[150] Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati bahiddhā
vā dhammesu dhammānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā dhammesu
dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati
vayadhammānupassī vā dhammesu viharati samudayavayadhammānupassī vā
dhammesu viharati atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā
hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca
viharati na ca kiñci loke upādiyati evampi kho bhikkhave bhikkhu
Dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu. 1

[151] Yo hi koci bhikkhave ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ
bhāveyya satta vassāni tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ
pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme aññā sati vā upādisese anāgāmitā
tiṭṭhantu bhikkhave satta vassāni. Yo hi koci bhikkhave ime
cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha vassāni pañca vassāni
cattāri vassāni tīṇi vassāni dve vassāni ekaṁ vassaṁ ... Tiṭṭhatu
bhikkhave ekaṁ vassaṁ. Yo hi koci bhikkhave ime cattāro
satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya satta māsāni tassa dvinnaṁ phalānaṁ
aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme aññā sati vā upādisese
anāgāmitā tiṭṭhantu bhikkhave satta māsāni. Yo hi
koci bhikkhave ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha māsāni
pañca māsāni cattāri māsāni tīṇi māsāni dve māsāni [2]- māsaṁ
aḍḍhamāsaṁ ... Tiṭṭhatu bhikkhave aḍḍhamāso. Yo hi koci bhikkhave
ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya sattāhaṁ tassa dvinnaṁ
phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ diṭṭheva dhamme aññā sati
vā upādisese anāgāmitā.

[152] Ekāyano ayaṁ bhikkhave maggo sattānaṁ visuddhiyā
sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa
1 pāṭhantare puna saccapabbaṁ. dhammānupassanāsatipaṭṭhānanti dissanti.
2 Po. Ma. ekaṁ.
Adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānāti.
Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Satipaṭṭhānasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
Mūlapariyāyavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
ajaraṁ amaraṁ amatādhigamaṁ phalamagganidassanaṁ dukkhanudaṁ
sahitatthamahārahassakaraṁ bahupītiharaṁ vividhaṁ suṇātha
taḷākāva supūritaṁ ghammapathe tividhaggisilesitanibbānaṁ
byādhipanodanaopadayo majjhimasuttavarā ṭhapitā
madhumaddavamandarasā amarānaṁ khiḍḍaratijananī
manusaṅghaṁ taṁ suttabyākaraṇañca ṭhapitā sakyaputtānmābhiramattā
tipaññāsavaraṁ diyaḍḍhasataṁ dve ca veyyākaraṇaṁ apare ca te
asame pathavaggavagge anupubbena ekamanā nisāmetha mūdaggaṁ
1 mūlāasavadhammadāyāda- bheravanaṅgaṇakaṅkhasuttaṁ
vatthasallekhadiṭṭhisati pathavaggavaro so samatto.
1 Sī. subhavayavādāyacapubbagamo agaṇigaṇāṅgaṇasabbhayano piyakāravapaṇḍarasallikhino
tathādiṭṭhisatiasamo paṭhamo brūvarovaravaggoti pāṭho dissati.
Sīhanādavaggo
---------
cūḷasīhanādasuttaṁ

[153] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[154] Bhagavā etadavoca idheva bhikkhave samaṇo idha dutiyo
samaṇo idha tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo suññā parappavādā
samaṇehi 1 aññebhīti evameva bhikkhave sammā sīhanādaṁ nadatha.
Ṭhānaṁ kho panetaṁ bhikkhave vijjati yaṁ idha 2 aññatitthiyā paribbājakā
evaṁ vadeyyuṁ ko panāyasmantānaṁ assāso kiṁ balaṁ yena tumhe
āyasmanto attani sampassamānā evaṁ vadetha idheva samaṇo
idha dutiyo samaṇo idha tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo
suññā parappavādā samaṇehi aññebhīti evaṁvādino bhikkhave
aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā atthi kho no
āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
cattāro dhammā akkhātā ye mayaṁ attani sampassamānā evaṁ
vadema idheva samaṇo idha dutiyo samaṇo idha tatiyo samaṇo
1 Po. Ma. samaṇebhi aññehi. 2 Po. Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Idha catuttho samaṇo suññā parappavādā samaṇehi aññebhīti
katame cattāro atthi kho no āvuso satthari pasādo atthi
dhamme pasādo atthi sīlesu paripūrakāritā sahadhammikā kho pana
piyā manāpā gahaṭṭhā ceva pabbajitā ca ime kho no āvuso
tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro
dhammā akkhātā ye mayaṁ attani sampassamānā evaṁ vadema idheva
samaṇo idha dutiyo samaṇo idha tatiyo samaṇo idha catuttho samaṇo
suññā parappavādā samaṇehi aññebhīti. Ṭhānaṁ kho panetaṁ bhikkhave
vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ amhākampi
kho āvuso atthi satthari pasādo yo amhākaṁ satthā amhākampi
atthi dhamme pasādo yo 1 amhākaṁ dhammo mayampi sīlesu paripūrakārino
yāni amhākaṁ sīlāni amhākampi sahadhammikā piyā
manāpā gahaṭṭhā ceva pabbajitā ca. Idha no āvuso ko viseso
ko adhippāyo 2 kiṁ nānākaraṇaṁ yadidaṁ tumhākañceva amhākañcāti.
Evaṁvādino bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evamassu
vacanīyā kiṁ panāvuso ekā niṭṭhā udāhu puthū niṭṭhāti. Sammā
byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ
ekā hāvuso niṭṭhā na puthū niṭṭhāti. Sā panāvuso niṭṭhā sarāgassa
udāhu vītarāgassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
1 Yu. so. 2 adhippāyasotipi pāṭho.
Paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ vītarāgassāvuso sā niṭṭhā na sā
niṭṭhā sarāgassāti. Sā panāvuso niṭṭhā sadosassa udāhu
vītadosassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ vītadosassāvuso sā niṭṭhā na sā
niṭṭhā sadosassāti. Sā panāvuso niṭṭhā samohassa udāhu
vītamohassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ vītamohassāvuso sā niṭṭhā na
sā niṭṭhā samohassāti. Sā panāvuso niṭṭhā sataṇhassa udāhu
vītataṇhassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ vītataṇhassāvuso sā niṭṭhā na
sā niṭṭhā sataṇhassāti. Sā panāvuso niṭṭhā saupādānassa
udāhu anupādānassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ anupādānassāvuso sā
niṭṭhā na sā niṭṭhā saupādānassāti. Sā panāvuso viddasuno
udāhu aviddasunoti. Sammā byākaramānā bhikkhave aññatitthiyā
paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ viddasuno āvuso sā niṭṭhā na
sā niṭṭhā aviddasunoti. Sā panāvuso niṭṭhā anuruddhappaṭiviruddhassa
udāhu ananuruddhappaṭiviruddhassāti. Sammā byākaramānā bhikkhave
aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ ananuruddhappaṭiviruddhassāvuso
sā niṭṭhā na sā niṭṭhā anuruddhappaṭiviruddhassāti.
Sā panāvuso niṭṭhā papañcārāmassa papañcaratino udāhu
nippapañcārāmassa nippapañcaratinoti. Sammā byākaramānā bhikkhave
aññatitthiyā paribbājakā evaṁ byākareyyuṁ nippapañcārāmassāvuso
sā niṭṭhā nippapañcaratino na sā niṭṭhā papañcārāmassa
papañcaratinoti.

[155] Dvemā bhikkhave diṭṭhiyo bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.
Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavadiṭṭhiṁ allīnā
bhavadiṭṭhiṁ upagatā bhavadiṭṭhiṁ ajjhositā vibhavadiṭṭhiyā te paṭiviruddhā.
Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
vibhavadiṭṭhiṁ allīnā vibhavadiṭṭhiṁ upagatā vibhavadiṭṭhiṁ ajjhositā
bhavadiṭṭhiyā te paṭiviruddhā. Ye hi keci bhikkhave samaṇā vā
brāhmaṇā vā imāsaṁ dvinnaṁ diṭṭhīnaṁ samudayañca atthaṅgamañca
assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ nappajānanti te
sarāgā te sadosā te samohā te sataṇhā te saupādānā
te aviddasuno te anuruddhappaṭiviruddhā te papañcārāmā papañcaratino
te na parimuccanti jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehidomanassehi
upāyāsehi parimuccanti dukkhasmāti vadāmi. Ye 1
hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṁ dvinnaṁ diṭṭhīnaṁ
samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ
pajānanti te vītarāgā te vītadosā te vītamohā te vītataṇhā
1 po ye hi kho. Ma. Yu. ye ca kho.
Te anupādānā te viddasuno te ananuruddhappaṭiviruddhā te
nippapañcārāmā nippapañcaratino te parimuccanti jātiyā jarāmaraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.

[156] Cattārīmāni bhikkhave upādānāni katamāni cattāri
kāmupādānaṁ diṭṭhupādānaṁ sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ.
Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā
paṭijānamānā te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññāpenti
kāmupādānassa pariññaṁ paññāpenti na diṭṭhupādānassa pariññaṁ
paññāpenti na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññāpenti na
attavādupādānassa pariññaṁ paññāpenti taṁ kissa hetu imāni hi
te bhonto samaṇabrāhmaṇā tīṇi ṭhānāni yathābhūtaṁ nappajānanti
tasmā te bhonto samaṇabrahmaṇā sabbupādānapariññāvādā
paṭijānamānā te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññāpenti
kāmupādānassa pariññaṁ paññāpenti na diṭṭhupādānassa pariññaṁ
paññāpenti na sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññāpenti na
attavādupādānassa pariññaṁ paññāpenti. Santi bhikkhave eke
samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā te na
sammā sabbupādānapariññaṁ paññāpenti kāmupādānassa pariññaṁ
paññāpenti diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññāpenti na sīlabbatupādānassa
Pariññaṁ paññāpenti na attavādupādānassa pariññaṁ
paññāpenti taṁ kissa hetu imāni hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā
dve ṭhānāni yathābhūtaṁ nappajānanti tasmā te
bhonto samaṇabrāhmaṇā sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā
te na sammā sabbupādānapariññaṁ paññāpenti kāmupādānassa
pariññaṁ paññāpenti diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññāpenti
sīlabbatupādānassa 1 pariññaṁ paññāpenti na attavādupādānassa
pariññaṁ paññāpenti. Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā
sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā te na sammā sabbupādānapariññaṁ
paññāpenti kāmupādānassa pariññaṁ paññāpenti
diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññāpenti sīlabbatupādānassa
pariññaṁ paññāpenti na attavādupādānassa pariññaṁ paññāpenti
taṁ kissa hetu imaṁ hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā
ekaṁ ṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānanti tasmā te bhonto samaṇabrāhmaṇā
sabbupādānapariññāvādā paṭijānamānā te na
sammā sabbupādānapariññaṁ paññāpenti kāmupādānassa
pariññaṁ paññāpenti diṭṭhupādānassa pariññaṁ paññāpenti
sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññāpenti na attavādupādānassa
pariññaṁ paññāpenti. Evarūpe kho bhikkhave dhammavinaye
yo satthari pasādo so na sammaggato akkhāyati
1 Ma. Yu. na sīlabbat ....
Yo dhamme pasādo so na sammaggato akkhāyati yā
sīlesu paripūrakāritā sā na sammaggatā akkhāyati yā
sahadhammikesu piyamanāpatā sā na sammaggatā akkhāyati taṁ
kissa hetu evañhetaṁ bhikkhave hoti yathātaṁ durakkhāte
dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike
asammāsambuddhappavedite.

[157] Tathāgato ca kho bhikkhave arahaṁ sammāsambuddho
sabbupādānapariññāvādo paṭijānamāno sammā sabbupādānapariññaṁ
paññāpeti kāmupādānassa pariññaṁ paññāpeti diṭṭhupādānassa
pariññaṁ paññāpeti sīlabbatupādānassa pariññaṁ paññāpeti
attavādupādānassa pariññaṁ paññāpeti. Evarūpe kho bhikkhave
dhammavinaye yo satthari pasādo so sammaggato akkhāyati yo
dhamme pasādo so sammaggato akkhāyati yā sīlesu paripūrakāritā 1
sā sammaggatā akkhāyati yā sahadhammikesu piyamanāpatā sā
sammaggatā akkhāyati taṁ kissa hetu evañhetaṁ bhikkhave
hoti yathātaṁ svākkhāte dhammavinaye supavedite niyyānike upasamasaṁvattanike
sammāsambuddhappavedite.

[158] Ime ca bhikkhave cattāro upādānā kiṁnidānā kiṁsamudayā
kiṁjātikā kiṁpabhavā. Ime cattāro upādānā taṇhānidānā
1 paripūrikāritātipi pāṭho.
Taṇhasamudayā taṇhājātikā taṇhāpabhavā. Taṇhā cāyaṁ
bhikkhave kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā. Taṇhā vedanānidānā
vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā. Vedanā
cāyaṁ bhikkhave kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā. Vedanā
phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassapabhavā. Phasso
cāyaṁ bhikkhave kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo. Phasso
saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanapabhavo.
Saḷāyatanañcidaṁ bhikkhave kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ.
Saḷāyatanaṁ nāmarūpanidānaṁ nāmarūpasamudayaṁ nāmarūpajātikaṁ nāmarūpapabhavaṁ.
Nāmarūpañcidaṁ bhikkhave kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ. Nāmarūpaṁ
viññāṇanidānaṁ viññāṇasamudayaṁ viññāṇajātikaṁ viññāṇapabhavaṁ.
Viññāṇañcidaṁ bhikkhave kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ
kiṁpabhavaṁ. Viññāṇaṁ saṅkhāranidānaṁ saṅkhārasamudayaṁ saṅkhārajātikaṁ
saṅkhārapabhavaṁ. Saṅkhārā cime bhikkhave kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā
kiṁpabhavā. Saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā
avijjāpabhavā. Yato ca kho bhikkhave bhikkhuno avijjā pahīnā
hoti vijjā uppannā so avijjāvirāgā vijjuppādā neva
kāmupādānaṁ upādiyati na diṭṭhupādānaṁ upādiyati na sīlabbatupādānaṁ
upādiyati na attavādupādānaṁ upādiyati anupādiyaṁ na paritassati
aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati khīṇā jāti
Vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti 1 .
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Cūḷasīhanādasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
-----------
1 Ma. Yu. pajānātīti.
Mahāsīhanādasuttaṁ

[159] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati bahinagare
aparapure 1 vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena sunakkhatto
licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā. So vesāliyaṁ
parisati 2 evaṁ vācaṁ bhāsati natthi samaṇassa gotamassa uttari 3
manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso takkapariyāhataṁ samaṇo
gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānaṁ yassa ca
khvāssatthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā
dukkhakkhayāyāti.