[130] Siyāvusoti āyasmā sārīputto avoca yato kho
āvuso ariyasāvako āsavañca pajānāti āsavasamudayañca pajānāti
āsavanirodhañca pajānāti āsavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti
ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa
diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ
saddhammanti. Katamo panāvuso āsavo katamo āsavasamudayo
katamo āsavanirodho katamā āsavanirodhagāminī paṭipadāti. Tayome
āvuso āsavā kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo. Avijjāsamudayā
āsavasamudayo avijjānirodhā āsavanirodho ayameva ariyo
aṭṭhaṅgiko maggo āsavanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi
sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo
sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Yato kho āvuso ariyasāvako
evaṁ āsavaṁ pajānāti evaṁ āsavasamudayaṁ pajānāti evaṁ
Āsavanirodhaṁ pajānāti evaṁ āsavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti
so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā asmīti
diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā
diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi kho āvuso
ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.
Idamavoca āyasmā sārīputto attamanā te bhikkhū āyasmato
sārīputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.
Sammādiṭṭhisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
Dukkhaṁ jarāmaraṇaṁ upādānaṁ
saḷāyatanaṁ nāmarūpaṁ viññāṇaṁ
yaṁ chapade katamaṁ panāvuso vadānake
jāti taṇhā ca vedanā avijjāya catukkakā
yā cattāri pade katamā panāvuso vadānake.
Āhāro ca bhavo phasso saṅkhāro āsavapañcamo
yaṁ pañcapade katamaṁ panāvuso vadānake.
Katamanti chabbidhā vuttaṁ katamāni catubbidhā
katamo pañcavidho vutto
sabbasaṅkhārānaṁ pañcadasa padāni cāti.
----------
Satipaṭṭhānasuttaṁ

[131] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati
kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadandeti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[132] Bhagavā etadavoca ekāyano ayaṁ bhikkhave maggo
sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ
atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Yadidaṁ
cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro. Idha bhikkhave bhikkhu
kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī
sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Citte
cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. 1

[133] Kathañca bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.
Idha bhikkhave bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato
vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya
parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So satova assasati sato passasati.
1 pāṭhantare puna uddesoti dissati.
Dīghaṁ vā assasanto dīghaṁ assasāmīti pajānāti. Dīghaṁ vā
passasanto dīghaṁ passasāmīti pajānāti. Rassaṁ vā assasanto
rassaṁ assasāmīti pajānāti. Rassaṁ vā passasanto rassaṁ
passasāmīti pajānāti. Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmīti sikkhati.
Sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmīti sikkhati. Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ
assasissāmīti sikkhati. Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti
sikkhati. Seyyathāpi bhikkhave dakkho bhamakāro vā bhamakārantevāsī
vā dīghaṁ vā añchanto dīghaṁ añchāmīti pajānāti. Rassaṁ vā
añchanto rassaṁ añchāmīti pajānāti. Evameva kho bhikkhave
bhikkhu dīghaṁ vā assasanto dīghaṁ assasāmīti pajānāti. Dīghaṁ
vā passasanto dīghaṁ passasāmīti pajānāti. Rassaṁ vā assasanto
rassaṁ assasāmīti pajānāti. Rassaṁ vā passasanto rassaṁ passasāmīti
pajānāti. Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmīti sikkhati.
Sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmīti sikkhati. Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ
assasissāmīti sikkhati. Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti
sikkhati. Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati bahiddhā
vā kāye kāyānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī
viharati samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati vayadhammānupassī
vā kāyasmiṁ viharati samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ
viharati atthi kāyoti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti
Yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca viharati na
ca kiñci loke upādiyati evampi bhikkhave bhikkhu kāye
kāyānupassī viharati. Ānāpānapabbaṁ.

[134] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti
pajānāti ṭhito vā ṭhitomhīti pajānāti nisinno vā nisinnomhīti
pajānāti sayāno vā sayānomhīti pajānāti. Yathā yathā
vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānāti.
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe. Evampi
bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Iriyāpathapabbaṁ.

[135] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu abhikkante paṭikkante
sampajānakārī hoti ālokite vilokite sampajānakārī hoti
sammiñjite pasārite sampajānakārī hoti saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe
sampajānakārī hoti asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī
hoti uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti gate ṭhite nisinne
sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Iti
ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe. Evampi bhikkhave
bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Sampajaññapabbaṁ.

[136] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā
adho kesamatthakā tacapariyantaṁ pūrannānappakārassa asucino
paccavekkhati atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco
Maṁsaṁ nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ
papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ
sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttanti.
Seyyathāpi bhikkhave ubhatomukhā mūtoḷī 1 pūvā nānāvihitassa dhaññassa
seyyathīdaṁ sālīnaṁ vīhīnaṁ muggānaṁ māsānaṁ tilānaṁ taṇḍulānaṁ.
Tamenaṁ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya ime sālī
ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulāti
evameva kho bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā adho
kesamatthakā tacapariyantaṁ pūrannānappakārassa asucino paccavekkhati
atthi imasmiṁ kāye kesā lomā .pe. Lasikā muttanti.
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe. Evampi
bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Paṭikkūlapabbaṁ.

[137] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ
dhātuso paccavekkhati atthi imasmiṁ kāye paṭhavīdhātu
āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti. Seyyathāpi bhikkhave dakkho
goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṁ vadhitvā cātummahāpathe
vilaso paṭivibhajitvā nisinno assa evameva kho bhikkhave bhikkhu
imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati atthi
imasmiṁ kāye paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti.
Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe. Evampi
1 Po. Ma. putoḷī.
Bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Dhātupabbaṁ.

[138] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ
sīvathikāya chaḍḍitaṁ ekāhamataṁ vā dvīhamataṁ vā tīhamataṁ vā
uddhumātakaṁ vinīlakaṁ vipubbakajātaṁ. So imameva kāyaṁ upasaṁharati
ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁ anatītoti 1 . Iti
ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe. Evampi bhikkhave
bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu
seyyathāpi passeyya sarīraṁ sīvathikāya chaḍḍitaṁ kākehi 2 vā khajjamānaṁ
gijjhehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ suvāṇehi 3 vā
khajjamānaṁ siṅgālehi vā khajjamānaṁ vividhehi vā pāṇakajātehi
khajjamānaṁ. So imameva kāyaṁ upasaṁharati ayampi kho kāyo
evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁ anatītoti. Iti ajjhattaṁ vā kāye
kāyānupassī viharati .pe. Evampi bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī
viharati. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ
sīvathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhisaṅkhalikaṁ 4 samaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ .pe.
Aṭṭhisaṅkhalikaṁ nimmaṁsalohitamakkhitaṁ nhārusambandhaṁ .pe. Aṭṭhisaṅkhalikaṁ
apagatamaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ .pe. Aṭṭhikāni apagatanhārusambandhāni 5
disā vidisā vikkhittāni aññena hatthaṭṭhikaṁ aññena
1 Sī. etaṁ anatītotipi pāṭho. 2 Po. Yu. kākehi .. kulalehi .. gijjhehi ...
Ma. kākehi .. kulalehi .. gijjhehi .. kuṅkehi .. sunakhehi .. bayagghehi ..
dīpīhi .. siṅagālehi ... 3 Sī. Yu. supāṇehi. 4 Ma. Yu. aṭṭhikasaṅkhalikaṁ.
5 Sī. Yu. apagatasambandhanāni.
Pādaṭṭhikaṁ [1]- aññena jaṅghaṭṭhikaṁ aññena ūruṭṭhikaṁ aññena kaṭiṭṭhikaṁ 2
aññena piṭṭhikaṇṭakaṭṭhikaṁ aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena uraṭṭhikaṁ
aññena bāhuṭṭhikaṁ aññena aṁsaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena
hanuṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ. So imameva
kāyaṁ upasaṁharati ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁ
anatītoti. Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati .pe.
Evampi bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. Puna caparaṁ
bhikkhave bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sīvathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikāni
setāni saṅkhavaṇṇūpanibhāni .... Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni ....
Aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva
kāyaṁ upasaṁharati ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁ
anatītoti. Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati
bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā
kāye kāyānupassī viharati samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati
vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati samudayavayadhammānupassī vā
kāyasmiṁ viharati atthi kāyoti vā panassa sati paccupaṭṭhitā
hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca
viharati na ca kiñci loke upādiyati evampi kho bhikkhave bhikkhu
kāye kāyānupassī viharati. Navasīvathikāpabbaṁ. Kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ.
1 Ma. aññena gopphakaṭṭhikaṁ. 2 Ma. ... kaṭiṭṭhikaṁ ... phāsukaṭṭhikaṁ ...
piṭṭhiṭṭhikaṁ ... khandhaṭṭhikaṁ ... gīvaṭṭhikaṁ ....

[139] Kathañca bhikkhave bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati.
Idha bhikkhave bhikkhu sukhaṁ [1]- vedanaṁ vediyamāno sukhaṁ vedanaṁ vediyāmīti
pajānāti dukkhaṁ [2]- vedanaṁ vediyamāno dukkhaṁ vedanaṁ vediyāmīti
pajānāti adukkhamasukhaṁ [3]- vedanaṁ vediyamāno adukkhamasukhaṁ vedanaṁ
vediyāmīti pajānāti. Sāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vediyamāno sāmisaṁ
sukhaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti nirāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vediyamāno
nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti. Sāmisaṁ vā dukkhaṁ
vedanaṁ vediyamāno sāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti
nirāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vediyamāno nirāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ
vediyāmīti pajānāti. Sāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vediyamāno
sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vediyāmīti pajānāti nirāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ vediyamāno nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vediyāmīti
pajānāti. Iti ajjhattaṁ vā vedanāsu vedanānupassī viharati
bahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā
vedanāsu vedanānupassī viharati samudayadhammānupassī vā vedanāsu
viharati vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati samudayavayadhammānupassī
vā vedanāsu viharati atthi vedanāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā
hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca viharati
na ca kiñci loke upādiyati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu vedanāsu
vedanānupassī viharati. Vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṁ.
1-2-3 Po. Ma. vā.