
yathā kāyassa bhedā parammaraṇā tiracchānayoniṁ upapajjissatīti
tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā tiracchānayoniṁ upapannaṁ
dukkhā tippā kaṭukā vedanā vediyamānaṁ.

[173] Idhāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto
paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca
maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā pittivisayaṁ
upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā pittivisayaṁ
upapannaṁ dukkhabahulā vedanā vediyamānaṁ. Seyyathāpi sārīputta rukkho
visame bhūmibhāge jāto tanupattapalāso kavaracchāyo atha puriso
āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito
ekāyanena maggena tameva rukkhaṁ paṇidhāya tamenaṁ cakkhumā puriso
disvā evaṁ vadeyya tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati
tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva rukkhaṁ āgamissatīti tamenaṁ
Passeyya aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṁ vā nipannaṁ vā
dukkhabahulā vedanā vediyamānaṁ evameva kho ahaṁ sārīputta idhekaccaṁ
puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno
tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā
parammaraṇā pittivisayaṁ upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena
samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā
parammaraṇā pittivisayaṁ upapannaṁ dukkhabahulā vedanā vediyamānaṁ.

[174] Idha panāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā
ceto paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati
tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā manussesu
upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā
visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā manussesu
upapannaṁ sukhabahulā vedanā vediyamānaṁ. Seyyathāpi sārīputta rukkho
same bhūmibhāge jāto bahalapattapalāso saṇḍacchāyo atha puriso
āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito
ekāyanena maggena tameva rukkhaṁ paṇidhāya tamenaṁ cakkhumā puriso
disvā evaṁ vadeyya tathāyaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati
tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva rukkhaṁ āgamissatīti tamenaṁ
passeyya aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṁ vā nipannaṁ
vā sukhabahulā vedanā vediyamānaṁ evameva kho ahaṁ sārīputta
Idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca jānāmi tathāyaṁ
puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho .pe.
Manussesu upapannaṁ sukhabahulā vedanā vediyamānaṁ.

[175] Idhāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto
paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca
maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ
lokaṁ upapajjissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ.
Seyyathāpi sārīputta pāsādo tatrassa kūṭāgāraṁ ullittāvalittaṁ
nivātaṁ phusitaggalaṁ pihitavātapānaṁ tatrassa pallaṅko gonakatthato
paṭikatthato paṭalikatthato kaddalimigapavarapaccattharaṇo sauttaracchado
ubhato lohitakūpadhāno atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto
ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva
pāsādaṁ paṇidhāya tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya
tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho
yathā imaṁyeva pāsādaṁ āgamissatīti tamenaṁ passeyya aparena
samayena tasmiṁ pāsāde tasmiṁ kūṭāgāre tasmiṁ pallaṅke nisinnaṁ
vā nipannaṁ vā ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ evameva kho
ahaṁ sārīputta idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca jānāmi
Tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho
yathā kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissatīti
tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena
atikkantamānusakena kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapannaṁ ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ.

[176] Idha panāhaṁ sārīputta ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā
ceto paricca jānāmi tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati
tañca maggaṁ samārūḷho yathā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharissatīti tamenaṁ passāmi aparena samayena āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharantaṁ ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ. Seyyathāpi
sārīputta pokkharaṇī acchodakā sātodakā sītodakā setakā
supatitthā ramaṇīyā avidūre cassā tibbo vanasaṇḍo atha puriso
āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito
ekāyanena maggena tameva pokkharaṇiṁ paṇidhāya tamenaṁ cakkhumā
puriso disvā evaṁ vadeyya tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā
ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva pokkharaṇiṁ
āgamissatīti tamenaṁ passeyya aparena samayena taṁ pokkharaṇiṁ
ogāhetvā nhātvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṁ
Paṭippassambhetvā paccuttaritvā tasmiṁ vanasaṇḍe nisinnaṁ vā
nipannaṁ vā ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ evameva kho ahaṁ
sārīputta idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca jānāmi
tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho
yathā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva
dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatīti tamenaṁ
passāmi aparena samayena āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharantaṁ ekantasukhā vedanā vediyamānaṁ. Imā kho sārīputta
pañca gatiyo. Yo kho maṁ sārīputta evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ
evaṁ vadeyya natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā
alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ
deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānanti taṁ sārīputta vācaṁ appahāya
taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ niraye. Seyyathāpi sārīputta bhikkhu sīlasampanno
samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya
evaṁ sampadamidaṁ sārīputta vadāmi. Taṁ vācaṁ appahāya taṁ
cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto
evaṁ niraye.

[177] Abhijānāmi kho panāhaṁ sārīputta caturaṅgasamannāgataṁ
Brahmacariyaṁ caritā. Tapassissudaṁ homi paramatapassī lūkho 1 sudaṁ
homi paramalūkho jegucchī sudaṁ homi paramajegucchī pavivitto 2
sudaṁ homi paramapavivitto.

[178] Tatrassu me idaṁ sārīputta tapassitāya hoti acelako
homi muttācāro hatthāvalekhano na ehibhadantiko na tiṭṭhabhadantiko
na abhihataṁ na uddissa kataṁ na nimantanaṁ sādiyāmi. So na
kumbhimukhā paṭiggaṇhāmi na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāmi na
eḷakamantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na mūsalamantaraṁ na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ
na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu
na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī
na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivāmi.
So ekāgāriko vā homi ekālopiko dvāgāriko vā homi
dvālopiko .pe. Sattāgāriko vā homi sattālopiko.
Ekissāpi dattiyā yāpemi dvīhipi dattīhi yāpemi .pe. Sattahipi
dattīhi yāpemi ekāhikampi āhāraṁ āhāremi dvīhikampi āhāraṁ
āhāremi .pe. Sattāhikampi āhāraṁ āhāremi iti evarūpaṁ
aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmi. So
sākabhakkho vā homi sāmākabhakkho vā homi nīvārabhakkho vā
homi daddulabhakkho vā homi haṭabhakkho vā homi kaṇabhakkho
1 Sī. lūkhassudaṁ. 2 Yu. pavivittassudaṁ.
Vā homi ācāmabhakkho vā homi piññākabhakkho vā homi
tiṇabhakkho vā homi gomayabhakkho vā homi vanamūlaphalāhāro
yāpemi pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāremi masāṇānipi
dhāremi chavadussānipi dhāremi paṁsukulānipi dhāremi tirīṭānipi
dhāremi ajinānipi 1 dhāremi ajinakkhipampi dhāremi kusacīrampi dhāremi
vākacīrampi dhāremi phalakacīrampi dhāremi kesakambalampi dhāremi
vālakambalampi dhāremi uḷūkapakkhampi dhāremi kesamassulocakopi
homi kesamassulocanānuyogamanuyutto ubbhaṭṭhako homi
āsanapaṭikkhitto ukkuṭikopi homi ukkuṭikappadhānamanuyutto
kaṇṭakāpassayikopi homi kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappemi
sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmi iti evarūpaṁ
anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharāmi.
Idaṁsu me sārīputta tapassitāya hoti.

[179] Tatrassu me idaṁ sārīputta lūkhasmiṁ hoti. Nekavassagaṇikaṁ
rajojallaṁ kāye sannicitaṁ hoti pappaṭikajātaṁ. Seyyathāpi
sārīputta tiṇḍukakhānu nekavassagaṇiko sannicito hoti pappaṭikajāto
evamevassu me sārīputta nekavassagaṇikaṁ rajojallaṁ kāye
sannicitaṁ hoti pappaṭikajātaṁ. Tassa mayhaṁ sārīputta na evaṁ
hoti aho vatāhaṁ imaṁ rajojallaṁ pāṇinā parimajjeyyaṁ. Aññe
vā pana me imaṁ rajojallaṁ pāṇinā parimajjeyyunti evampi me
1 Ma. Yu. ajinampi.
Sārīputta na hoti. Idaṁsu me sārīputta lūkhasmiṁ hoti.