[466] Katame dasa dhammā bahukārā. Dasa nāthakaraṇā dhammā
idhāvuso bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati
ācāragocarasampanno anumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati
sikkhāpadesu. Yaṁpāvuso bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto
viharati ācāragocarasampanno anumattesu vajjesu bhayadassāvī
samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṁ dhammo nāthakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo
ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti
tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhatā vacasā paricitā
Manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Yaṁpāvuso bhikkhu bahussuto
hoti .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo
kalyāṇasampavaṅko. Yaṁpāvuso bhikkhu kalyāṇamitto hoti
kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. Puna
caparaṁ āvuso bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi
samannāgato khamo hoti padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ. Yaṁpāvuso
bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo
hoti padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni
kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya
samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ. Yaṁpāvuso bhikkhu yāni tāni
sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso
tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ ayaṁpi
dhammo nāthakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu dhammakāmo hoti
piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye oḷārapāmojjo. Yaṁpāvuso bhikkhu
dhammakāmo hoti piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye oḷārapāmojjo
ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu santuṭṭho
hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
Yaṁpāvuso bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsana-
gilānapaccayabhesajjaparikkhārehi ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. Puna
Caparaṁ āvuso bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu. Yaṁpāvuso bhikkhu āraddhaviriyo viharati .pe.
Ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu satimā
hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakataṁpi cirabhāsitaṁpi saritā
anussaritā. Yaṁpāvuso bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena
samannāgato cirakataṁpi cirabhāsitaṁpi saritā anussaritā ayaṁpi dhammo
nāthakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
Yaṁpāvuso bhikkhu paññavā hoti .pe. Sammādukkhakkhayagāminiyā
ayaṁpi dhammo nāthakaraṇo. Ime dasa dhammā
bahukārā.

[467] Katame dasa dhammā bhāvetabbā. Dasa kasiṇāyatanāni
paṭhavīkasiṇameko sañjānāti uddhaṁ adho ca 1 tiriyaṁ anvayaṁ 2 appamāṇaṁ.
Āpokasiṇameko sañjānāti. Tejokasiṇameko sañjānāti.
Vāyokasiṇameko sañjānāti. Nīlakasiṇameko sañjānāti.
Pītakasiṇameko sañjānāti. Lohitakasiṇameko sañjānāti.
Odātakasiṇameko sañjānāti. Ākāsakasiṇameko sañjānāti.
Viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhaṁ adho ca tiriyaṁ anvayaṁ
1 Ma. Yu. casaddo natthi. 2 Ma. Yu. advayaṁ.
Appamāṇaṁ. Ime dasa dhammā bhāvetabbā.

[468] Katame dasa dhammā pariññeyyā. Dasāyatanāni
cakkhvāyatanaṁ rūpāyatanaṁ sotāyatanaṁ saddāyatanaṁ ghānāyatanaṁ gandhāyatanaṁ
jivhāyatanaṁ rasāyatanaṁ kāyāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ. Ime dasa dhammā
pariññeyyā.

[469] Katame dasa dhammā pahātabbā. Dasa micchattā
micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo
micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi micchāñāṇaṁ micchāvimutti.
Ime dasa dhammā pahātabbā.

[470] Katame dasa dhammā hānabhāgiyā. Dasa akusalakammapathā
pāṇātipāto adinnādānaṁ kāmesu micchācāro musāvādo
pisuṇā vācā pharusā vācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo
micchādiṭṭhi. Ime dasa dhammā hānabhāgiyā.

[471] Katame dasa dhammā visesabhāgiyā. Dasa kusalakammapathā
pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī kāmesu
micchācārā veramaṇī musāvādā veramaṇī pisuṇāya vācāya
veramaṇī pharusāya vācāya veramaṇī samphappalāpā veramaṇī
anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi. Ime dasa dhammā
visesabhāgiyā.

[472] Katame dasa dhammā duppaṭivijjhā. Dasa ariyavāsā
Idhāvuso bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho
caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo
passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño. Kathañcāvuso
bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti. Idhāvuso bhikkhuno kāmacchando
pahīno hoti byāpādo pahīno hoti thīnamiddhaṁ pahīnaṁ hoti
uddhaccakukkuccaṁ pahīnaṁ hoti vicikicchā pahīnā hoti.
Evaṁ kho āvuso bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti. Kathañcāvuso
bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti. Idhāvuso bhikkhu cakkhunā
rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako ca
viharati sato sampajāno. Sotena saddaṁ sutvā. Ghānena
gandhaṁ ghāyitvā. Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ
phusitvā. Manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na
dummano upekkhako ca viharati sato sampajāno. Evaṁ kho
āvuso bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti. Kathañcāvuso bhikkhu
ekārakkho hoti. Idhāvuso bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato
hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu ekārakkho hoti.
Kathañcāvuso bhikkhu caturāpasseno hoti. Idhāvuso bhikkhu saṅkhāyekaṁ
paṭisevati saṅkhāyekaṁ adhivāseti saṅkhāyekaṁ parivajjeti saṅkhāyekaṁ
vinodeti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu caturāpasseno hoti.
Kathañcāvuso bhikkhu panuṇṇapaccekasacco hoti. Idhāvuso bhikkhunā 1
1 Ma. Yu. bhikkhuno. evamupari.
Yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ puthupaccekasaccāni sabbāni tāni 1
nuṇṇāni honti panuṇṇāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni
paṭinissaṭṭhāni. Evaṁ kho āvuso bhikkhu panuṇṇapaccekasacco
hoti. Kathañcāvuso bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti. Idhāvuso
bhikkhunā kāmesanā pahīnā hoti bhavesanā pahīnā hoti brahmacariyesanā
paṭinissaṭṭhā 2 hoti 3 . Evaṁ kho āvuso bhikkhu samavayasaṭṭhesano
hoti. Kathañcāvuso bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti. Idhāvuso
bhikkhunā kāmasaṅkappo pahīno hoti byāpādasaṅkappo pahīno
hoti vihiṁsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṁ kho āvuso bhikkhu
anāvilasaṅkappo hoti. Kathañcāvuso bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro
hoti. Idhāvuso bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā
pubbe va somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ
catutthajjhānaṁ upasampajja viharati. Evaṁ kho
āvuso bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti. Kathañcāvuso bhikkhu
suvimuttacitto hoti. Idhāvuso bhikkhuno rāgā cittaṁ vimuttaṁ hoti
dosā cittaṁ vimuttaṁ hoti mohā cittaṁ vimuttaṁ hoti. Evaṁ kho
āvuso bhikkhu suvimuttacitto hoti. Kathañcāvuso bhikkhu suvimuttapañño
hoti. Idhāvuso bhikkhu rāgo me pahīno ucchinnamūlo
tālāvatthukato anabhāvaṅgato āyatiṁ anuppādadhammoti pajānāti.
Doso me pahīno .pe. Moho me pahīno ucchinnamūlo
1 Yu. sabbānissatāni. 2 Ma. Yu. paṭippassaddhā. 3 Ma. Yu. ayaṁ na dissati.
Tālāvatthukato anabhāvaṅgato āyatiṁ anuppādadhammoti pajānāti. Evaṁ
kho āvuso bhikkhu suvimuttapañño hoti. Ime dasa dhammā
duppaṭivijjhā.

[473] Katame dasa dhammā uppādetabbā. Dasa saññā
asubhasaññā maraṇasaññā āhāre paṭikūlasaññā sabbaloke
anabhiratasaññā aniccasaññā anicce dukkhasaññā dukkhe
anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā.
Ime dasa dhammā uppādetabbā.

[474] Katame dasa dhammā abhiññeyyā. Dasa nijjiṇṇavatthūni 1
sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti ye ca
micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti
tepassa 2 nijjiṇṇā honti sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā
dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Sammāsaṅkappassa micchāsaṅkappo
nijjiṇṇo hoti ye ca micchāsaṅkappapaccayā aneke pāpakā
akusalā dhammā sambhavanti tepassa nijjiṇṇā honti sammāsaṅkappapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
Sammāvācassa micchāvācā nijjiṇṇā hoti ye ca micchāvācāpaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti tepassa
nijjiṇṇā honti sammāvācāpaccayā ca aneke kusalā dhammā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Sammākammantassa micchākammanto
1 Ma. Yu. nijjaravatthūni. 2 Ma. Yu. te cassa. evamupari.
Nijjiṇṇo hoti ye ca micchākammantapaccayā aneke pāpakā
akusalā dhammā sambhavanti tepassa nijjiṇṇā honti sammākammantapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
Sammāājīvassa micchāājīvo nijjiṇṇo hoti ye ca micchāājīvapaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti tepassa
nijjiṇṇā honti sammāājīvapaccayā ca aneke kusalā dhammā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Sammāvāyāmassa micchāvāyāmo nijjiṇṇo
hoti ye ca micchāvāyāmapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā
sambhavanti tepassa nijjiṇṇā honti sammāvāyāmapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Sammāsatissa
micchāsati nijjiṇṇā hoti ye ca micchāsatipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti tepassa nijjiṇṇā
honti sammāsatipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti. Sammāsamādhissa micchāsamādhi nijjiṇṇo hoti ye
ca micchāsamādhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti
tepassa nijjiṇṇā honti sammāsamādhipaccayā ca aneke kusalā
dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Sammāñāṇassa micchāñāṇaṁ
nijjiṇṇaṁ hoti ye ca micchāñāṇapaccayā aneke pāpakā
akusalā dhammā sambhavanti tepassa nijjiṇṇā honti sammāñāṇapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
Sammāvimuttassa micchāvimutti nijjiṇṇā hoti ye ca micchāvimuttipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti tepassa
nijjiṇṇā honti sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Ime dasa dhammā abhiññeyyā.

[475] Katame dasa dhammā sacchikātabbā. Dasa asekkhā
dhammā asekkhā sammādiṭṭhi asekkho sammāsaṅkappo asekkhā
sammāvācā asekkho sammākammanto asekkho sammāājīvo
asekkho sammāvāyāmo asekkhā sammāsati asekkho sammāsamādhi
asekkhaṁ sammāñāṇaṁ asekkhā sammāvimutti. Ime
dasa dhammā sacchikātabbā. Iti ime satadhammā 1 bhūtā tacchā
tathā avitathā anaññathā sammā tathāgatena abhisambuddhāti.
Idamavoca āyasmā sārīputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato
sārīputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.
Dasuttarasuttaṁ niṭṭhitaṁ ekādasamaṁ.
Pāṭikavaggo niṭṭhito.
----------
Tassuddānaṁ
pāṭikañca udumbaraṁ cakkavatti ca aggaññaṁ
sampasādañca pāsādaṁ lakkhaṇena siṅgālakaṁ
1 Yu. itime sataṁ dhammā.
Āṭānāṭiyaṁ saṅgīti dasuttarena ekādasāti 1 .
Catuttiṁsasuttapatimaṇḍito dīghanikāyo niṭṭhito 2 .
-----------
Catuttiṁse ca suttantā tivaggo yassa saṅgaho
esa dīghanikāyoti paṭhamo anulomiko.
Kasmā panesa dīghanikāyoti vuccati.
Dīghappamāṇānaṁ suttānaṁ samūhato nivāsato
samūhanivāsāhi dīghanikāyoti vuccati.
1 sīhalapotthake pāṭikavaggassa
pāṭikodumbarī ceva cakkavatti agaññakaṁ
sampasādañca pāsādaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ
siṅgālakañca āṭānāṭiyakaṁ saṅgītiñca dasuttaraṁ
ekādasahi suttehi pāṭikavaggoti vuccatīti
īdisuddānaṁ dissati.
Ma. pāthiko ca udumbaraṁ cakkavatti agaññakaṁ
sampasādanapāsādaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ
siṅgālāṭānaṭiyakaṁ saṅgīti ca dasuttaraṁ
ekādasahi suttehi pāthikavaggoti vuccati.
2 Ma. pāthikavaggapāli niṭṭhitā. Yu. dīghanikāyaṁ niṭṭhitaṁ.