[140] Kathañca bhikkhave bhikkhu citte cittānupassī viharati.
Idha bhikkhave bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti
vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti pajānāti. Sadosaṁ vā
cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ
cittanti pajānāti. Samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti
vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti. Saṅkhittaṁ vā
cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ
cittanti pajānāti. Mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti
pajānāti amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti.
Sauttaraṁ vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti anuttaraṁ vā
cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajānāti. Samāhitaṁ vā cittaṁ
samāhitaṁ cittanti pajānāti asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ
cittanti pajānāti. Vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti
avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānāti. Iti ajjhattaṁ
vā citte cittānupassī viharati bahiddhā vā citte cittānupassī
viharati ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati samudayadhammānupassī
vā cittasmiṁ viharati vayadhammānupassī vā cittasmiṁ
viharati samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati atthi cittanti
vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya
patissatimattāya anissito ca viharati na ca kiñci loke
Upādiyati evaṁ kho bhikkhave bhikkhu citte cittānupassī viharati.
Cittānupassanāsatipaṭṭhānaṁ.

[141] Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati.
Idha bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu.
Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu
nīvaraṇesu. Idha bhikkhave bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ kāmachandaṁ
atthi me ajjhattaṁ kāmachandoti pajānāti asantaṁ vā
ajjhattaṁ kāmachandaṁ natthi me ajjhattaṁ kāmachandoti pajānāti.
Yathā ca anuppannassa kāmachandassa uppādo hoti tañca pajānāti
yathā ca uppannassa kāmachandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti
yathā ca pahīnassa kāmachandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca
pajānāti. Santaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ atthi me ajjhattaṁ
byāpādoti pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ natthi
me ajjhattaṁ byāpādoti pajānāti. Yathā ca anuppannassa
byāpādassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa
byāpādassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnassa
byāpādassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti. Santaṁ
vā ajjhattaṁ thīnamiddhaṁ atthi me ajjhattaṁ thīnamiddhanti pajānāti
asantaṁ vā ajjhattaṁ thīnamiddhaṁ natthi me ajjhattaṁ thīnamiddhanti
pajānāti. Yathā ca anuppannassa thīnamiddhassa uppādo hoti
Tañca pajānāti yathā ca uppannassa thīnamiddhassa pahānaṁ
hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnassa thīnamiddhassa āyatiṁ
anuppādo hoti tañca pajānāti. Santaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ
atthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccanti pajānāti asantaṁ
vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ natthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccanti
pajānāti. Yathā ca anuppannassa uddhaccakukkuccassa
uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa uddhaccakukkuccassa
pahānaṁ hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnassa
uddhaccakukkuccassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
Santaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ atthi me ajjhattaṁ vicikicchāti
pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ natthi me ajjhattaṁ
vicikicchāti pajānāti. Yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo
hoti tañca pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ
hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ
anuppādo hoti tañca pajānāti. Iti ajjhattaṁ vā dhammesu
dhammānupassī viharati bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati
ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī
vā dhammesu viharati vayadhammānupassī vā dhammesu viharati
samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati atthi dhammāti vā
panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya
Anissito ca viharati na ca kiñci loke upādiyati
evampi kho bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu
nīvaraṇesu. Nīvaraṇapabbaṁ.

[142] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati
pañcasu upādānakkhandhesu. Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu
dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu. Idha bhikkhave
bhikkhu iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo
iti vedanā iti vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo
iti saññā iti saññāya samudayo iti saññāya atthaṅgamo
iti saṅkhārā iti saṅkhārānaṁ samudayo iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo
iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa
atthaṅgamoti. Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati
bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā
dhammesu dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati
vayadhammānupassī vā dhammesu viharati samudayavayadhammānupassī vā
dhammesu viharati atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā
hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca viharati
na ca kiñci loke upādiyati evampi kho bhikkhave bhikkhu dhammesu
dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu. Khandhapabbaṁ.

[143] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati
Chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu
dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Idha
bhikkhave bhikkhu cakkhuñca pajānāti rūpe ca pajānāti yañca tadubhayaṁ
paṭicca uppajjati saññojanaṁ tañca pajānāti. Yathā ca
anuppannassa saññojanassa uppādo hoti tañca pajānāti
yathā ca uppannassa saññojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti
yathā ca pahīnassa saññojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca
pajānāti. Sotañca pajānāti sadde ca pajānāti .... Ghānañca
pajānāti gandhe ca pajānāti .... Jivhañca pajānāti rase ca
pajānāti .... Kāyañca pajānāti phoṭṭhabbe ca pajānāti ....
Manañca pajānāti dhamme ca pajānāti yañca tadubhayaṁ paṭicca
uppajjati saññojanaṁ tañca pajānāti. Yathā ca anuppannassa
saññojanassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca
uppannassa saññojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti yathā ca
pahīnassa saññojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.
Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati bahiddhā vā
dhammesu dhammānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī
viharati samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati vayadhammānupassī
vā dhammesu viharati samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati
atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva
Ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca viharati na ca kiñci
loke upādiyati evampi kho bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī
viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Āyatanapabbaṁ.

[144] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati
sattasu bojjhaṅgesu. Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī
viharati sattasu bojjhaṅgesu. Idha bhikkhave bhikkhu santaṁ
vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ atthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgoti
pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ natthi
me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgoti pajānāti. Yathā ca anuppannassa
satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā
ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca
pajānāti. Santaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ .... Santaṁ
vā ajjhattaṁ viriyasambojjhaṅgaṁ .... Santaṁ vā ajjhattaṁ
pītisambojjhaṅgaṁ .... Santaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ ....
Santaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ .... Santaṁ vā ajjhattaṁ
upekkhāsambojjhaṅgaṁ atthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgoti
pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ natthi me
ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti. Yathā ca anuppannassa
upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā
ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca
Pajānāti. Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati
bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati ajjhattabahiddhā vā
dhammesu dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī vā dhammesu
viharati vayadhammānupassī vā dhammesu viharati samudayavayadhammānupassī
vā dhammesu viharati atthi dhammāti vā panassa sati paccupaṭṭhitā
hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya anissito ca viharati
na ca kiñci loke upādiyati evampi kho bhikkhave bhikkhu dhammesu
dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu. Bojjhaṅgapabbaṁ. 1

[145] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati
catūsu ariyasaccesu. Kathañca bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī
viharati catūsu ariyasaccesu. Idha bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti 2 . Iti ajjhattaṁ vā dhammesu
dhammānupassī viharati bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati
ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati samudayadhammānupassī
vā dhammesu viharati vayadhammānupassī vā dhammesu viharati
samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati atthi dhammāti vā
1 pāṭhantare puna paṭhamabhāṇavāroti dissaṁti. 2 pāṭhantare iti ajjhattaṁ vā .pe.
paṭhamabhāṇavāroti imāni na dissanti.
Panassa sati paccupaṭṭhitā hoti yāvadeva ñāṇamattāya patissatimattāya
anissito ca viharati na ca kiñci loke upādiyati evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu 1 .
Saccapabbaṁ. Paṭhamabhāṇavāro.

[146] 2 Katamañca bhikkhave dukkhaṁ ariyasaccaṁ. Jātipi dukkhā
jarāpi dukkhā maraṇampi dukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi
dukkhā appiyehi sampayogo dukkho piyehi vippayogo dukkho
yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ saṅkhittena pañcupādānakkhandhā
dukkhā. Katamā ca bhikkhave jāti. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ
tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti nibbatti abhinibbatti
khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho ayaṁ vuccati
bhikkhave jāti. Katamā ca bhikkhave jarā. Yā tesaṁ tesaṁ
sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ
valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccati bhikkhave
jarā. Katamañca bhikkhave maraṇaṁ. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ
tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu
maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassa
upacchedo idaṁ vuccati bhikkhave maraṇaṁ. Katamo ca bhikkhave
soko. Yo kho bhikkhave aññataraññatarena byasanena samannāgatassa
1 Sī. Yu. ettakamidaṁ. 2 Po. Ma. vitthārapāṭho.
Aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ
antosoko antoparisoko ayaṁ vuccati bhikkhave soko. Katamo
ca bhikkhave paridevo. Yo kho bhikkhave aññataraññatarena byasanena
samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo
paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ ayaṁ
vuccati bhikkhave paridevo. Katamañca bhikkhave dukkhaṁ. Yaṁ kho
bhikkhave kāyikaṁ dukkhaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyasamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ
vedayitaṁ idaṁ vuccati bhikkhave dukkhaṁ. Katamañca bhikkhave domanassaṁ.
Yaṁ kho bhikkhave cetasikaṁ dukkhaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetosamphassajaṁ 1 dukkhaṁ
asātaṁ vedayitaṁ idaṁ vuccati bhikkhave domanassaṁ. Katamo ca
bhikkhave upāyāso. Yo kho bhikkhave aññataraññatarena byasanena
samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso
upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ ayaṁ vuccati bhikkhave
upāyāso. Katamo ca bhikkhave appiyehi sampayogo dukkho.
Idha bhikkhave yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā
saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā [2]- ye vā panassa te honti anatthakāmā
ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā yā tehi saṅgati samāgamo
samodhānaṁ missībhāvo ayaṁ vuccati bhikkhave appiyehi sampayogo
dukkho. Katamo ca bhikkhave piyehi vippayogo dukkho. Idha
bhikkhave yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā
1 Ma. mano ... 2 Ma. dhammā.
Gandhā rasā phoṭṭhabbā [1]- ye vā panassa te honti atthakāmā
hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā
vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ñātisālohitā vā yā
tehi asaṅgati asamāgamo asamodhānaṁ amissībhāvo ayaṁ vuccati
bhikkhave piyehi vippayogo dukkho. Katamañca bhikkhave yampicchaṁ
na labhati tampi dukkhaṁ. Jātidhammānaṁ bhikkhave sattānaṁ evaṁ
icchā uppajjati aho vata mayaṁ na jātidhammā assāma na ca
vata no jāti āgaccheyyāti na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ
idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ. Jarādhammānaṁ bhikkhave
sattānaṁ .... Byādhidhammānaṁ bhikkhave sattānaṁ .... Maraṇadhammānaṁ
bhikkhave sattānaṁ .... Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁ bhikkhave
sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati aho vata mayaṁ na sokaparidevadukkha-
domanassupāyāsadhammā assāma na ca vata no sokaparidevadukkha-
domanassupāyāsā āgaccheyyunti na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ
idampi yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ. Katame ca bhikkhave
saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho
vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho
viññāṇūpādānakkhandho ime vuccanti bhikkhave saṅkhittena
pañcupādānakkhandhā dukkhā. Idaṁ vuccati bhikkhave dukkhaṁ ariyasaccaṁ.

[147] Katamañca bhikkhave dukkhasamudayo 2 ariyasaccaṁ. Yāyaṁ
1 Ma. dhammā. 2 Ma. dukkhasamudayaṁ.
Taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī seyyathīdaṁ
kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā. Sā kho panesā bhikkhave
taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati kattha nivīsamānā nivīsati. Yaṁ
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati
ettha nivīsamānā nivīsati. Kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ. Cakkhuṁ
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati
ettha nivīsamānā nivīsati. Sotaṁ ghānaṁ jivhā kāyo mano loke
piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha
nivīsamānā nivīsati. Rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati
ettha nivīsamānā nivīsati. Cakkhuviññāṇaṁ sotaviññāṇaṁ ghānaviññāṇaṁ
jivhāviññāṇaṁ kāyaviññāṇaṁ manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ
sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha
nivīsamānā nivīsati. Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso
jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha nivīsamānā
nivīsati. Cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā
vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā
manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā
uppajjamānā uppajjati ettha nivīsamānā nivīsati. Rūpasaññā
Saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati
ettha nivīsamānā nivīsati. Rūpasañcetanā saddasañcetanā gandhasañcetanā
rasasañcetanā phoṭṭhabbasañcetanā dhammasañcetanā loke
piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha
nivīsamānā nivīsati. Rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā
phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā
taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha nivīsamānā nivīsati.
Rūpavitakko saddavitakko gandhavitakko rasavitakko phoṭṭhabbavitakko
dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā
uppajjati ettha nivīsamānā nivīsati. Rūpavicāro saddavicāro
gandhavicāro rasavicāro phoṭṭhabbavicāro dhammavicāro loke piyarūpaṁ
sātarūpaṁ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha nivīsamānā
nivīsati. Idaṁ vuccati bhikkhave dukkhasamudayo ariyasaccaṁ.

[148] Katamañca bhikkhave dukkhanirodho ariyasaccaṁ. Yo tassāyeva
taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.
Sā kho panesā bhikkhave taṇhā kattha pahiyyamānā pahiyyati
kattha nirujjhamānā nirujjhati. Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā
taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā nirujjhati.
Kiñci loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ. Cakkhuṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
Etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā
nirujjhati. Sotaṁ ghānaṁ jivhā kāyo mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā nirujjhati.
Rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā
nirujjhati. Cakkhuviññāṇaṁ sotaviññāṇaṁ ghānaviññāṇaṁ jivhāviññāṇaṁ
kāyaviññāṇaṁ manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā
nirujjhati. Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso
kāyasamphasso manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā
nirujjhati. Cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā
vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā
manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā
pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpasaññā
saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati
ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpasañcetanā saddasañcetanā
gandhasañcetanā rasasañcetanā phoṭṭhabbasañcetanā dhammasañcetanā
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati
Ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā
rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ
etthesā taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā
nirujjhati. Rūpavitakko saddavitakko gandhavitakko rasavitakko
phoṭṭhabbavitakko dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā
taṇhā pahiyyamānā pahiyyati ettha nirujjhamānā nirujjhati.
Rūpavicāro saddavicāro gandhavicāro rasavicāro phoṭṭhabbavicāro
dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ etthesā taṇhā pahiyyamānā
pahiyyati ettha nirujjhamānā nirujjhati. Idaṁ vuccati bhikkhave
dukkhanirodho ariyasaccaṁ.

[149] Katamañca bhikkhave dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ.
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo
sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo
sammāsati sammāsamādhi. Katamā ca bhikkhave sammādiṭṭhi. Yaṁ kho
bhikkhave dukkhe ñāṇaṁ dukkhasamudaye ñāṇaṁ dukkhanirodhe ñāṇaṁ
dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ ayaṁ vuccati bhikkhave sammādiṭṭhi.
Katamo ca bhikkhave sammāsaṅkappo. Nekkhammasaṅkappo
abyāpādasaṅkappo avihiṁsāsaṅkappo ayaṁ vuccati bhikkhave sammāsaṅkappo.
Katamā ca bhikkhave sammāvācā. Musāvādā veramaṇī
pisuṇāya vācāya veramaṇī pharusāya vācāya veramaṇī samphappalāpā
Veramaṇī ayaṁ vuccati bhikkhave sammāvācā. Katamo ca bhikkhave
sammākammanto. Pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī
kāmesumicchācārā veramaṇī ayaṁ vuccati bhikkhave sammākammanto.
Katamo ca bhikkhave sammāājīvo. Idha bhikkhave ariyasāvako
micchāājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvikaṁ kappeti ayaṁ vuccati
bhikkhave sammāājīvo. Katamo ca bhikkhave sammāvāyāmo.
Idha bhikkhave bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ
anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti
padahati uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ
janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati anuppannānaṁ
kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ
ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ
ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā
chandaṁ janeti vāyamati viriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati ayaṁ
vuccati bhikkhave sammāvāyāmo. Katamā ca bhikkhave sammāsati.
Idha bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
loke abhijjhādomanassaṁ. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī
Sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ ayaṁ vuccati
bhikkhave sammāsati. Katamo ca bhikkhave sammāsamādhi. Idha bhikkhave
bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ
vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ
vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ
samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pītiyā ca virāgā
upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti
yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti
tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati sukhassa ca pahānā dukkhassa ca
pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ
upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati
bhikkhave sammāsamādhi. Idaṁ vuccati bhikkhave dukkhanirodhagāminī paṭipadā
ariyasaccaṁ.