[160] Atha kho āyasmā sārīputto pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā
pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi. Assosi kho
āyasmā sārīputto sunakkhattassa licchaviputtassa vesāliyaṁ parisati
evaṁ vācaṁ bhāsamānassa natthi samaṇassa gotamassa uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ samaṇo
gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānaṁ yassa ca
khvāssatthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā
dukkhakkhayāyāti. Athakho āyasmā sārīputto vesāliyaṁ piṇḍāya
1 Sī. Yu. avarapureti pāṭho paññāyati. 2 Sī. Yu. parisatinti pāṭho dissati.
3 Yu. uttariṁ.
Caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā sārīputto bhagavantaṁ etadavoca sunakkhatto
bhante licchaviputto acirapakkanto imasmā dhammavinayā so vesāliyaṁ
parisati evaṁ vācaṁ bhāsati natthi samaṇassa gotamassa uttari
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ samaṇo
gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānaṁ yassa ca
khvāssatthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā
dukkhakkhayāyāti.

[161] Kodhano kho sārīputta sunakkhatto moghapuriso kodhā
ca panassa esā vācā bhāsitā avaṇṇaṁ bhāsissāmīti so
sārīputta sunakkhatto moghapuriso vaṇṇaṁyeva tathāgatassa bhāsati
vaṇṇo heso sārīputta tathāgatassa yo evaṁ vadeyya yassa
ca khvāssatthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā
dukkhakkhayāyāti.

[162] Ayampi hi nāma sārīputta sunakkhattassa moghapurisassa
mayi dhammanvayo na bhavissati itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho
vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.

[163] Ayampi hi nāma sārīputta sunakkhattassa moghapurisassa
Mayi dhammanvayo na bhavissati itipi so bhagavā anekavihitaṁ iddhividhaṁ
paccanubhoti ekopi hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti
āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno
gacchati seyyathāpi ākāse. Paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ karoti
seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi
paṭhaviyaṁ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo.
Imepi candimasuriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati
parimajjati yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattetīti.

[164] Ayampi hi nāma sārīputta sunakkhattassa moghapurisassa
mayi dhammanvayo na bhavissati itipi so bhagavā dibbāya sotadhātuyā
visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe
ca mānuse ca ye dūre santike cāti.

[165] Ayampi hi nāma sārīputta sunakkhattassa moghapurisassa
mayi dhammanvayo na bhavissati itipi so bhagavā parasattānaṁ
parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṁ vā cittaṁ
sarāgaṁ cittanti pajānāti vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti
pajānāti. Sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti
vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti. Samohaṁ vā
cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ
cittanti pajānāti. Saṅkhittaṁ vā cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti
Pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajānāti.
Mahaggataṁ vā cittaṁ ... Amahaggataṁ vā cittaṁ .... Sauttaraṁ vā
cittaṁ ... Anuttaraṁ vā cittaṁ .... Samāhitaṁ vā cittaṁ ...
Asamāhitaṁ vā cittaṁ .... Vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti
pajānāti avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānātīti.

[166] Dasa kho panimāni sārīputta tathāgatassa tathāgatabalāni
yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti
parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Katamāni dasa.
Idha sārīputta tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato
yathābhūtaṁ pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato ṭhānañca ṭhānato
aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti idampi sārīputta
tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ
paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna
caparaṁ sārīputta tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ
ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti. Yampi sārīputta
tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso
vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti idampi sārīputta tathāgatassa tathāgatabalaṁ
hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti
parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna caparaṁ
sārīputta tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
Yampi sārīputta tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti
idampi sārīputta tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma
tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ
pavatteti. Puna caparaṁ sārīputta tathāgato anekadhātunānādhātulokaṁ
yathābhūtaṁ pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato
anekadhātunānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti idampi sārīputta
tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ
paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna
caparaṁ sārīputta tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ
pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ
yathābhūtaṁ pajānāti idampi sārīputta tathāgatassa tathāgatabalaṁ
hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti
parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna caparaṁ sārīputta
tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ
pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ
indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti idampi sārīputta tathāgatassa
tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ
paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna
caparaṁ sārīputta tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ
vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato
Jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ
pajānāti idampi sārīputta tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ
āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati
brahmacakkaṁ pavatteti. Puna caparaṁ sārīputta tathāgato anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo
vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi
jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi
saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe
amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto amutra udapādiṁ
tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁ
sukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto idhūpapannoti
iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Yampi
sārīputta tathāgato anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ
ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ
anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati idampi sārīputta tathāgatassa
tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ
paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Puna
caparaṁ sārīputta tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
Satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte
suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti
ime vata .pe. Pajānāti. Yampi sārīputta tathāgato dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
yathākammūpage satte pajānāti ime vata .pe. Pajānāti
idampi sārīputta tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma
tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ
pavatteti. Puna caparaṁ sārīputta tathāgato āsavānaṁ khayā
anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharati. Yampi sārīputta tathāgato
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati idampi sārīputta
tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato
āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ
pavatteti. Imāni kho sārīputta dasa tathāgatassa tathāgatabalāni
yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti
parisāsu sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Yo kho maṁ
sārīputta evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya natthi
samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso
Takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ
paṭibhānanti taṁ sārīputta vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya
taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.
Seyyathāpi sārīputta bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno
diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya evaṁ sampadamidaṁ
sārīputta vadāmi. Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ
diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

[167] Cattārīmāni sārīputta tathāgatassa vesārajjāni yehi
vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu
sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Katamāni cattāri. Sammāsambuddhassa
te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhāti tatra vata
maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā
koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ sārīputta
na samanupassāmi etamahaṁ 1 sārīputta nimittaṁ asamanupassanto
khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Khīṇāsavassa
te paṭijānato ime āsavā apparikkhīṇāti tatra vata maṁ samaṇo
vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā
lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ sārīputta na samanupassāmi
etamahaṁ sārīputta nimittaṁ asamanupassanto khemappatto
1 Sī. Yu. etaṁpahaṁ.
Abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Ye kho pana te antarāyikā
dhammā vuttā te paṭisevato nālaṁ antarāyāyāti tatra vata maṁ
samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā
lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ sārīputta na
samanupassāmi etamahaṁ sārīputta nimittaṁ asamanupassanto khemappatto
abhayappatto vesārajjappatto viharāmi. Yassa kho pana te atthāya
dhammo desito so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti
tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā
brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti
nimittametaṁ sārīputta na samanupassāmi etamahaṁ sārīputta nimittaṁ
asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
Imāni kho sārīputta cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi
vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṇṭhānaṁ paṭijānāti parisāsu
sīhanādaṁ nadati brahmacakkaṁ pavatteti. Yo kho maṁ sārīputta evaṁ
jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya natthi samaṇassa gotamassa
uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ
samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānanti taṁ
sārīputta vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ
appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye. Seyyathāpi
sārīputta bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva
Dhamme aññaṁ ārādheyya evaṁ sampadamidaṁ sārīputta vadāmi. Taṁ
vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā
yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

[168] Aṭṭha kho imā sārīputta parisā katamā aṭṭha
khattiyaparisā brāhmaṇaparisā gahapatiparisā samaṇaparisā cātummahārājikaparisā
tāvatiṁsaparisā māraparisā brahmaparisā imā kho
sārīputta aṭṭha parisā. Imehi kho sārīputta catūhi vesārajjehi
samannāgato tathāgato imā aṭṭha parisā upasaṅkamati ajjhogāhati.
Abhijānāmi kho panāhaṁ sārīputta anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā
tatrāpi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca
samāpajjitapubbā tatra vata maṁ bhayaṁ vā sārajjaṁ vā okkamissatīti
nimittametaṁ sārīputta na samanupassāmi etamahaṁ sārīputta nimittaṁ
asamanupassanto .pe. Viharāmi. Abhijānāmi kho panāhaṁ sārīputta
anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ gahapatiparisaṁ samaṇaparisaṁ cātummahārājikaparisaṁ
tāvatiṁsaparisaṁ māraparisaṁ brahmaparisaṁ upasaṅkamitā
tatrāpi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca
samāpajjitapubbā tatra vata maṁ bhayaṁ vā sārajjaṁ vā okkamissatīti
nimittametaṁ sārīputta na samanupassāmi etamahaṁ sārīputta nimittaṁ
asamanupassanto khemappatto .pe. Viharāmi. Yo kho maṁ sārīputta
evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya natthi samaṇassa gotamassa
Uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ
samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānanti taṁ
sārīputta vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ
appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye. Seyyathāpi
sārīputta bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva
dhamme aññaṁ ārādheyya evaṁ sampadamidaṁ sārīputta vadāmi.
Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā
yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

[169] Catasso kho imā sārīputta yoniyo katamā catasso
aṇḍajā yoni jalābujā yoni saṁsedajā yoni opapātikā yoni.
Katamā ca sārīputta aṇḍajā yoni ye kho te sārīputta sattā
aṇḍakosaṁ abhinibbhijja jāyanti ayaṁ vuccati sārīputta aṇḍajā
yoni. Katamā ca sārīputta jalābujā yoni ye kho te sārīputta
sattā vatthikosaṁ abhinibbhijja jāyanti ayaṁ vuccati sārīputta
jalābujā yoni. Katamā ca sārīputta saṁsedajā yoni ye kho te
sārīputta sattā pūtimacche vā jāyanti pūtikuṇape vā pūtikummāse
vā candanikāya vā oḷigalle vā jāyanti ayaṁ vuccati sārīputta
saṁsedajā yoni. Katamā ca sārīputta opapātikā yoni devā
nerayikā ekacce ca manussā ekacce ca vinipātikā ayaṁ vuccati
sārīputta opapātikā yoni. Imā kho sārīputta catasso yoniyo.
Yo kho maṁ sārīputta evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya
natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso
takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti
vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānanti taṁ sārīputta vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ
appahāya taṁ daṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ
niraye. Seyyathāpi sārīputta bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno
paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya evaṁ sampadamidaṁ
sārīputta vadāmi. Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ
diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.