[110] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āyasmā
sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti. Āvusoti [1]- te
bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto
etadavoca sammādiṭṭhi sammādiṭṭhīti āvuso vuccati kittāvatā
nu kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi
dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.
Dūratopi kho mayaṁ āvuso āgaccheyyāma āyasmato sārīputtassa
santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ sādhu vatāyasmantaṁyeva
sārīputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho āyasmato
sārīputtassa sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi āvuso 2 suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho te bhikkhū
āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ.

[111] Āyasmā sārīputto etadavoca yato kho āvuso
ariyasāvako akusalañca pajānāti akusalamūlañca pajānāti kusalañca
pajānāti kusalamūlañca pajānāti ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako
sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
1 Ma. Yu. khosaddo dissati. 2 Sī. Yu. tenahāvuso.
Samannāgato āgato imaṁ saddhammanti. Katamaṁ panāvuso
akusalaṁ [1]-. Pāṇātipāto kho āvuso akusalaṁ adinnādānaṁ
akusalaṁ kāmesumicchācāro akusalaṁ musāvādo akusalaṁ pisuṇā
vācā akusalaṁ pharusā vācā akusalaṁ samphappalāpo akusalaṁ
abhijjhā akusalaṁ byāpādo akusalaṁ micchādiṭṭhi akusalaṁ idaṁ
vuccatāvuso akusalaṁ. Katamañcāvuso akusalamūlaṁ. Lobho akusalamūlaṁ
doso akusalamūlaṁ moho akusalamūlaṁ idaṁ vuccatāvuso akusalamūlaṁ.
Katamañcāvuso kusalaṁ. Pāṇātipātā veramaṇī kusalaṁ adinnādānā
veramaṇī kusalaṁ kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṁ musāvādā
veramaṇī kusalaṁ pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṁ pharusāya
vācāya veramaṇī kusalaṁ samphappalāpā veramaṇī kusalaṁ anabhijjhā
kusalaṁ abyāpādo kusalaṁ sammādiṭṭhi kusalaṁ idaṁ vuccatāvuso
kusalaṁ. Katamañcāvuso kusalamūlaṁ. Alobho kusalamūlaṁ adoso
kusalamūlaṁ amoho kusalamūlaṁ idaṁ vuccatāvuso kusalamūlaṁ. Yato
kho āvuso ariyasāvako evaṁ akusalaṁ pajānāti evaṁ akusalamūlaṁ
pajānāti evaṁ kusalaṁ pajānāti evaṁ kusalamūlaṁ pajānāti so
sabbaso rāgānusayaṁ pahāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā asmīti
diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā
diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti. Ettāvatāpi kho āvuso
ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme
1 Ma. Yu. katamaṁ akusalamūlaṁ katamaṁ kusalaṁ katamaṁ kusalamūlaṁ.
Aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.

[112] Sādhāvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ uttariṁ
pañhaṁ apucchiṁsu siyā panāvuso aññopi pariyāyo yathā
ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.

[113] Siyāvusoti 1 āyasmā sārīputto avoca yato kho
āvuso ariyasāvako āhārañca pajānāti āhārasamudayañca pajānāti
āhāranirodhañca pajānāti āhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti
ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa
diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ
saddhammanti. Katamo panāvuso āhāro katamo āhārasamudayo
katamo āhāranirodho katamā āhāranirodhagāminī paṭipadāti.
Cattārome āvuso āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā
anuggahāya. Katame cattāro. Kavaḷiṅkāro āhāro oḷāriko
vā sukhumo vā phasso dutiyo manosañcetanā tatiyā viññāṇaṁ
catutthaṁ. Taṇhāsamudayā āhārasamudayo taṇhānirodhā āhāranirodho
ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āhāranirodhagāminī
paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā
1 Sī. Yu. siyāvuso yato kho āvuso.
Sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.
Yato kho āvuso ariyasāvako evaṁ āhāraṁ pajānāti
evaṁ āhārasamudayaṁ pajānāti evaṁ āhāranirodhaṁ pajānāti evaṁ
āhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti so sabbaso rāgānusayaṁ
pahāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā asmīti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā
avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro
hoti ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti
ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato
imaṁ saddhammanti.

[114] Sādhāvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ uttariṁ
pañhaṁ apucchiṁsu siyā panāvuso .pe.

[115] Siyāvusoti āyasmā sārīputto avoca yato kho
āvuso ariyasāvako dukkhañca pajānāti dukkhasamudayañca pajānāti
dukkhanirodhañca pajānāti dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti
ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa
diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ
saddhammanti. Katamampanāvuso dukkhaṁ jātipi dukkhā jarāpi
dukkhā [1]- maraṇampi dukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi
dukkhā appiyehi sampayogo dukkho piyehi vippayogo dukkho yampicchaṁ
1 Yu. byādhipi dukkhā.
Na labhati tampi dukkhaṁ saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā idaṁ
vuccatāvuso dukkhaṁ. Katamo cāvuso dukkhasamudayo yāyaṁ taṇhā
ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī seyyathīdaṁ
kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā ayaṁ vuccatāvuso dukkhasamudayo.
Katamo cāvuso dukkhanirodho yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho
cāgo paṭinissaggo mutti anālayo ayaṁ vuccatāvuso
dukkhanirodho. Katamā cāvuso dukkhanirodhagāminī paṭipadā ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi
ayaṁ vuccatāvuso dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Yato kho āvuso
ariyasāvako evaṁ dukkhaṁ pajānāti evaṁ dukkhasamudayaṁ pajānāti evaṁ
dukkhanirodhaṁ pajānāti evaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti
so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā asmīti
diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā
diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti ettāvatāpi kho āvuso
ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme
aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.

[116] Sādhāvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sārīputtaṁ uttariṁ
pañhaṁ apucchiṁsu siyā panāvuso aññopi pariyāyo yathā
ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme
Aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.

[117] Siyāvusoti āyasmā sārīputto avoca yato kho
āvuso ariyasāvako jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca
pajānāti jarāmaraṇanirodhañca pajānāti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ
paṭipadañca pajānāti ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako
sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
samannāgato āgato imaṁ saddhammanti. Katamaṁ panāvuso
jarāmaraṇaṁ katamo jarāmaraṇasamudayo katamo jarāmaraṇanirodho katamā
jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadāti. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi
tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valitacatā 1
āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccati jarā. Yā
tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā
bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa
nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo idaṁ vuccati maraṇaṁ. Iti
ayañca jarā idañca maraṇaṁ idaṁ vuccatāvuso jarāmaraṇaṁ.
Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi. Yato kho āvuso
ariyasāvako evaṁ jarāmaraṇaṁ pajānāti evaṁ jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti
1 Sī. Yu. valittacatā. (vallittacatāti amhākaṁ khanti)
Evaṁ jarāmaraṇanirodhaṁ pajānāti evaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ
pajānāti so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya .pe. Ettāvatāpi
kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi
dhamme aveccappasādena samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.

[118] Siyā panāvuso .pe. Siyāvusoti āyasmā sārīputto
avoca yato kho āvuso ariyasāvako jātiñca pajānāti
jātisamudayañca pajānāti jātinirodhañca pajānāti jātinirodhagāminiṁ
paṭipadañca pajānāti ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako
sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
samannāgato āgato imaṁ saddhammanti. Katamā panāvuso jāti
katamo jātisamudayo katamo jātinirodho katamā jātinirodhagāminī
paṭipadāti. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye
jāti sañjāti okkanti nibbatti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo
āyatanānaṁ paṭilābho ayaṁ vuccatāvuso jāti. Bhavasamudayā
jātisamudayo bhavanirodhā jātinirodho ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo jātinirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi .pe.
Sammāsamādhi. Yato kho āvuso ariyasāvako evaṁ jātiṁ pajānāti
evaṁ jātisamudayaṁ pajānāti evaṁ jātinirodhaṁ pajānāti evaṁ
jātinirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti so sabbaso rāgānusayaṁ
pahāya .pe. Ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī hoti
Ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato āgato
imaṁ saddhammanti.

[119] Siyā panāvuso .pe. Siyāvusoti āyasmā sārīputto
avoca yato kho āvuso ariyasāvako bhavañca pajānāti
bhavasamudayañca pajānāti bhavanirodhañca pajānāti bhavanirodhagāminiṁ
paṭipadañca pajānāti ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako sammādiṭṭhī
hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena samannāgato
āgato imaṁ saddhammanti. Katamo panāvuso bhavo katamo
bhavasamudayo katamo bhavanirodho katamā bhavanirodhagāminī paṭipadāti.
Tayome āvuso bhavā kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo.
Upādānasamudayā bhavasamudayo upādānanirodhā bhavanirodho ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhavanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi. Yato kho āvuso ariyasāvako
evaṁ bhavaṁ pajānāti evaṁ bhavasamudayaṁ pajānāti evaṁ bhavanirodhaṁ
pajānāti evaṁ bhavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti so sabbaso
rāgānusayaṁ pahāya .pe. Ettāvatāpi kho āvuso ariyasāvako
sammādiṭṭhī hoti ujugatāssa diṭṭhi dhamme aveccappasādena
samannāgato āgato imaṁ saddhammanti.